Exclusief voor abonnees

1.300 baby's minder, en dat is niet per se slecht nieuws

Shutterstock
In 2018 werden 1.300 kinderen minder geboren dan een jaar eerder. Maar dat afnemende babygeluk hoeft niet per se altijd en overal slecht nieuws te zijn.

Voor het achtste jaar op rij daalt het aantal geboortes. In 2017 zagen nog 119.102 jongens en meisjes het levenslicht - toen al 2.000 baby's minder dan een jaar voordien en zelfs zo'n 6.600 minder dan in 2014. Vorig jaar daalde het geboortecijfer opnieuw met 1.300 baby's. Op de laatste dag van het jaar werd afgeklokt op 117.800 geboortekaartjes voor 60.150 jongens en 57.650 meisjes.

Gemiddeld krijgt een vrouw in Vlaanderen nu 1,61 kinderen. Anders gezegd: per twee volwassenen komen geen twee kinderen ter wereld - te weinig dus om een generatie te vervangen. Hoe dat komt, is geweten: meisjes studeren langer, koppels willen vooral eerst genieten in plaats van pampers te verversen, er wordt druk aan een carrière getimmerd en een kind kost een huis, luidt het afschrikwekkende spreekwoord.

Te veel scholen?

Het dalende geboortecijfer toont zich nu al in de kleuterschool. "In 2017 waren er bijvoorbeeld iets meer dan 266.000 ingeschreven kleuters, vorig jaar een 3.000-tal minder", zegt onderwijsexpert Martin Valcke (UGent). "Vanzelfsprekend volgt nadien een daling in het lager onderwijs, het middelbaar en uiteindelijk ook in de hogere studies."

In Vlaanderen en Brussel staan momenteel 41 nieuwe grote schoolbouwprojecten op stapel, goed voor 550 miljoen euro of een bijkomende oppervlakte van 250.000 vierkante meter. Komen die klassen straks niet leeg te staan? "We hinken op het vlak van scholenbouw al zeker dertig jaar achterop. Veel scholen voldoen niet meer aan de huidige energie- en veiligheidsvoorschriften, dus nieuwe gebouwen blijven sowieso broodnodig", vindt Valcke. Wél krijgen veel meer scholen bijkomende functies. "Een school is in de toekomst niet zomaar school." 's Avonds en in het weekend kan je er films kijken, naar de jeugdbeweging gaan of sporten. "Ook het lerarentekort verdwijnt niet plots omdat er minder kinderen zijn", lacht Valcke. "Het principe van één leraar per klasje of per vak is niet vol te houden."

Overconsumptie

Volgens de twee Canadese auteurs John Ibbitson en Darrell Bricker zijn minder geboortes alleen maar positief voor onze aardbol: zo daalt de CO2-uitstoot en zal er minder voedsel nodig zijn. Toch heeft de bevolkingsgroei een relatief kleine impact op het klimaat, zegt bioloog Dirk Draulans. "Het effect van een dalend geboortecijfer is zeker deze eeuw nog niet zichtbaar. In veel derdewereldlanden krijgen vrouwen nog gemiddeld meer dan twee kinderen, al daalt het geboortecijfer ook daar stilaan." Bovendien wegen derdewereldlanden niet het zwaarst op het milieu, maar wel de westerlingen. "Het zijn de 7% rijkste mensen die verantwoordelijk zijn voor de helft van de CO2-uitstoot, terwijl de 50% armsten maar 7% van de uitstoot leveren", stelt demograaf Jan Van Havel (UGent). "Overconsumptie is een veel groter probleem dan overbevolking." Draulans: "Toch is het geen goed idee om aan geboortebeperking te doen. De mens moet gewoon bewuster leven. Het allerbelangrijkste in de strijd tegen veel kinderen blijft armoede. Verhoog de levensstandaard, geef jonge vrouwen voldoende onderwijs en het aantal kinderen daalt vanzelf."

Als het aantal geboortes niet stijgt, zal vooral onze economie dat voelen. "Het Federaal Planbureau verwacht dat de situatie normaliseert. Tegen 2030 zouden we naar 1,9 kinderen per vrouw gaan", zegt Johan Van Gompel, voorzitter van de Vergrijzingscommissie. "Dat is natuurlijk een prognose. Als er opnieuw economisch onzekere tijden zijn, kan het dat koppels hun kinderwens uitstellen - er is een duidelijk verband tussen fertiliteit en consumentenvertrouwen."

Langer werken

Het aantal geboortes bepaalt uiteraard hoeveel mensen over pakweg 20 à 25 jaar op de arbeidsmarkt komen. "En dat ziet er niet meteen rooskleurig uit. Door technologische vooruitgang - we hebben minder jobs nodig - kan een lagere fertiliteit voor een stukje opgevangen worden. Maar extra arbeiders bepalen onze economische groei. Stijgt de fertiliteitsgraad niet, dan verkleint de groep 20- tot 65-jarigen die de pensioenen betalen."

De focus moet daarom enerzijds - ook al leest u het niet graag - op langer werken, zegt ook vergrijzingsprofessor Christel Geerts (VUB). Maar onze overheid moet ook geboortes aanmoedigen. "Mijn studenten kijken raar op als ik begin over kinderopvang. De beste remedie tegen vergrijzing is crèches betaalbaar maken, want een laag geboortecijfer werkt vergrijzing in de hand." Of minder mensen uiteindelijk leidt tot meer rijkdom of armoede, daarover lopen de meningen uiteen. Al is de Nederlandse econoom Robin Fransman wel duidelijk: "Als we met z'n allen geen kinderen krijgen, verarmen we." Volgens hem zou elke vrouw gemiddeld 2,1 kinderen moeten hebben.