Wie was Leo Tindemans, de man van een miljoen stemmen?

PHOTO_NEWS
"Voor mij is de grondwet geen vodje papier. Ik ga weg van deze tribune, ik ga naar de koning en bied het ontslag van de regering aan." De woorden waarmee toenmalig eerste minister Leo Tindemans op 11 oktober 1978 de val van zijn tweede regering aankondigde, staan ontegensprekelijk in het collectieve geheugen gegrift.

Naast de premier die ontslag nam uit onvrede met zogenaamde 'de junta van de partijvoorzitters' in de turbulente periode van het Egmontpact, zal Tindemans ook vooral herinnerd worden als de politicus die bij een Europese stembusgang het grootste aantal voorkeurstemmen uit de Belgische geschiedenis achter zijn naam verzamelde.

'Mission impossible'

Tindemans, geboren op 16 april 1922 in Zwijndrecht, doet in 1958 zijn intrede in de nationale politiek. Wanneer zijn partij CVP-PSC dat jaar een nieuw nationaal secretaris nodig heeft, geeft Tindemans na lang aandringen toe. Hij is dan al een paar jaar actief als secretaris op de studiedienst van de dan nog unitaire Christelijke Volkspartij.

Wanneer Frans Van Cauwelaert in mei 1961 overlijdt, volgt Tindemans hem op als Kamerlid. Hij zal tot 1979 en van 1981 tot 1989 in het halfrond zetelen en zal in die dertig jaar zijn stempel drukken op de Belgische politiek. In de gemeentepolitiek is Tindemans eveneens actief: van 1965 tot 1973 is hij burgemeester van Edegem.

Een van de grootste conflicten uit de geschiedenis van ons land, de strijd om de splitsing van de universiteit van Leuven, maakt in 1968 de eerste keer een minister van Leo Tindemans. In de vijfde regering onder leiding van Gaston Eyskens wordt hij minister van Communautaire betrekkingen. Een "mission impossible", denkt Tindemans zelf, zo zal hij jaren later in zijn memoires schrijven.

In 1972 wordt Tindemans minister van Landbouw en Middenstand. Die post betekent het begin van een grote populariteit. Als minister is hij verantwoordelijk voor de uitvoering van een internationaal akkoord dat het vangen met netten van zangvogels verbiedt. De maatregel zet bij sommige mensen - vooral in het zuiden van het land - kwaad bloed en Tindemans en zijn gezin ontvangen bedreigingen. De hele episode maakt van hem een vedette.

Na de val van de regering over het probleem-Voeren wordt Tindemans in 1973 vicepremier voor de CVP. Hij is ook de nieuwe minister van Begroting. Een jaar later valt de regering opnieuw, waarna koning Boudewijn Tindemans - dan hét boegbeeld van de Vlaamse christendemocraten - met een formatieopdracht belast. Verkiezingen blijken echter onvermijdelijk.

kos

Tindemans-effect

In 1974 mag Tindemans dan zijn eerste regering vormen van christendemocraten en liberalen, later uitgebreid met het Rassemblement Wallon. Zijn partij behaalde bij de verkiezingen een forse winst, onder andere dankzij de slogan "Met deze man wordt het anders". Tijdens de woelige jaren zeventig zal Tindemans - in tandem met partijvoorzitter Wilfried Martens - de CVP naar verschillende opeenvolgende verkiezingsoverwinningen leiden. Omdat Tindemans, die tot in 1979 eerste minister zal blijven, bij elke stembusgang meer stemmen haalt, wordt van een 'Tindemans-effect' gesproken.

In 1977 behaalt Tindemans bij vervroegde verkiezingen een nieuw nationaal record als lijsttrekker in Antwerpen: hij behaalt er 134.000 voorkeursstemmen en mag zijn tweede regering vormen. Tindemans ruilt de liberalen in voor de socialisten de communautaire partijen Volksunie en FDF.

De hele legislatuur wordt overschaduwd door het communautaire akkoord dat tijdens de regeringsvorming gesloten wordt: het Egmontpact. Het ontwerpakkoord voorziet onder meer in een eigen wetgevende en uitvoerende macht voor de drie gemeenschappen en de drie geweten en stelt elk gewest eigen financiële middelen in het vooruitzicht.

Maar de weerstand tegen het Egmontpact is hevig, vooral in Vlaanderen. Het inschrijvingsrecht voor Franstaligen in de Rand is het grootste struikelblok. Om het akkoord bij te schaven, wordt in januari 1978 het Stuyvenbergpact ondertekend. Samen vormen Egmont- en Stuyvenbergpact het Gemeenschapspact. Het communautaire akkoord raakt uiteindelijk nooit goedgekeurd. Tindemans voelt zich als eerste minister gepasseerd door de voorzitters van de regeringspartijen, die de zaak naar zich toetrekken. Die krijgen zelfs de bijnaam 'de junta der partijvoorzitters'. Hij grijpt de grondwettelijke bezwaren van de Raad van State tegen de wetten, die ook bij een groot deel van de parlementsleden van zijn partij leven, aan om zijn ongenoegen te uiten Tijdens een dramatische zitting van de Kamer op 11 oktober 1978 kondigt Tindemans met veel gevoel voor dramatiek het einde van zijn regering aan. Het Egmontpact kan de prullenmand in en zal nooit uitgevoerd worden.

Filip Claus
PHOTO_NEWS

Onderkoelde relatie met Martens

Het hele Egmontdebacle zal de relaties binnen de CVP ook duchtig op scherp stellen. Omdat Tindemans in ongenade is gevallen bij de Franstaligen wordt Wilfried Martens de nieuwe eerste minister. Tindemans volgt tijdens een dramatisch partijcongres in de Brusselse Magdalenazaal Martens op als voorzitter van de CVP. Zonder medeweten van de premier stapt Tindemans namelijk naar voren en verklaart hij dat als de partij dat wil, hij zich kandidaat zal stellen. Critici menen echter dat hij het premier Martens moeilijk wil maken. Dat er een vete tussen beide zwaargewichten zou hebben bestaan, is Tindemans steeds blijven ontkennen. Martens zelf heeft "altijd het gevoel gehad dat Tindemans nooit verwerkt heeft dat hij in 1979 niet teruggekomen is als premier".

Als kersvers partijvoorzitter neemt Tindemans in juni '79 deel aan de Europese verkiezingen. Het wordt voor de ex-premier een eclatant succes: dankzij zijn imago van vastberaden politicus die zijn principes niet wil verloochenen en zijn grote charisme haalt hij maar liefst 983.000 voorkeurstemmen, meer dan eender welk Belgisch politicus voor hem. Zijn partijvoorzitterschap brengt Tindemans meermaals in aanvaring met Martens. Hij levert namelijk geregeld commentaar op het regeringswerk.

Zijn "politieke intermezzo", waarbij Tindemans behalve CVP-voorzitter ook Europarlementslid is, duurt tot december 1981. Dan wordt hij minister van Buitenlandse Zaken in de regering Martens V. Als echte atlantist streeft Tindemans naar een verbetering van de relaties met de Verenigde Staten. Centraal in de Belgisch-Amerikaanse relaties - en in heel de carrière van Tindemans als buitenlandminister - staat de rakettenkwestie. Ondanks massaal straatprotest, hoog oplaaiende politieke ruzies en verdeeldheid binnen de CVP worden de Amerikaanse raketten in maart '85 toch geplaatst.

Tindemans blijft uiteindelijk acht jaar minister van Buitenlandse Zaken. In 1989 keert hij terug naar het Europees parlement. Hij wordt er vanaf 1991 voorzitter van de EVP-fractie. De Europese Volkspartij had hij in 1976 overigens mee helpen oprichten, tot 1985 was hij er ook de voorzitter van geweest.

Tindemans in 1977 tijdens de regeringsonderhandelingen tussen PS-voorzitter André Cools en CVP-voorzitter Wilfried Martens.
PHOTO_NEWS Tindemans in 1977 tijdens de regeringsonderhandelingen tussen PS-voorzitter André Cools en CVP-voorzitter Wilfried Martens.

Afscheid

Al sinds zijn studententijd is Tindemans overtuigd van de nood aan Europese integratie, hij noemt het zelfs "de grootste politieke gedachte van de tweede helft van de twintigste eeuw". Nog tijdens zijn periode als eerste minister, speelt hij een belangrijke rol op het Europese toneel. In 1974 krijgt hij van zijn collega-staatshoofden en regeringsleiders namelijk de opdracht een rapport op te stellen over de toekomst van de Europese constructie.
    
In 1999 zit ook de Europese politieke carrière van Tindemans erop. Hij neemt afscheid met de woorden: "Ik ben een politicus van de twintigste eeuw, niet van de eenentwintigste eeuw". In 2002 gaf Tindemans met 'De Memoires' een inkijk in zijn politieke leven, in 2009 gevolgd door het 680 bladzijden tellende 'Mijn Politiek Testament'. In 2005 schonk de CVP'er zijn persoonlijk archief aan de universiteit van Leuven, die het inventariseerde en online beschikbaar stelde.

In augustus 2012 werd Tindemans in het revalidatiecentrum RevArte in Edegem opgenomen om er te herstellen van een zware longontsteking. De oudpremier overleed vandaag, 26 december 2014 ihuis in Edegem.

De jonge Tindemans in 1968.
kos De jonge Tindemans in 1968.
Filip Claus