Gas geven en ... achteruit gaan: waarom een stap terugzetten in je carrière geen ramp is

Getty Images
The only way is up. We denken dat we omhoog moeten klimmen op de carrièreladder om het te maken in de wereld. Wie de tegenovergestelde richting uitgaat, heeft gefaald. “Absurd, want een professionele stap terugzetten kan ook een opportuniteit zijn. Je hebt meer vrije tijd én meer goesting om langer te werken. Daar is toch niets mis mee?” 

Heb je promotie gemaakt? Dan word je getrakteerd op een schouderklopje, een dikke proficiat of een fles bubbels om te kraken. Bij een demotie krijg je sneller een meewarige blik toegeworpen. Voor velen staat het immers nog synoniem voor mislukking of gezichtsverlies. “Nochtans blijkt uit mijn onderzoek dat 1 op de 3 werknemers risico loopt om gedemoveerd te worden”, stelt Tanja Verheyen, onderzoekster aan de VUB en auteur van het nieuwe boek ‘Demotie werkt’.

Dat zijn best hoge cijfers. Het fenomeen kan dan ook vele vormen aannemen, legt de HR-expert uit. “Er komen 4 factoren aan te pas. We spreken van demotie als er aan minstens één van deze zaken voldaan is: je krijgt te maken met een functieverlaging, de jobinhoud wordt minder zwaar, je moet loon of extralegale voordelen afgeven, of je hebt plots minder autoriteit. Dat laatste kan betekenen dat je niet langer een team managet, dat je buitengesloten wordt van bepaalde meetings of dat je geen budget meer beheert.” Bovendien kiezen sommige mensen zelf om een stapje terug te zetten in de hiërarchie, in ruil voor meer vrije tijd en minder stress. Maar soms worden ze er ook toe gedwongen door hun chef.

Als achteruitgaan ook vooruitgaan is

Om maar te zeggen: het is allesbehalve een eenduidig en zeldzaam fenomeen. Waarom is het dan nog zo’n taboe? “Wie promotie maakt, is succesvol. Dat idee zit zo hard ingebakken in onze maatschappij dat een demotie vaak aanvoelt als een kaakslag. Mensen die besluiten - of verplicht worden - om de voet van het gaspedaal te halen, schamen zich. Absurd, want het kan ook een opportuniteit zijn. Je hebt meer vrije tijd én meer goesting om langer te werken. Daar is toch niets mis mee?”

Voor wie er nog aan twijfelt: zo’n professionele degradatie is echt geen volledige slechtnieuwsshow. Integendeel. Het kan ook een heleboel voordelen met zich meebrengen. Volgens Verheyen kan het een hulpmiddel zijn om een lange loopbaan werkbaar te houden. “Niet veel werknemers hebben zin om tot hun 67e mee te draaien in de drukke ratrace. Zij kunnen kiezen om uit te bollen naar een rustigere job, die ze kunnen combineren met allerlei hobby’s.”

Demotie kan evengoed een manier zijn om voor zichzelf te kiezen. Om bijvoorbeeld opnieuw te gaan studeren om later een gedroomde carrièreswitch te maken. Of het is een keuze voor een betere balans tussen werk en leven. “Veel hangt ook af van de levensfase waarin iemand zich bevindt. Heb je een kinderwens, maar ook een topfunctie waarvoor je veel moet reizen? Dan moet het mogelijk zijn om je functie voort te zetten op een lager pitje, zodat je alles kunt combineren.”

Ik = werk

Volgens die denkwijze neemt de werknemer de touwtjes in eigen handen. Hij of zij wordt de regisseur van z’n loopbaan. In sommige landen is dat al meer aanvaard dan in anderen. “In de Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk heerst een macho-cultuur. Het individu geniet maar weinig bescherming: je kan makkelijker promotie maken, maar vliegt ook vlugger buiten en er wordt sneller aan het loon geknibbeld. De mentaliteit: up or out. Kan je het niet aan? Dan ligt je C4 klaar. Demotie wordt maar zelden getolereerd”, legt de onderzoekster uit. “In Europese landen geldt een zachtere cultuur. Vooral in Scandinavië is er veel aandacht voor welzijn.”

En de Vlaming? Die zit tussen de twee gekneld. De werkgever kan zich niet alles permitteren. Maar langs de andere kant verlangen we wel nog naar externe statussymbolen. Een blitse bolide. Een indrukwekkende titel op een visitekaartje. Een mooi huis. Verheyen: “Leer je iemand kennen? Dan vragen we al snel: ‘Wat doe je?’. Wij Belgen stellen onze identiteit gelijk aan onze job. In Scandinavische landen is dat niet het geval. Daar is het zelfs onbeleefd om te vragen welke functie iemand uitvoert.”

Even ver als Zweden en co. staan we dus nog niet. Maar langzaam schuiven we wel op naar de juiste richting, meent de expert. “Als ik 10 jaar geleden begon te babbelen over demotie, dan viel het gesprek gegarandeerd stil. Mensen voelden zich ongemakkelijk bij het onderwerp. Ondertussen durven steeds meer mensen de stap (terug) te zetten en er open over praten. Voor een deel heeft dat te maken met de opmars van de burn-out. Sommige werknemers die tegen de lamp zijn geknald, zagen het na hun herstel niet zitten om opnieuw te presteren op zo’n hoog niveau. ‘Ik heb mijn lesje geleerd’, zeggen ze dan. ‘Geef mij maar een baan die minder veeleisend is.’ Tegelijk zijn mensen voorzichtiger geworden. Als ze volle bak gas geven in hun carrière, hebben ze toch nog de reflex om alles in vraag te stellen. ‘Is het niet beter om het rustiger aan te doen zodat ik opnieuw met meer goesting en energie naar het werk ga?’”

Daar zijn de millennials weer

Ook de millennials zitten er voor iets tussen. Zij keken door een kritische bril naar de situatie van hun ouders en hebben eruit geleerd. “Ik merk dat de meeste jongeren een andere mentaliteit hebben”, vertelt Verheyen. In tegenstelling tot hun ouders willen ze zich niet kapot werken. Zij willen nog een leven naast hun baan. Denk maar aan ‘verre reizen maken’, dat anno 2019 een cliché hobby geworden is. “Daarnaast vinden ze het belangrijker om inzetbaar te zijn. Ze willen zichzelf ontplooien, levenslang blijven leren, proeven van nieuwe horizonten. En dat moet ook, want hun werkgever kan geen waterdichte garantie meer geven op een levenslang contract.”

Hoe dan?

Belgen die kiezen voor een vrijwillige demotie, zijn nog steeds een kleine groep. Overweeg jij het ook? Dan heeft Verheyen een gouden tip: doe je huiswerk. “Best case scenario: je werkgever gaat samen met jou op zoek naar een oplossing. Jammer genoeg is dat niet altijd mogelijk. Soms willen bedrijven demotie wel toepassen, maar kunnen ze niet omdat ze niet kunnen shuffelen met jobs. Evengoed komt het voor dat de werkgever zo’n vraag voor degradatie als excuus gebruikt om iemand buiten te zwieren. Onder het mom: ‘Jos gaf zelf aan dat hij de job niet aankon’. Bekijk met andere woorden eerst of de bedrijfscultuur het toelaat om een stapje terug te zetten.”

Een tweede stap is de gevolgen checken. In de meeste gevallen gaat demotie gepaard met een vermindering van het loon. “Het is normaal dat je leeft naar je loonbriefje. Voor je onbezonnen een neerwaartse carrièrewending aankondigt, moet je dus de rekenmachine erbij pakken en controleren of je alle facturen nog betaald krijgt als er minder geld in het laatje komt.”

Verheyen: “Besef ook dat je er heel wat voor in ruil krijgt. Minder werkdruk en stress, meer ademruimte, niet langer het gevoel dat je voortdurend op de tippen van je tenen moet lopen.”

Dan is er nog iets dat je voortdurend in je schoot geworpen zult krijgen. De vraag: ‘Zou je dat wel doen?’ Je hebt zo lang en hard gewerkt om de top te bereiken?’ “Omdat demotie nog onder de radar zit, zal je op veel onbegrip stoten in je omgeving”, voorspelt de HR-expert. “Je moet dan ook sterk in je schoenen staan om telkens weer je keuze te verdedigen. Laat je niet doen door die goedbedoelde maar vervelende opmerkingen. Demotie gaat over de juiste persoon op de juiste plek in een organisatie. Als je het gevoel hebt dat er een mismatch is, moet er verandering komen. En dat vertaalt zich soms in de ladder een treetje afdwalen. Punt.”




6 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • roger cam

    Billiet Luc: 4/5 gaan werken is geen stap achteruit zetten, dat is profiteren van het systeem.

  • Emi De graeve

    levenskwaliteit is belangrijker dan een visitekaartje. Doe vooral wat je graag doet en gelukkig maakt, ook al verdien je minder.

  • danny verbeeck

    Handenarbeid verrichten ,is dat een stap achteruit ?

  • Billiet Luc

    Nu acht jaar geleden heb ik een stap terug gedaan en vier vijfde gaan werken. Nooit een dag spijt van gehad.

  • Tom Dossche

    Mijn vrouw had een mooie job in een groot bedrijf, maar werkte op zaterdag en s’avonds. Nadat de kinderen buiten waren, heeft ze beslist om te gaan werken als thuiszorg. Van 8 tot 12 u., alle middagen en weekends thuis. Wij hebben gekozen voor een beter leven i.p.v. voor het geld. Wel kregen we veel negatieve opmerkingen. Inderdaad hier telt het imago, niet de mens.