OPINIE: 5 misvattingen over hoogbegaafdheid en 1 noodkreet

Wil ons schoolsysteem wel hoogbegaafde kinderen?

rv
Sara Frederix is moeder van twee hoogbegaafde kinderen. Naar aanleiding van het nieuws over de 6-jarige Laurent die naar de middelbare school gaat, schreef ze deze open brief. "Het dieptepunt van zijn 10 jaar hoogbegaafdheid was vorig schooljaar. "Hij hangt al een deel van het schooljaar met zijn hoofd op de bank. We gaan de leerdoelen over twee jaar verspreiden voor uw zoon, want hij is te veel achter met de leerstof." En een doorverwijzing naar de kinderpsychiater met vermoeden van depressie.

Het komt goed met mijn zoon. Later als hij van school af is. Want het schoolsysteem is geënt op kinderen in de middenmoot of kinderen die achterlopen. Niet op kinderen die voorlopen. Is er een plek voor hoogbegaafde kinderen in ons huidig schoolsysteem?

Onze hoogbegaafde zonen hebben toevallig geluk met hun fantastische leerkrachten op een klein alternatief Freinetschooltje. En met hun ouders met enkele duizenden euro's op hun bankrekening voor gespecialiseerde ondersteuning buiten de school. Want scholen hebben de kennis niet. En het schoolsysteem heeft het moeilijk om hoogbegaafde kinderen te herkennen en hun complexiteit een plek te geven.  

En nee, hij moet geen Einstein worden. Gewoon gelukkig. Maar hoogbegaafd zijn in dit schoolsysteem is een rem op zijn geluk.

Misvatting 1: Een hoogbegaafd kind maakt nooit fouten

Een hoogbegaafd kind is toch super slim? Als je een schooljaar overslaat, moet je bij elke toets en rapport jezelf weer bewijzen. Anders sluipt de twijfel in de hoofden van leerkrachten en vooral van het kind zelf.

Perfectionisme, faalangst en een laag zelfbeeld zijn typische eigenschappen voor heel wat hoogbegaafde kinderen. Wat doe je met een kleuter die pertinent weigert te tekenen (omdat zijn tekening nooit op een écht paard zal lijken)? Wat doe je met een kind dat weigert 1 Frans woord uit te spreken (omdat zijn uitspraak niet perfect is)?

Misvatting 2: Een hoogbegaafd kind heeft super punten

Beeld je eens in. Je kent al enkele maaltafels. Maar je klasgenootjes doen er 3 weken over om de maaltafel van 2 te leren. Dan verveel je je te pletter. (Bij volwassenen heet dat een bore-out.) Dan begin je te droedelen en vliegen op het plafond te tellen. Gevolg: je geraakt op de duur écht achterop met de leerstof of vertoont gedragsproblemen. Is jullie kind echt zo slim als jullie beweren? Was een jaartje overslaan wel een goed idee? Een hoogbegaafd kind dat een schooljaar overslaat, staat in theorie tegen kerstmis op hetzelfde niveau als zijn klasgenoten. Vanaf dan heeft zijn motor wéér extra uitdaging nodig. Anders vallen zijn hersenen in slaap van verveling. Herhaling - dé manier om kennis te verwerven op school - is de doodsteek van hoogbegaafde kinderen.

Misvatting 3: Een hoogbegaafd kind heeft geen hulp nodig in de klas

Met wat geluk mag je in een hoekje extra (moeilijke) taken in stilte afwerken. Of hulpje van de juf of meester spelen en de leerstof uitleggen aan klasgenootjes. Maar wil je wel anders zijn dan de andere kinderen? Mogelijk gevolg: je gaat bewust minder je best doen om niet op te vallen en niks extra te moeten doen. Onopvallend onderpresteren is een groot talent van heel wat hoogbegaafde kinderen.

Misvatting 4: Een hoogbegaafd kind moet niet studeren

Eén blik op die nieuwe Franse woordjes is genoeg om een goede toets te doen. De regel van drie ken je niet omdat je al lang je eigen trucjes en regeltjes hebt ontwikkeld om moeilijke berekeningen te maken. En tegen dat je 100 Latijnse woordjes moet blokken, haak je af. Want je hebt nooit leren leren. Simpele trucjes zoals de vertaling met een kaartje bedekken en oefenen ken je niet. Moeite doen en eens tegen de muur botsen ook niet.

Misvatting 5: Hoogbegaafd zijn is fijn

Jij bent slim, leuk! Je zou eens moeten weten hoe het elke dag stormt in het hoofd van een hoogbegaafd kind. Als je als kleuter op Karrewiet  nieuws ziet over een gekapseisd schip, flitsen er zoveel vragen door je hoofd. Hoe lang kan je onder water blijven voor je sterft? Hoe ziet een dood iemand er uit? Hoe geraken die dode lichamen uit de zee op het kerkhof? En dan kijkt je mama raar dat je paniekerig bent bij een toeristisch boottochtje drie jaar later.  

En waarom blijft een hoogbegaafd kind op de speelplaats rustig in een hoekje een boek lezen? Als bij trefbal de minst sportieve kinderen nooit koning mogen zijn, word je boos omdat dat zo onrechtvaardig is. Andere kinderen begrijpen niet waarom je plots begint te huilen en niet meer wil meespelen.  

Hoogbegaafd zijn is meer dan boven gemiddeld slim zijn. Een hoogbegaafd kind is niet alleen een IQ-cijfer, maar ook een mix van typische eigenschappen zoals een groot onrechtvaardigheidsgevoel, perfectionisme en faalangst. En typische extra labeltjes zoals hoogsensitief of autistische trekjes krijg je er vaak gratis bij.

1 noodkreet: geef hoogbegaafde kinderen ook een plek in het schoolsysteem

• Maak een jaar overslaan voor alle of bepaalde vakken evengoed een optie als een jaar blijven zitten of leerstof bijwerken.

• Gebruik socio-emotionele ontwikkeling niet als argument om niet te versnellen. Een leerling die blijft zitten is omgekeerd toch ook socio-emotioneel een jaartje ouder dan zijn klasgenoten?

• Geef hoogbegaafde kinderen ook extra zorg in de vorm van zorguren, leerlingenbegeleiding, plus- of kangoeroeklas.

• Zet het CLB ook in op hoogbegaafde kinderen en niet alleen voor kinderen die moeilijker mee kunnen. Overbevraagd is geen argument om zo weinig voor hoogbegaafde kinderen te doen.

• Gooi de grenzen open tussen lager, secundair en hoger onderwijs. Want wat met een kind in het 6de leerjaar of 6de middelbaar dat al uitdaging van het 1e middelbaar of hoger onderwijs nodig heeft?