U bent tegen dolfijnenjacht in Japan. En wat met dodelijke bijvangst in de Noordzee?

Op 26 februari werd dit dier gevonden op het strand van Wenduine-De Haan. Het stierf zeer vermoedelijk aan de gevolgen van recreatieve strandvisserij.
BMM-KBIN Op 26 februari werd dit dier gevonden op het strand van Wenduine-De Haan. Het stierf zeer vermoedelijk aan de gevolgen van recreatieve strandvisserij.
De Noordzee telt tussen de drie- à vijfhonderdduizend bruinvissen. Vanaf midden jaren negentig worden ze steeds vaker gespot in de zuidelijke Noordzee, voor onze Belgische kust. Dat de dieren vaker opduiken in onze contreien is positief, maar de medaille kent ook een keerzijde: meer dode bruinvissen spoelen immers aan op onze stranden.

Vorig jaar was een record. Er strandden toen 116 bruinvissen, terwijl er dat in 2010 slechts 44 waren. De verre staat van ontbinding van sommige dieren belemmerde dikwijls het vinden van de doodsoorzaak (ziekte, slecht voedsel, ondervoeding?). Toch gebeurde het dat die niet te betwisten viel, zoals sporen op boven- en onderstaande foto's aantonen. Deze dieren zijn hoogstwaarschijnlijk verdronken, nadat ze verstrikt raakten in warrelnetten van hobbyvissers.

Deze bruinvis werd op 22 maart aangetroffen op het strand van Zeebrugge en vertoont zeer duidelijk sporen van bijvangst.
BMM-KBIN Deze bruinvis werd op 22 maart aangetroffen op het strand van Zeebrugge en vertoont zeer duidelijk sporen van bijvangst.

Warrelnetten worden veelal gebruikt bij recreatieve strandvisserij, omdat ze minder arbeidsintensief zijn en een grotere vangst beloven. De staande netten worden dicht bij de kustlijn te water gelaten en later weer binnengehaald. Het probleem van dit type visserij is echter de onopzettelijke bijvangst van ongewenste soorten, zoals bruinvissen.

De hobbyvissers hebben specifieke soorten op het oog, gelijk haring, sprot en tong. Dat zijn ook lekkernijen voor de bruinvis, wat van hun zoektocht naar voedsel een riskante opdracht maakt. De kleine walvisachtige raakt door de opstelling van de warrelnetten en het troebele strandwater immers makkelijk verstrikt in de netten, waarna verdrinking niet lang uitblijft gezien de dieren slechts enkele minuten onder water kunnen blijven.

Bijvangst van zeezoogdieren in netten langs de kust is een probleem dat ieder jaar terugkeert: in de hele Noordzee sterven zo jaarlijks naar schatting 7.000 bruinvissen, meldt BMM (Beheerseenheid van het Mathematisch Model van de Noordzee).

Meer bruinvissen, warrelnetten en strandingen
Tussen maart en mei scheert de Belgische strandvisserij hoge toppen, vooral door paaiende tong, wat maakt dat meer hobbyvissers hun warrelnetten uitzetten. In diezelfde periode vertoeven in onze wateren eveneens de meeste bruinvissen, al duiken ze de laatste jaren ook vaak op tijdens de zomer. Een toenemend aantal bruinvissen in combinatie met meer warrelnetten, betekent meer strandingen, zoals de grafiek hieronder aangeeft. In juni 2011 spoelden in België maar liefst 16 bruinvissen aan, in augustus zelfs 25. De teller staat dit jaar al op 53 dode bruinvissen. Gisteren strandde nog een in Nieuwpoort.

Het aantal strandingen in 2011, vergeleken met het gemiddelde voor de periode 2005-2007 en 2008-2010.
BMM-KBIN Het aantal strandingen in 2011, vergeleken met het gemiddelde voor de periode 2005-2007 en 2008-2010.

Een overzicht van het aantal strandingen aan onze Belgische kust, van 2000 tot op vandaag, vindt u hier.

Is het probleem van bijvangst en strandingen onomkeerbaar? Neen, er werden reeds wetten bedacht om de bruinvissen beter te beschermen. Zo geldt er in ons land een federale regel die het verbiedt om vanop bootjes warrelnetten uit te zetten in zee. Sinds 2001 is er ook een koninklijk besluit dat recreatieve strandvisserij met warrelnetten beneden de laagwaterlijn uitsluit. En eveneens Europa beschermt de bruinvis: bijvangst van de dieren wordt geïnterpreteerd als een schending van meerdere Europese verplichtingen. In 2008 werd ons land nog berispt door Stavros Dimas, de toenmalige eurocommissaris van Leefmilieu, omdat aangekondigde maatregelen onvoldoende zouden zijn om de bruinvissen beter te beschermen.

Kluwen aan regelgeving
Het is vooral bij de Vlaamse en lokale overheid dat het schoentje wringt, stelt Natuurpunt. Er bestaan voor strandvisserij te veel verschillende regels en die zorgen voor chaos en verwarring. De natuurbehoudsvereniging pleit daarom voor één doelmatig en gelijkvormig reglement.

Eveneens de milieuorganisatie Sea Shepherd stelt het hoge aantal strandingen aan de kaak en wil het probleem aanpakken. Zo organiseert Vincent Vandendriessche komend weekend een boottrip op de Noordzee om geïnteresseerden te laten kennismaken met de habitat van de bruinvissen. De organisatie heeft al gestreden tegen de walvissenjacht op Antarctica en de slachting van dolfijnen in het Japanse Taiji, en wijst er nu op dat we het eigenlijk niet zo ver moeten zoeken: in onze eigen Noordzee sterven jaarlijks immers tientallen bruinvissen een gruweldood.

Stavros Dimas, ex-eurocommissaris van Leefmilieu, tikte ons land in 2008 nog op de vingers.
Stavros Dimas, ex-eurocommissaris van Leefmilieu, tikte ons land in 2008 nog op de vingers.