Tweemaal geen zonnevlekken deze maand: kleine ijstijd op komst?

NASA
Is er een kleine ijstijd op komst? Meteoroloog Paul Dorian ziet daar aanwijzingen voor. Al twee keer deze maand liet de zon zich zonder donkere vlekken zien. "Een vlekkeloze zon kondigt het volgende zonneminimum aan", zegt Dorian. "De komende jaren zullen we meer van die dagen zonder zonnevlekken zien." Dat brengt bij wetenschappers de Game of Thrones-achtige mini-ijstijd van de zeventiende eeuw in herinnering. Waar we mogelijk opnieuw op afstevenen. Breekt de winter aan?

De zon was op 4 juni 'vlekkeloos' en dat duurde vier dagen lang. Het was de eerste keer sinds 2011. Daarna blééf de zon redelijk kalm, om dan opnieuw te verschijnen zonder zonnevlekken. "In het begin houdt de vlekkeloze zon maar een paar dagen per keer aan", schrijft Dorian in zijn meest recente verslag. "Daarna zal het weken duren, en uiteindelijk maanden, wanneer de zonnecyclus het punt van de laagste activiteit bereikt. Het volgende zonneminimum wordt verwacht rond 2019-2020."

Doorgaans zien we dus duidelijk donkere zonnevlekken op het zonneoppervlak. Die vlekken zijn donkerder dan de rest van de zon omdat de temperatuur ervan lager is. Zonnevlekken kunnen vele keren groter worden dan de Aarde. Normaal volgt de zon een cyclus van ongeveer elf jaar, gekenmerkt door afwisselend verminderde en verhoogde activiteit. We zitten nu in de 24ste cyclus sinds 1755, het begin van uitgebreide metingen. Bij maximale activiteit zien we de meeste zonnevlekken, bij minimale activiteit nagenoeg geen. Die periodes worden respectievelijk het zonnemaximum en het zonneminimum genoemd. Het verschil tussen deze zonnen zie je in de foto's onderaan.

Het laatste zonnemaximum, waarbij ook grote zonnevlammen optreden, vond plaats rond 2000-2001. Het omgekeerde daarvan is de periode van het zonneminimum, die we nu ongeveer beleven. Die fases in de zonnecyclus kunnen invloed hebben op het klimaat. Volgens sommige experten staan we opnieuw voor het Maunderminimum. Een gelijkaardige periode begon in 1645 en wordt de "kleine ijstijd" genoemd. Toen was het zeventig jaar lang zo koud dat zelfs de Thames bevroren raakte. Tientallen jaren later - ergens tussen 1790 en 1830 - vond het Daltonminimum plaats, een iets minder intense ijstijdachtige periode.

Paul Dorian ziet in de geschiedenis argumenten om te stellen dat "een zwakke zonneactiviteit gedurende een langere periode de algemene temperaturen doet dalen in de troposfeer, de diepste laag van de atmosfeer van de Aarde en waar we allemaal leven".

De bevindingen van Dorian sluiten aan bij de resultaten van het wetenschappelijke onderzoek van professor Valentina Zharkova van de Universiteit van Northumbria. Die studie waarschuwde in 2012 dat de voorspelde scherpe afname van de zonneactiviteit tussen 2020 en 2050 een teken was voor een nieuwe ijstijd.

De zon tijdens een periode van verhoogde zonneactiviteit.
NASA De zon tijdens een periode van verhoogde zonneactiviteit.
Een 'vlekkeloze' zon.
kos Een 'vlekkeloze' zon.