Wat gebeurt er met IS wanneer hun terrein heroverd wordt? Vijf mogelijke scenario's

AP
Iraakse regeringstroepen, Koerdische peshmerga en hun internationale bondgenoten proberen al sinds 16 oktober Mosoel, de derde grootste stad van Irak, te heroveren op Islamitische Staat. Hun volgende doel: Raqqa, de hoofdstad van IS in Syrië. Mogen we aannemen dat het jihadibolwerk binnenkort in elkaar stuikt? Wat is het lot van IS wanneer ze uit zowel Mosoel als Raqqa worden verdreven? Kan de groep overleven zonder die gebieden? Of zal IS verdwijnen? Vijf mogelijke scenario's.

Hoeraberichten gisteren: het Iraakse leger kon een deel van het oosten van Mosoel heroveren op Islamitische Staat. De 'vreugde' was echter van korte duur, want in het dorp Gogjali zouden vandaag opnieuw hevige gevechten zijn uitgebroken tussen Iraakse strijdkrachten en IS-militanten. Intussen rukken sjitische strijders ook op naar de westelijke stad Tel Afar - een belangrijke bevoorradingslijn voor IS - en Hammam al-Alil, ten zuiden van Mosoel.

De operaties hebben maar één doel voor ogen: het kalifaat ten onder brengen. Vraag is alleen of dat ook zal lukken.

Professor James L. Gelvin van de universiteit van Californië, Los Angeles, stelde vijf mogelijke scenario's op: hij gelooft vooral in 'lone wolves' en het feit dat IS "altijd strijd zal blijven leveren in Syrië en Irak".

Het Iraakse leger in de straten van Gogjali. Gisteren werd het dorp heroverd op Islamitische Staat, vandaag zijn er opnieuw gevechten uitgebroken.
AP Het Iraakse leger in de straten van Gogjali. Gisteren werd het dorp heroverd op Islamitische Staat, vandaag zijn er opnieuw gevechten uitgebroken.

Scenario 1: IS duikt onder om op een later tijdstip opnieuw toe te slaan

Dit scenario lijkt niet echt waarschijnlijk. Het negeert de omstandigheden waarin IS groot geworden is: de politieke en militaire puinhoop na de Syrische burgeroorlog, het disfunctioneren van de Iraakse regering, de ineenstorting van haar leger en - lange tijd - de onverschilligheid van het westen ten opzichte van de steeds groter wordende groep extremisten.

Wil IS in de toekomst na een lange periode van stilte opnieuw hard toeslaan, dan zou er weer een heleboel moeten mislopen. Weinig waarschijnlijk dat Irak, Syrië en het westen - na de kennis die ze nu hebben - nog zulke 'fouten' zullen maken.

Scenario 2: IS verlaat Irak en Syrië en vestigt zich in andere gebieden

In de loop der jaren heeft IS zich gevestigd in West- en Noord-Afrika, Libië, Jemen, de Sinaï,... Op sommige plaatsen, zoals in Libië, hebben strijders nieuwe groeperingen uit de grond gestampt. Andere bestaande groeperingen hebben dan weer trouw beloofd aan het kalifaat, zoals Boko Haram in West-Afrika.

Waarnemers spreken van 'de inktvlek'-strategie: IS wil steeds meer nieuwe gebieden - die grenzen aan het huidige kalifaat - gaan annexeren om uiteindelijk van één grote staat te kunnen spreken.

Toch is ook dit scenario weinig waarschijnlijk: veel bestaande extremistische groeperingen zitten in slechte papieren. Zo verscheuren interne conflicten bijvoorbeeld IS-groeperingen in West-Afrika en Jemen. IS slaagt er dus niet in één gelijkgestemde groep te vormen. Ze creëren vijanden in plaats van potentiële medestrijders.

Veel bestaande extremistische groeperingen zitten in slechte papieren. IS slaagt er niet in één gelijkgestemde groep te vormen. Ze creëren vijanden in plaats van potentiële medestrijders

Scenario 3: IS blijft strijd voeren in Syrië en Irak

Het meest logische scenario en vergelijkbaar met wat de Taliban deed in Afghanistan na de komst van Amerikaanse leger in 2001. Alhoewel, voortdurend strijd leveren tegen andere groeperingen komt de uitbouw van een kalifaat niet ten goede. Toch blijft wraak hun grootste motivatie: IS-strijders zetten alles op alles om een maatschappij te creëren waarin de echte islam heerst - zonder ongelovigen en Westerse elementen dus.

Scenario 4: IS verdwijnt
Wat als IS de strijd opgeeft en haar strijders zich verplaatsen naar andere criminele organisaties? Heel wat jihadi's en salafisten zullen beseffen dat de eenmaking van een Islamitische staat mislukt is en zullen - ontgoocheld - hun toevlucht zoeken in andere criminele feiten.

Strijders zullen naar hun thuisland terugkeren om vervolgens daar toe te slaan - zo ontstaan de 'lone wolves' - mensen die in hun eentje een aanslag plegen, met een wapen of auto.

Wraak blijft hun grootste motivatie: IS-strijders zetten alles op alles om een maatschappij te creëren waarin alleen de echte islam heerst - zonder ongelovigen en ook maar iets Westers

Op 14 juli reed een witte truck in op de mensenmassa die naar het vuurwerk stond te kijken op de Promenade Des Anglais in Nice. Het was het werk van een 'lone wolf'.
REUTERS Op 14 juli reed een witte truck in op de mensenmassa die naar het vuurwerk stond te kijken op de Promenade Des Anglais in Nice. Het was het werk van een 'lone wolf'.

Scenario 5: Strijders gaan door met het plannen van aanslagen wereldwijd, zonder een organisatorisch bolwerk waarop ze kunnen terugvallen

Heel wat aanslagen wereldwijd worden opgeëist door de terreurgroep, zonder dat IS er echt kennis van genomen heeft, of bijstand voor heeft verleend.

Conclusie
De herovering van het IS-grondgebied in Syrië en Irak kan voor een kentering zorgen. Al is het maar om het aantal strijders zo klein mogelijk te maken en de propagandavoering te verminderen, waardoor de terreurgroep minder volgelingen kan rekruteren. Toch moeten we er rekening mee houden dat gestoorde individuen en goedgelovige mensen steeds zullen blijven bestaan.