Exclusief voor abonnees

“Die meneer heeft een dikke buik!” Wat te doen als je kind onbedoeld onbeleefd is

Getty Images
‘De waarheid komt uit een kindermond’, luidt het spreekwoord. Fijn, al kan zo’n eerlijke observatie van je kind weleens een erg onbeleefde opmerking zijn. ‘Waarom ben je zo kaal, buurman?’ of ‘jij bent wel dik, hé, tante’: je koter bedoelt er niks verkeerds mee, maar als ouder kan je dan toch maar beter even ingrijpen. Zo doe je dat best volgens onze deskundigen. 

“Hallo”, zei mijn 4-jarige dochter toen de buurvrouw langsliep. Die beleefde groet werd vrij snel verpest door de opmerking: “zij heeft écht dikke billen.” Eerder die week was een willekeurige voorbijganger al gewezen op zijn “gekke kale hoofd”. Feitelijke gezien klopten die observaties, maar beschaafd was het allerminst. Hoe leg je een kind uit dat zulk gedrag ongewenst is?

Eerlijkheid is niet alles

“Als een kind onbedoeld onbeleefd is, ontstaat er vaak spanning bij de ouder. Die denkt: wat vinden anderen nu van mijn kind?”, zegt orthopedagoog Annalotte Ossen van de Utrechtse praktijk Mevrouw Maan. Hierdoor reageren vaders en moeders vaak primair en gestrest. “We weten uit onderzoek dat kinderen ontspannen moeten zijn om iets nieuws te leren. Als ze schrikken doordat de ouder heftig reageert, dan zullen ze niet ontvankelijk zijn voor de boodschap die de opvoeder wil meegeven: dat zo’n opmerking misschien kwetsend kan zijn voor anderen.”

Terwijl die uitleg cruciaal is. “Als ik vroeger iets over dikke billen gezegd zou hebben, dan verhief mijn moeder haar stem: ben je helemaal gek? Dat zeg je niet!”, aldus Ossen. “Ik begreep als kind niet waarom het niet mocht, want het wás toch gewoon zo?” Een kind maakt zo’n observatie nooit om iemand bewust te kwetsen, het is gewoon een eerlijke constatering.

Ouders vinden al snel dat de eerlijkheid van een kind vrij spel moet krijgen. Maar onder volwassenen is dat toch ook niet zo?

Etiquettedeskundige Beatrijs Ritsema

Moet je het daarom toelaten? Nee, vindt etiquettedeskundige Beatrijs Ritsema. Volgens haar mag er in de opvoeding wel wat meer aandacht komen voor goede manieren. “Ouders en pedagogen vinden al snel dat de kinderziel wordt onderdrukt. Dat de eerlijkheid van een kind vrij spel moet krijgen. Maar onder volwassenen is dat toch ook niet zo? We zeggen niet tegen elkaar: wat heb jij een vreemd kaal hoofd. Omdat het niet gepast is. Kinderen zijn echt niet zo anders dan volwassenen: neem ze serieus en leer ze de juiste omgangsvormen.” Zeg dus ook liever niet thuis dat de buurvrouw dikke billen heeft.

Wat kan je als ouder doen?

“Je zegt eerst sorry tegen de persoon die zich binnen gehoorafstand bevindt: ‘Mijn kind is nog jong en zegt van alles’”, adviseert Ritsema. Het gesprekje waarin je aan je kind toelicht waarom zoiets onwenselijk is, doe je volgens Ritsema privé. Dus niet op het moment zelf waar andere mensen bij zijn. “Je hoeft niet boos te worden, want het is geen kwade opzet. Je kunt op een rustige manier uitleggen dat ze nooit over anderen mogen praten in hun bijzijn en zéker niet over het uiterlijk, want dat vinden mensen niet leuk. Het is net als met wijzen en schelden, dat mag gewoon niet.”

Zoek naar de balans tussen eerlijkheid en sociaal wenselijk gedrag. Iemand ‘dik’ noemen ligt gevoelig, maar een opmerking over een rolstoel kan tot een mooi gesprek leiden

Orthopedagoog Annalotte Ossen

Orthopedagoog Ossen vindt ingrijpen niet altijd nodig. “Je moet op zoek naar de balans tussen eerlijkheid en sociaal wenselijk gedrag. Zegt een kind iets over ‘dik’ zijn, dan ligt het extra gevoelig omdat daar een maatschappelijk oordeel in zit. Maar opmerkingen over een rolstoel of een ander uiterlijk kenmerk kunnen soms ook leiden tot een mooi gesprek.” Zo reageerde een vrouw in een nikab zelf een keer geduldig op de vraag ‘waarom draag jij dat?’

Volgens Ossen is excuses aanbieden niet nodig. “Een eerlijk kind is nooit schuldig. Heb je het gevoel dat je kind iemand gekwetst heeft, dan kun je wel vragen of die ander dat niet erg vindt.” Zo zie je: in opvoedland heb je verschillende smaken.

Een beetje humor is nooit verkeerd. “We zijn best serieus met opvoeding bezig”, zegt Ossen. “Je kunt de druk weghalen door iets te zeggen in de trant van: ‘kijk jij naar alle billen dan? Hoeveel billen hebben we? Hoe ziet jouw bil eruit?’”

Nu is mijn buurvrouw (terecht) trots op haar pronte derrière, dus na een brede lach gingen we elk onze weg. Tot de volgende hoek. “Zo harig!”, riep mijn dochter. Gelukkig wees ze naar een hond.

Lees ook:

Wanneer begint het échte opvoeden? (+)

Wat als jouw kind niet wil spelen met het kind van vrienden? (+)

Welke vragen stel je voor er deze zomer een vriendje kan komen spelen? Orthopedagoog geeft coronaproof tips(+)




15 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Patrick Kelchtermans

    Hangt er wat vanaf hoe oud dat kind is he. Een kleutertje of lagereschoolkind bedoelt er heus niks slechts mee. Die zijn nog volop de wereld aan het ontdekken. Als je als volwassene moet gaan zitten grienen of lastig zijn omdat een 5-jarige je dik heeft genoemd, heb je zelf ook niet de beste opvoeding gekregen, vrees ik.

  • paul piens

    Johan Streulens, inderdaad, zo denk ik er ook over.

  • Andy De Schieter

    Heb ik ook regelmatig, ik antwoordt dan dat ik ook een dikke piet heb.

  • camiel huughe

    Aanvaarden dat de waarheid uit de kindermond komt. Relativeren en de vaststelling olijk opnemen. Het leven heeft ook leuke zijden !

  • christianne bruyland

    Kinderen zijn meestal niet onbeleefd, wel eerlijk. Als men als grote mens daar niet tegen kan, tja, ieder is toch kind geweest. En dik of dun, lang of kort, u kan er zelf wat aan doen door je accenten op een andere plaats te leggen. Tenzij u, en dat is nog het beste, aanvaardt hoe u bent, wees trots, dat straalt verder dan uw eigen ik.