Exclusief voor abonnees

Trump of Clinton: een wereld van verschil zal het niet maken

Smullen en walgen is het, tegelijk en elke dag opnieuw. Hatelijker dan dit wordt een verkiezingscampagne niet. Krijgt Amerika met Hillary Clinton een oneerlijke president, zoals haar tegenstander beweert, fake als een playbackzangeres en rijp voor de gevangenis? Of wordt het alsnog de ongeschikte Donald Trump, zoals zijn tegenstandster het uitdrukt, onberekenbaar als een ratelslang en zotter dan een achterdeur? Zeker, de show is geweldig en de spanning te snijden, maar doet het er echt toe wie straks Barack Obama opvolgt? Nee. Clinton of Trump, een wereld van verschil zal het niet maken, letterlijk noch figuurlijk. Laat dat in het eerste geval een opluchting zijn en in het tweede een geruststelling.

De Amerikaanse president heet de machtigste man ter wereld, ook als hij straks een vrouw blijkt te zijn. Maar zelfs zijn of haar macht is beperkt. De Republikein Ronald Reagan is door de Amerikanen verkozen tot hun beste president ooit. Hij heeft onder meer de val van de Berlijnse Muur op zijn palmares staan. Maar zelfs Reagan was zich bewust van zijn onmacht. Een goede president, placht hij te zeggen, kan in de vier jaar van zijn ambtstermijn hooguit drie, vier noemenswaardige dingen realiseren. Een slechte helemaal niets, voegde hij daaraan toe.

Net als Reagan was Barack Obama een hele goeie. Maar ook bij hem is het lijstje van zijn grote verwezenlijkingen korter dan dat van zijn onvervulde beloftes. Bij zijn aantreden stond er geen maat op de euforie, van Hawai tot Aywaille en terug. Met deze man zou alles anders worden. Obama zou van de wereld een betere plek maken om te leven. Acht jaar later valt dat ietwat tegen. Jawel, in eigen land heeft hij het gros van de Amerikanen beter verzekerd tegen ziekte, zijn meer mensen dan ooit aan het werk en kan iedereen trouwen met wie hij of zij dat wil. Daarbuiten heeft hij de relatie met Cuba en Iran ontdooid, Osama bin Laden gedood en de oorlog in Irak en Afghanistan beëindigd. Maar de medaille heeft een ommekant. Helaas kreunt zijn Amerika vandaag onder een begrotingstekort en een schuldenlast à la belge. Worden de steeds talrijker rassenrellen er beslecht met wapens die vrij beschikbaar en hanteerbaar zijn voor politie en burgers. Wordt president Assad van Syrië zo goed als ongemoeid gelaten, ook al heeft hij Obama's rode lijn meermaals overschreden. En is Guantánamo nog altijd geen lelijke herinnering. Of hoe zelfs een memorabele president amper een deuk in een pakje boter trapt. Wij, verlichte Europeanen, vergapen ons aan zijn aura en smelten bij zijn woorden, maar we verkijken ons op zijn erfenis. Wij vinden hem de max, maar een meerderheid van de Amerikanen vindt dat Barack Obama het land al die tijd de verkeerde richting heeft uitgestuurd. Valt het dan te verbazen dat er een wacko opstaat die belooft dat hij America great again wil maken? En dat die nog gehoor vindt ook?

Wie louter afgaat op de campagne, ziet en hoort tussen Hillary Clinton en Donald Trump wel degelijk een wereld van verschil. Zij incarneert het establishment, hij speelt het anti-establishment. Zij heeft ervaring zat, hij is een politieke neofiet. Zij staat voor continuïteit, hij voor een breuk. In alles lijken ze elkaars antipode. In toon, in houding en in inhoud. Over alles lijken hun ideeën uiteen te lopen. Over oorlog en vrede, over moslims en Mexicanen, over klimaat, ziekteverzekering, vrijhandel en wapenbezit. Toch is, om premier Michel te citeren, wat hen bindt groter dan wat hen scheidt. Hun beeld van de Verenigde Staten vertoont meer gelijkenissen dan verschillen. Alleen komen die in een campagne niet aan bod, omdat ze door zowat elke Amerikaan als vanzelfsprekend worden beschouwd. Waren ze per abuis niet in Amerika maar in België geboren, dan maakten Hillary Clinton en Donald Trump vandaag wellicht samen deel uit van de regering-Michel. Zij als een donkerblauw lid van Open Vld, hij als buitenbeentje van de N-VA. Samen zouden ze Kris Peeters het bloed vanonder de nagels pesten - you silly socialist.

Altijd opnieuw hebben Europeanen de neiging om het duel tussen Democraten en Republikeinen te zien als een strijd tussen links en rechts. Dat is het dus niet. Zelfs de associatie met Belgische partijen loopt mank. De gemiddelde Democraat is rechts-liberaler dan Gwendolyn Rutten, de gemiddelde Republikein rechts-conservatiever dan Bart De Wever. Veeleer moet je Hillary Clinton associëren met de VVD van de Nederlandse premier Mark Rutte en Donald Trump met de Britse Tories van Theresa May en Boris Johnson. Trump en Johnson delen zelfs hun kapper, zou je zweren. In de VS ligt het politieke centrum een eind verder naar rechts dan bij ons. Als zelfs het verschil tussen de regering-Di Rupo en de regering-Michel amper vast te stellen valt met het blote oog, binnen welke minieme bandbreedte zal zich straks dan het verschil situeren tussen president Clinton en president Trump?

Clinton en Trump zijn niet water en vuur. Maar stel dat ze dat wél zouden zijn, die twee, dan nog zou het straks speuren zijn naar de zeven verschillen in hun beider beleid. Een Amerikaanse president is nooit almachtig. Zelden krijgt hij zijn zin. Daar zorgen allerlei checks and balances voor, ingebouwde correcties op haar voortvarendheid of zijn temperament. Zelfs mét een meerderheid in het Congres valt het voor de president niet mee om de bakens te verzetten. Heeft hij die niet, zoals Barack Obama in zijn laatste jaren, dan is hij vleugellam. Bovendien genieten Clinton noch Trump de steun van al hun partijgenoten. Zij, Clinton, moet rekening houden met de fans van de sociaal-democraat Bernie Sanders. En om genomineerd te raken had hij, Trump, de andere Republikeinen niet nodig, maar om krachtdadig te regeren is hun steun een must. Trump zal als president geen gekke dingen doen. Daar zullen niet zijn tegenstanders over waken, wel zijn partijgenoten. Ze zullen hem niet temmen? Toch wel, for sure.

Het beeld van de Amerikaanse president die als een gamer achter zijn knoppen zit - groen is een raket naar Poetin, oranje een bom op Teheran, rood een nieuwe wereldoorlog - is lang achterhaald. The Donald als een bedreiging voor de wereldvrede? Eerst lachen, dan zien. Buiten de VS beefden deze week de beurzen bij de gedachte aan zijn comeback in de polls. In de VS zelf is de zakenwereld er gerust op. Wie het wordt, doet er niet toe. Omdat elke president doorgaans minder slecht blijkt dan vooraf gevreesd. Of zoals de 'Financial Times' het deze week omschreef: "President Whoever can't get much done." Wie het ook wordt, voor de investeerder en de belegger maakt het niet uit. Winst maken zal hij, anyway.

De status van de Verenigde Staten is in 2016 niet wat hij ten tijde van JF Kennedy of zelfs Bill Clinton was, een halve eeuw of een kwarteeuw geleden. De wereld is veranderd. Nieuwe machten zijn opgestaan. Economisch en geopolitiek is Amerika nog altijd een dominante speler, maar niet langer de enige. Het Westen treedt terug, het Oosten rukt op. Wat de president van Amerika vandaag nog rest en wat hem verheft boven alle andere, is zijn moreel gezag, zijn natuurlijke autoriteit. Obama heeft die, meer dan wie ook. Wat nu al vaststaat: Clinton noch Trump zullen die hebben. Veel Amerikanen zullen dinsdag stemmen met de wasknijper op de neus. Niet voor de één, maar tegen de ander.

Als konijnen naar een lichtbak. Zo kijken wij naar de Amerikaanse verkiezingen. Geïntrigeerd. Gebiologeerd. Geobsedeerd. Als naar de finale van het WK voetbal of naar een spurt met twee in de Ronde van Vlaanderen. That's entertainment. Heerlijk om naar te kijken, fantastisch leesvoer in de krant. Twee protagonisten, drie rollen: the good, the bad and the ugly. Florida, North Carolina, Ohio, New Hampshire: alsof ze in onze achtertuin lagen, zo hard leven we mee. Spannend tot diep achter de komma. Maar zou het kunnen dat we de uitslag en de impact van deze presidentsverkiezing een beetje overschatten? Als restte er in de finale van De Slimste Mens Ter Wereld nog één seconde om twee correcte antwoorden te geven?

Vreemd hoe we ons collectief blind blijven staren op de Verenigde Staten. De naam van de Chinese president, iemand? Niemand die zich bij zijn aanstelling afvroeg of Xi Jinping een hervormer of een conservatief was. Nochtans zijn de verschillen binnen de Chinese communistische partij even groot als die tussen de Democraten en de Republikeinen. Maar aan China wijden we geen extra journaal en geen speciale bijlage, net zo min als we dat volgend jaar zullen doen bij de verkiezingen van een nieuwe Duitse bondskanselier, een nieuwe Franse president en een nieuwe Nederlandse premier. Voor ons, Vlamingen en Belgen, is de dagelijkse impact daarvan nochtans groter dan die van de nieuwe opperbevelhebber van Amerika.

Begrijp me niet verkeerd. Net als u zal ik in de nacht van dinsdag op woensdag naar het puntje van mijn stoel schuiven, razend benieuwd naar de Swingende Staten van Amerika. Maar klein is de kans dat ik de volgende ochtend wakker word in een andere wereld. Zelfs al wordt het Trump, dan nog is dat niet the end of the world as we know it. Daarvoor heeft zelfs de machtigste M/V ter wereld te weinig macht. Ik weet niet hoe u daarover denkt, maar mij lucht dat op.

Lees je graag alle artikels op HLN?

Krijg nu 1 maand onbeperkt en gratis toegang tot alle artikels.

Ik wil toegang
Digitaal abonnement HLNDigitaal abonnement HLN1ste maandgratis

Stop of pauzeer wanneer je wil

  • Onbeperkt toegang tot alle artikels
  • Iedere week gratis tickets en straffe kortingen


Video