Ga naar de mobiele website
^ Top

Herlees: VVD wint, teleurgestelde Wilders eindigt nipt als tweede voor CDA en D66

Mark Rutte (VVD) wuift zijn achterban tevreden toe. Hij heeft de overwinning al opgeëist. Geert Wilders (PVV) is teleurgesteld in het aantal behaalde zetels, maar noemt zich met 19 zetels wel een winnaar.
Reuters & ANP Mark Rutte (VVD) wuift zijn achterban tevreden toe. Hij heeft de overwinning al opgeëist. Geert Wilders (PVV) is teleurgesteld in het aantal behaalde zetels, maar noemt zich met 19 zetels wel een winnaar.
Sinds 21 uur gisterenavond zijn de stembureaus in Nederland officieel gesloten. Onze noorderburen zijn massaal gaan stemmen: 77,7 procent kleurde een bolletje in en dat is een pak meer dan bij de vorige verkiezingen in 2012. Volgens de laatste prognose met 93,3 procent van de stemmen geteld, blijft de VVD van premier Mark Rutte met 33 zetels de grootste partij. De PVV van Geert Wilders was tot ongeveer 4 uur 's nachts in een nek-aan-nekrace met de CDA en D66 verwikkeld om de tweede plek en behaalde uiteindelijk nipt 20 zetels. CDA en D66 blijven op elk 19 zetels steken. De socialisten van PvdA krijgen de zwaarste klappen in de Nederlandse geschiedenis en zakken van 38 naar 9 zetels, een historisch dieptepunt. GroenLinks behaalt met 14 zetels dan weer een historische winst. Volg alle ontwikkelingen hier live.
Nieuwe update beschikbaar

highlights


alle berichten

review

VVD winnaar, PVV tweede partij van NL

Op basis van de voorlopige prognose van het ANP wint de VVD de verkiezingen en eindigt de PVV als tweede partij van Nederland. Geert Wilders kan nog niet helemaal gerust zijn, want de uiteindelijk prognose volgt pas in de loop van vandaag of zelfs morgen, omdat een aantal gemeenten nog geen einduitslag hebben aangeleverd.

Stemmen tellen in het stadhuis van Den Haag.
ANP Stemmen tellen in het stadhuis van Den Haag.

Definitieve resultaten pas komende dagen

De definitieve prognose van de verkiezingsuitslag laat op zich wachten. Verscheidene gemeenten, waaronder Amsterdam, Den Haag en Utrecht, stellen in de loop van de dag of pas morgen met een uitkomst te komen. De steden gaven na sluiting van de stembureaus uitslagen door gebaseerd op respectievelijk 87, 80 en 90 procent van de stemmen.

Geen einduitslag
Tientallen andere gemeenten hadden donderdagochtend rond 04.15 nog geen einduitslag aangeleverd. Bij voorgaande verkiezingen gaf de Verkiezingsdienst van het ANP standaard een definitieve prognose. Het grote aantal partijen dat meedeed aan de verkiezingen, levert momenteel acht restzetels op.

Alleen uit de provincies Flevoland en Overijssel zijn alle uitslagen al binnen. De uitslag van de 77.500 briefstemmers: de Nederlanders die in het buitenland wonen, is nog niet binnen, net als de uitslagen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Een stembiljet dat in Paramaribo, Suriname werd ingevuld.
ANP Een stembiljet dat in Paramaribo, Suriname werd ingevuld.

PVV lijkt toch tweede partij te worden

De PVV lijkt toch de tweede partij in de Tweede Kamer te worden. Volgens een voorlopige prognose van het ANP na het tellen van 93,3 procent van de stemmen komt de partij van Geert Wilders uit op twintig zetels. De VV van Mark Rutte krijgt er ook een zetel bij en eindigt op 33.

De nieuwe prognose:
VVD: 33
PVV: 20
CDA, D66: 19
GroenLinks: SP 14
PvdA: 9
ChristenUnie, Partij voor de Dieren: 5
50PLUS: 4
SGP, DENK: 3
Forum voor Democratie: 2

Mogelijke coalities op basis van deze prognose:

VVD, CDA, D66, GroenLinks: 85 zetels
VVD, CDA, D66, PvdA: 80 zetels
VVD, CDA, D66, ChristenUnie: 76 zetels


Nog 30 gemeenten te gaan...

359 van de 392 gemeenten hebben de uitslag doorgegeven, nog ruim dertig gemeenten te gaan voor de volledige uitslag binnen is.


Ook op de voorpagina van de Duitse krant Bild aandacht voor de Nederlandse verkiezingen. "Erdogans aartsvijand wint Nederlandse verkiezingen", luidt de kop. In een analyse stelt de krant dat Europa Nederland mag bedanken voor het bestrijden van zowel extreemrechts als Erdogan.

82,7% van de stemmen geteld

Het einde is in zicht: inmiddels is 82,7 procent van de stemmen geteld, in 323 van de 392 gemeenten. De voorlopige stand in percentages van de getelde stemmen:

VVD: 21%
PVV: 13%
CDA en D66: 12%
SP en GroenLinks: 9%
PvdA: 5,7%


Opkomst net geen 79 procent

De opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen lijkt op 78,9 procent uit te komen. Dat blijkt uit de voorlopige prognose van de Verkiezingsdienst van het ANP, op basis van 53,5 procent van de getelde stemmen. De opkomst is daarmee flink hoger dan bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2012, toen die 74,6 procent was.


Rutte: "Nog niet meteen gaan formeren"

De Nederlandse minister-president Mark Rutte (VVD) wil nog niet in zijn kaarten laten kijken over de vorming van een nieuwe regeringscoalitie. "We moeten hier vanavond niet gaan formeren", zo verklaarde Rutte in het NOS-programma 'Nederland Kiest: De Uitslagen' op NPO1.

Rutte benadrukte tijdens het gesprek dat hij "heel blij" is dat de VVD de grootste partij is geworden. Maar hij stelde dat hij de echte uitslag wil afwachten voordat hij zich uitlaat over de mogelijkheden van een nieuw kabinet.

Mark Rutte samen met Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie)voor een uitzending van Nieuwsuur.
ANP Mark Rutte samen met Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie)voor een uitzending van Nieuwsuur.

Stembureaus Caribische gemeenten dicht

Ook in Caribisch Nederland (Bonaire, Sint-Eustatius en Saba) zijn de stemlokalen inmiddels gesloten. Het was de laatste plek waar nog kon worden gestemd. Door het tijdsverschil sloten de stemlokalen daar 5 uur nadat in Nederland de laatste kiezers hun stemmen mochten uitbrengen. De zogenoemde BES-eilanden hebben sinds 2010 de status van bijzondere gemeente van Nederland. Ook in 2012 mochten de eilandbewoners meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen. Ongeveer 13.000 mensen zijn kiesgerechtigd.


Nog 100 gemeenten te gaan...

Inmiddels hebben 276 van de 392 gemeenten de uitslagen doorgegeven. Nog iets meer dan 100 te gaan...


Asscher (PvdA) ziet geen rol in kabinet

Lodewijk Asscher van de PvdA ziet geen rol weggelegd voor zijn partij in een nieuwe regering. De partij lijkt op een historische nederlaag af te stevenen. De sociaaldemocraten zouden volgens de jongste voorlopige uitslagen 29 zetels verliezen. "Het lijkt mij heel logisch dat niet naar mij wordt gekeken om in een regering te gaan", zei hij in een debat met andere lijsttrekkers bij de NOS.

De uitslag betekent volgens hem echter niet het einde van de sociaaldemocratie. "Er zijn veel mensen die dit ideaal delen." Asscher beloofde de komende jaren op te komen voor deze mensen. Hij is er "heilig van overtuigd" dat de PvdA zal terugkomen.

Lodewijk Asscher geeft een speech tijdens de verkiezingsavond van de PvdA na de Tweede Kamerverkiezingen.
ANP Lodewijk Asscher geeft een speech tijdens de verkiezingsavond van de PvdA na de Tweede Kamerverkiezingen.

Wilders:

Premier Mark Rutte gebruikt "heel enge woorden" als hij zegt dat met de verkiezingen het verkeerde soort populisme is gestopt. Dat zei PVV-leider Geert Wilders in zijn eerste reactie op de voorlopige prognose van de uitslag. "Ik begrijp niet zo goed wat hij bedoelt. Zijn er dan goede en slechte populisten?", zei Wilders. Hij voegde eraan toe: "Rutte is nog lang niet van mij af.''

Invloedrijker dan ooit
Wilders denkt dat hij misschien wel invloedrijker is dan ooit. "Andere partijen hebben standpunten van ons overgenomen. Of ze het uitvoeren is een tweede."

De PVV komt in de voorlopige prognose van het ANP uit op negentien zetels. Dat betekent een winst van vier. Hij vindt niet dat de uitslag voor zijn partij tegenvalt. "Het zijn niet de dertig zetels waarop ik had gehoopt. Maar ik behoor tot de winnaars." Hij is tevreden dat na een paar verloren verkiezingen zijn Partij voor de Vrijheid "eindelijk weer heeft gewonnen". Wilders zei verschillende malen beschikbaar te zijn voor een kabinet. "Ik ben beschikbaar. Ik heb dat altijd gezegd. Ik wil dat graag." Als dat niet gaat gebeuren gaat hij "keihard oppositie" voeren en ervoor "zorgen dat die patriottische lente alsnog gaat plaatsvinden".

Nek-aan-nekrace tussen PVV, CDA en D66

De voorlopige prognose van het ANP is aangepast. En daaruit blijkt dat er een nek-aan-nekrace is tussen PVV, CDA en D66. Ze staan alle drie op 19 zetels. PvdA zakt weer van 10 naar 9 virtuele zetels.

VVD: 32
PVV, CDA, D66: 19
GroenLinks: 15
SP: 14
PvdA: 9
ChristenUnie: 6
Partij voor de Dieren: 5
50PLUS: 4
SGP, DENK: 3
Forum voor Democratie: 2


VVD wint in Eindhoven

Eindhoven: VVD de grootste, voor D66, PVV, GroenLinks en SP. PvdA gaat van 26,2 naar 5,2 procent.


PVV de grootste in Maastricht

De PVV is de grootste partij geworden in Maastricht. De partij van Geert Wilders kreeg 18,3 procent van de stemgerechtigde kiezers achter zich. Dat was bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2012 nog 14,5 procent.

De VVD zakte wat terug en heeft 15,7 procent, gevolgd door D66 met 14,8 procent. SP, GroenLinks en CDA hebben respectievelijk 11,3 procent, 10,9 procent en 10,5 procent.

De PvdA kelderde ook in Maastricht, van 27,7 procent in 2012 tot 5,3 procent.

De opkomst was 76,9 procent.

D66 wint in Utrecht

Utrecht, de laatste grote stad, heeft de uitslag doorgegeven. D66 wint, voor GroenLinks en VVD. Partij van de Arbeid verliest ook hier fors.


42 procent van de stemmen is geteld

Inmiddels is 42 procent van de stemmen geteld. De uitslagen van 173 van de 392 gemeenten zijn binnen. Overal zien we ongeveer hetzelfde beeld. De VVD wint veel, af en toe onderbroken door CDA, D66 of PVV. En overal verliest de PvdA zwaar.

De voorlopige prognose van het ANP is er ook:

VVD: 32
CDA: 20
PVV: 19
D66: 18
GroenLinks: 14
SP: 14
PvdA: 10
CU: 6
PvDD: 5
50PLUS: 4
SGP: 3
DENK: 3
Forum voor de Democratie: 2


VVD wint in Den Haag

De VVD is de grootste partij in Den Haag geworden met 16,4 procent, vlak voor de PVV. De partij van Wilders krijgt 16,1 procent in de tweede stad van het land. D66 stijgt van 8,4 naar 12,7 procent, GroenLinks van 2,6 naar 11,1 procent. De PvdA zakt van 32 naar 6,4 procent.


Rotterdam: VVD wint nipt van PVV

Rotterdam is binnen. VVD de grootste met 16,4 procent, vlak voor de PVV. De partij van Wilders krijgt 16,1 procent in de tweede stad van het land. D66 stijgt van 8,4 naar 12,7 procent, GroenLinks van 2,6 naar 11,1 procent. De PvdA zakt van 32 naar 6,4 procent.

Geert Wilders:

Wilders spreekt eindelijk: "Wij behoren ook tot de winnaars. We hadden vijftien zetels, we hebben er nu negentien. Ik hoop dat er nog wat bijkomt. Het zijn niet de dertig zetels waar we hadden op gehoopt. Meneer Rutte is nog niet af van de patriottische lente. Ik hoor het wel of ze mij nodig hebben voor besprekingen. Zoniet, dan gaan we stevige oppositie voeren." Wilders is in beeld vanaf minuut 59:30.

PvDA: "Enorme dreun, heel erg hard"

PvdA-leider Asscher bij de NOS over de huidige stand van zaken: ''Dit is een verbijsterend slechte uitslag, dit is een enorme dreun. Heel heel hard.'' Buma (CDA) "Pas rond de ochtend weten we wat de echte uitslag is. Ik kan tegen de PvdA zeggen: je kan diep vallen, maar je kan ook terugkomen."

Kabinet van VVD, CDA, D66 & CU?

De invloedrijde Nederlandse opiniepeiler Maurice de Hond noemt een kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zeer reëel.

Stemmingsbeeld: "VVD blijft de grootste"

De VVD wordt met 32 zetels met een straatlengte voorsprong de grootste partij van Nederland, zo blijkt uit het zogenoemde stemmingsbeeld op basis van 10,3 procent van de getelde stemmen door de Verkiezingsdienst van het Nederlandse persbureau ANP. In de nieuwe raming gaat vooral CDA erop vooruit in vergelijking met exitpolls Het CDA zou uitkomen op 21, de PVV op 20 en D66 op 17. GroenLinks staat op 15 en SP staat in dit stemmingsbeeld op 14 zetels.

Het stemmingsbeeld houdt rekening met het historische stemgedrag in de gemeenten waarvan de uitslag bekend is. Dit maakt het mogelijk om op basis van een relatief klein aantal gemeenten de landelijke trend te herkennen en deze te vertalen in een zetelverdeling. Toch kunnen er landelijk gezien nog behoorlijke verschillen optreden naarmate er meer uitslagen binnenkomen.


Leden van Avaaz, een mondiaal netwerk van burgerjournalisten, vieren de overwinning van 'Hoop wint van haat' voor de deur van WTC The Hague waar de VVD de uitslagenavond heeft georganiseerd.

ANP

Het eerste stemmingsbeeld volgens ANP, na iets meer dan 10 procent van de stemmen geteld te hebben. Opvallend: volgens deze prognose wordt niet PVV de tweede grootste partij, wel CDA. Al is het verschil in zetels miniem.

- VVD 32
- CDA 21
- PVV 20
- D66 17
- GroenLinks 15
- SP 14
- PvdA 9
- ChristenUnie 6
- Partij voor de Dieren 4
- 50PLUS 4
- DENK 3
- SGP 3
- Forum voor Democratie 2
- Piratenpartij 1


Nog geen enkele gemeente waar de PvdA het verlies ook maar beperkt weet te houden. De partij krijgt klap na klap na klap na klap.


WORSTELEN

De grote stemformulieren maken het tellen er niet makkelijker op. "Ze vertragen alles", klinkt het.

ANP

Tot nu toe zijn iets meer dan een miljoen stemmen geteld. VVD is de grootste met 17 procent, voor D66 (15,7 procent) en GroenLinks (15 procent). PvdA sneuvelt en daalt van 32,2 naar 7,5 procent.


GROENLINKS GROOTSTE IN AMSTERDAM

De eerste voorlopige uitslag uit Amsterdam is binnen: Groenlinks is in de stad de grootste, gevolgd door D66. Daarna volgen de PvdA en Denk, meldt de krant 'Het Parool'.

De tussenstand in Rotterdam is in het voordeel van de PVV, nipt voor de VVD. Die uitslag is nog lang niet zeker, want er is nog maar 56 procent van de stemmen geteld. Van de grote stembureaus moeten de uitslagen nog binnenkomen. Toch reageert Geert Wilders al euforisch op Twitter: "Rotterdam is voor de PVV!"

Jesse Klaver, fractievoorzitter van GroenLinks.
ANP Jesse Klaver, fractievoorzitter van GroenLinks.

"OPMARS VAN EXTREEMRECHTS GESTOPT"

De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Marc Ayrault, zegt in feite hetzelfde als Mark Rutte en de Nederlandse politicus Alexander Pechtold (D66): "De opmars van extreemrechts is gestopt''.

Frankrijk kiest later dit jaar een nieuwe president. Marine Le Pen van het populistische Front National doet het goed in de peilingen.

Gemeenten laten de Verkiezingsdienst van het ANP weten dat ze meer tijd nodig hebben om de stemmen te tellen. Rond 23.30 uur hadden elf gemeenten hun uitslag doorgegeven. In 2012 waren dat er drie keer zo veel.


De woordvoerder van bondskanselier Merkel meldt dat Merkel al met Rutte heeft gebeld. Ze kijkt uit naar een verdere samenwerking, zegt haar woordvoerder Seibert.

REACTIE RUTTE

Premier Mark Rutte wordt op luid applaus onthaald. Hij spreekt zijn achterban toe. Er wordt hem gevraagd hoe het voelt dat hij een derde overwinning heeft binnengehaald. Hij reageert met de woorden: "Geweldig, wat een avond. Mijn ragfijne politieke gevoel voorspelt dat de VVD voor de derde keer op rij de grootste wordt bij de landelijke verkiezingen." Hij zegt ook heel blij te zijn dat zoveel mensen zijn gaan stemmen. "Wat was vandaag een feest voor de democratie. Bij al die stembureaus, overal in Nederland, hebben we rijen van mensen gezien."

"Het is ook zo'n goede avond, en dat zie je in heel Europa", vervolgt hij. "Ik heb al een hele reeks Europese collega's aan de lijn gehad. Het is ook een avond waarop Nederland na de brexit, na Trump, 'ho' heeft gezegd tegen een verkeerd soort populisme."

"Nu kunnen we een feestje vieren. We zijn immers optimisten. We wonen in een gaaf land. Vanaf morgen is de VVD geen doel, maar een middel en gaan we aan de slag voor Nederland."

Rutte zit ook in met coalitiepartner PvdA. Hij had hen een andere verkiezingsuitslag gewenst. Hij wees er ook op dat de partijen de afgelopen jaren goed hebben samengewerkt. Hij heeft vanavond nog contact gehad met partijleider Asscher en zijn voorganger Samsom.

Het is ook een avond waarop Nederland na de brexit, na Trump, 'ho' heeft gezegd tegen een verkeerd soort populisme

Mark Rutte
Rutte spreekt z'n achterban toe.
ANP Rutte spreekt z'n achterban toe.
AP

Mark Rutte zou niet lang meer op zich laten wachten.

"GOED NIEUWS VOOR EUROPA"

Jeanine Hennis-Plasschaert (VVD), minister van Defensie, is heel gelukkig dat haar partij het hoofd kon bieden aan het populisme. "Dit is heel goed nieuws voor Europa. We waren getuige van de brexit en de verkiezing van Trump, dus het was spannend. Maar Nederland kan nu een stabiele factor blijven in Europa. Hopelijk draaien ook de verkiezingen in Duitsland en Frankrijk zo uit. We zijn heel bij met deze uitslag. Vanavond gaan we vieren en morgen beslissen we met welke partijen we gaan spreken. Dat wordt een hele opgave, maar we gaan voor een goed compromis en een stabiel Nederland."

Hopelijk draaien ook de verkiezingen in Duitsland en Frankrijk zo uit. Dit is heel goed nieuws voor Europa

Jeanine Hennis-Plasschaert
Steven Swinnen

MICHEL & BOURGEOIS: "PROFICIAT"

Premier Charles Michel (MR) "verheugt zich over de uitslag". De eerste minister heeft minister-president Rutte deze avond persoonlijk gefeliciteerd. Dat werd vernomen bij de woordvoerder van premier Michel.

Ook minister-president Geert Bourgeois heeft zijn felicitaties aan Mark Rutte overgebracht.

VLAAMS BELANG FELICITEERT WILDERS

Volgens Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken is de overwinning van Geert Wilders bij de Nederlandse Tweede Kamerverkiezingen veel meer dan een kortstondige opwelling boven de Moerdijk. “Dit is het zoveelste signaal in een lange rij dat aangeeft dat burgers weer baas willen zijn in eigen land”.

De Partij Voor de Vrijheid (PVV) heeft dan wel niet gewonnen, ze heeft wel haar score uit 2012 verbeterd. Volgens de voorzitter kunnen de goede resultaten alvast niet afgedaan worden als een ‘geïsoleerd incident’. “Dat Wilders niet de grootste is, wordt ruim gecompenseerd door het feit dat de socialisten van de kaart geveegd worden”, voegt Van Grieken er nog aan toe.


De opkomst bedraagt 81 procent, blijkt uit een voorlopige prognose van Ipsos. In 2012 ging 74,6 procent van de kiesgerechtigden naar de stembus. In 2010 was het opkomstpercentage 75,3. Een hoge opkomst dus, maar geen record.


PVDA REAGEERT

PvdA-leider Lodewijk Asscher reageert nu voor zijn achterban op het historische verlies van de PvdA. "Beste mensen, vrienden, partijgenoten. Het is een bittere avond voor PvdA. De uitslag is teleurstellend. De kiezer heeft haar stem aan een andere partij gegeven. Die uitslag hebben we te respecteren, dat hoort bij de democratie."

"Beste mensen, ik wil al die mensen die ons wel het vertrouwen hebben gegeven bedanken voor hun stem. Weet dat we er zorgvuldig mee omgaan. We zullen elke dag strijden om er goed mee om te gaan."

PvdA heeft het historisch slecht gedaan, het verliest maar liefst 29 zetels.

PvdA-leider Asscher is teleurgesteld.
ANP PvdA-leider Asscher is teleurgesteld.

ENKELE REACTIES

Fractieleider voor Groen, Kristof Calvo, is erg tevreden met wat zijn Nederlandse collega's GroenLinks tot nu toe hebben gepresteerd. "Het kan dus anders", was zijn boodschap. De partij stijgt van vier naar zestien zetels.

Ook Guy Verhofstadt, nu brexitonderhandelaar en vurig pleiter van een eengemaakt Europa, feliciteerde Mark Rutte en diens collega's.

Zometeen zal ook Mark Rutte speechen voor zijn achterban. Zijn speech zal afgaande op de exitpoll een stuk positiever zijn dan die van de PvdA.


RUTTEN WENST RUTTE PROFICIAT

Een van de eerste reacties vanuit de Belgische politiek: Gwendolyn Rutten, voorzitter van Open Vld, heeft haar Nederlandse liberale collega Mark Rutte via Twitter al proficiat gewenst. "Sterk leiderschap en een mooie liberale overwinning. Proficiat, Mark", klinkt het.

Ook Alexander De Croo (Open Vld) heeft al gereageerd. Hij merkt op dat het "leiderschap van Mark Rutte en het verbindend verhaal van Alexander Pechtold duidelijk gewaardeerd werd". "Op naar sterke liberale as van nieuwe NL regering!"

De pers staat opgesteld bij het Tweede Kamergebouw waar Geert Wilders de uitslag van de verkiezingen volgt.

ANP

DUITSLAND TEVREDEN

Duitsland vindt de voorspelde uitslag van de Nederlandse Tweede Kamerverkiezingen "goed nieuws''. "Een grote meerderheid van de Nederlandse kiezers heeft anti-Europese populisten afgewezen'', luidde via Twitter de eerste reactie van het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken. "We hebben jullie nodig voor een sterk Europa."

Een grote meerderheid van de Nederlandse kiezers heeft anti-Europese populisten afgewezen

Zoals het er nu naar uit ziet, zijn er minstens vier partijen nodig om coalitie te voeren.

De Nederlandse zender NOS meldt dat er in Nijmegen dan toch niet tot 23 uur gestemd mag worden, in tegenstelling tot eerdere berichten. Burgemeester Bruls zegt nu dat het allemaal een misverstand is. "We gaan sluiten zodra de rij bij het stadhuis weggewerkt is. Iedereen die om 21 uur in de rij stond bij het stadhuis mag zijn stem uitbrengen. Daarna niet meer." Rond 21.45 werd gemeld dat alle rijen waren opgelost en dat het stembureau de deuren heeft gesloten.


GROOTSTE NEDERLAAG?

De PvdA gaat nog steviger de boeken in als de partij met de grootste verkiezingsnederlaag ooit in de parlementaire geschiedenis. Als de exitpoll van Ipsos uitkomt, verliest de PvdA 29 zetels. De PvdA had al het record met een verlies van 22 zetels bij de verkiezingen in 2002.

De sociaaldemocratie mag verslagen zijn, zij zal altijd weer opstaan. Dat zei een zichtbaar aangedane Hans Spekman, de voorzitter van de Partij van de Arbeid deze avobd. Spekman noemde de exitpoll, waarin de PvdA maar negen zetels overhoudt, buitengewoon pijnlijk. "Het is ons blijkbaar niet gelukt om de resultaten die we hebben behaald te laten voelen in het land.'' De partij zal de komende tijd "het gesprek aangaan met de leden en de kiezers in het land''.

De PvdA-voorzitter raakte de afgelopen dagen, toen het debacle zich aftekende, onder vuur. Hij zou zich de nederlaag moeten aantrekken en zijn conclusies trekken. Maar Spekman maakte alvast geen aanstalten het veld te ruimen. De partijtop hamert erop dat het belangrijk is "elkaar juist nu vast te houden''.

Lijsttrekker van de PvdA, Lodewijk Asscher, ging deze ochtend al lachend stemmen, maar heeft nu veel minder reden om blij te zijn. Zijn partij doet het momenteel rotslecht.
ANP Lijsttrekker van de PvdA, Lodewijk Asscher, ging deze ochtend al lachend stemmen, maar heeft nu veel minder reden om blij te zijn. Zijn partij doet het momenteel rotslecht.

PUZZELEN

De formatie wordt niet eenvoudig, aldus VVD-staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie). "Het wordt een puzzeltje", zei hij. "Het is een aparte uitslag. We gaan per partij kijken bij de formatie." GroenLinks heeft het "knap gedaan", voegde hij eraan toe. Dijkhoffs eigen partij gaat volgens de definitieve exitpoll terug van 41 zetels bij de vorige verkiezing naar 31.


De gemeente Schiermonnikoog heeft om 21.38 uur als eerste de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen doorgegeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP. De opkomst was 130,4 procent. Dat heeft te maken met het grote aantal toeristen dat op het eiland verblijft.

De VVD werd veruit de grootste op het eiland, met 20,4 procent van de stemmen. GroenLinks volgt met 14,6 procent. De derde partij werd het CDA met 13,6 procent.

De strijd om het melden van de eerste uitslag speelt zich traditioneel af tussen Schiermonnikoog, het Gelderse Rozendaal en Vlieland. Bij de vorige verkiezingen in 2012 won Schiermonnikoog ook. In 2010 streek Rozendaal met de eer.

Een drukte van jewelste in Schiermonnikoog, waar alle stemmen met de hand worden geteld. Het Waddeneiland kon als eerste de verkiezingsuitslag doorspelen.
ANP Een drukte van jewelste in Schiermonnikoog, waar alle stemmen met de hand worden geteld. Het Waddeneiland kon als eerste de verkiezingsuitslag doorspelen.

EERSTE REACTIE WILDERS

PVV-kopman Geert Wilders heeft via Twitter gereageerd op het eerste, voorlopige resultaat. Hij is blij met de voorlopige 19 zetels die zijn partij haalt. "En Rutte is nog lang niet van mij af", sloot hij zijn tweet af.

We hebben zetels gewonnen. Eerste winst is binnen

Geert Wilders

MAG DIT WEL?

Het stembureau in het stadhuis van Nijmegen blijft twee uur langer open, tot 23 uur. Er was een tekort aan stembiljetten en daarom krijgen kiezers langer de gelegenheid hun stem uit te brengen, zo laat de gemeente weten.

Velen reageren op sociale media verontwaardigd op dit nieuws: "Tijd is tijd. Als ik niet gestemd heb, wil ik nu het recht om alsnog te stemmen. Wat in Nijmegen mag, moet ik ook mogen" of "Nog mogen stemmen na de exitpoll in Nijmegen. Zeer vreemd"

Stembureaus langer openhouden, zou trouwens in strijd zijn met de Kieswet.

DEFINITIEVE POLL

Stemmen tussen 20.30 uur en 21 uur zijn in deze definitieve exitpoll nog meegerekend. De eerste voorlopige resultaten worden bevestigd, VVD haalt tot nu toe 31 zetels, PVV 19. De socialisten krijgen zware klappen.


Gejuich bij GroenLinks. De partij stijgt van vier zetels naar liefst zestien. "We hebben nog nooit zo goed gescoord", zegt Kathelijne Buitenweg, de nummer twee van de partij. "Ik ben supertrots, op alle mensen die de straat opgingen en campagne hebben gevoerd. Mensen hebben genoeg van de huidige polarisatie. We hebben een beweging van verandering ingezet, dat moeten we doorzetten.''

WAARDE EURO STIJGT

De waarde van de euro ten opzichte van de dollar is stevig opgelopen. In de markt werd gereageerd op de renteverhoging in de Verenigde Staten en de eerste prognoses voor de uitslagen van de verkiezingen in Nederland.

De euro stond rond 21.25 uur op 1,0735 dollar, tegen 1,0635 dollar bij het slot van de Europese beurzen eerder op de dag. De stijging van de euro zette om 19 uur in. Na 21 uur liep de waarde van de Europese munt verder op, na de exitpoll voor de Tweede Kamerverkiezingen.

De stembureaus zijn nu officieel dicht. De opkomst is 81 procent, dat is geen record, maar wel ruim boven de vorige verkiezingen, in 2012. Toen ging over de hele dag 74,6 procent van de kiezers stemmen.

In onder meer Den Haag staan nog mensen in de rij om te stemmen, "een unicum volgens de kiesraad". Officieel zijn de stemlokalen dicht, maar toch mogen de kiezers in de rij nog een bolletje kleuren.

De (volledige) uitkomst op basis van de voorlopige exitpoll:
VVD: 31 zetels (10 zetels minder dan in 2012)
Pvda: 9 zetels (29 zetels minder)
PVV: 19 zetels (4 zetels meer)
SP: 14 zetels
CDA: 19 zetels
D66: 19 zetels
CU: 6 zetels
GroenLinks: 16 zetels
SGP: 3 zetels
PvdD: 5 zetels
50Plus: 4 zetels

AD.nl

VVD (RUTTE) DE GROOTSTE

"Rutte loopt weer naar het premierschap toe", klinkt het bij onze noorderburen. Volgens de eerste, voorlopige exitpoll, blijft VVD de grootste partij.

Huidig premier Mark Rutte. Op weg naar een nieuwe ambtstermijn?
ANP Huidig premier Mark Rutte. Op weg naar een nieuwe ambtstermijn?

EERSTE EXITPOLL

De eerste voorlopige exitpoll geeft een heel duidelijk beeld van wat verwacht mag worden van de uiteindelijke uitslag. In het verleden is vaak gebleken dat het één à twee zetels kan verschillen.

- VVD (Mark Rutte), haalt 31 zetels, maar verliest er tien
- PVV (Geert Wilders), komt op 19 zetels en wint er vier
- CDA groeit naar 19 zetels
- PvdA
verliest zwaar en daalt van 38 zetels naar 9 zetels

VEEL BUITENLANDSE PERS

De opkomst is ook bij de buitenlandse pers bijzonder hoog. Zo'n driehonderd internationale journalisten - zelfs enkele uit Nieuw-Zeeland - hebben zich aangemeld in het World Trade Center in Den Haag, waar regeringspartij VVD de uitslagen volgt.

Steven Swinnen
Internationale media zijn massaal neergestreken in Den Haag.
ANP Internationale media zijn massaal neergestreken in Den Haag.
ANP

De stad Rotterdam maant kiezers, die nu nog snel hun stem moeten uitbrengen, aan om niet meer naar het Centraal Station af te zakken. Wie daar in de rij staat, kan nog wel stemmen, maar nieuwe kiezers zullen niet meer worden toegelaten. Het is er immers nog te druk.

REL MET TURKIJE

De hoge opkomst is mogelijk te verklaren door de diplomatieke rel met Turkije. Dat zegt Kees Aarts aan NRC. Aarts is hoogleraar Politieke Instituties en Gedrag aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het geschil zou volgens hem hebben gezorgd voor meer duidelijkheid over de inzet van de verkiezingen. "Voor een hoge opkomst is één factor van belang: duidelijkheid. En tot voor kort was deze campagne juist onduidelijk. Er was onder kiezers veel onvrede over het gebrek aan inhoud en de veelheid aan partijen", zegt Aarts.

"Wat er nu anders is? Toch één gebeurtenis werd bepalend, ook al had die niet direct met de verkiezingen te maken: de rel met Turkije. Dat liet het belang van politiek en vooral van politieke beslissingen zien. Het hele land zat even in spanning." De professor vergelijkt het met de verkiezingen van 2002. Na de moord op de extreemrechtse politicus Pim Fortuyn bedroeg de uiteindelijke opkomst 78,9 procent. "Of je nu voor hem was of niet, opeens hield de crisis iedereen bezig en het belang van verkiezingen werd duidelijk."

Voor een hoge opkomst is één factor van belang: duidelijkheid. En tot voor kort was deze campagne juist onduidelijk

Hoogleraar Kees Aarts

LANGER OPEN

De stembureaus in Den Haag blijven open tot iedereen die in de rij staat gestemd heeft, ook als dat na 21 uur is. Dat heeft een woordvoerder van de gemeente laten weten.

Door de stad rijden tien teams met extra stembiljetten. Op verschillende plekken zijn of waren de formulieren op. "Op de ene plek zijn er te weinig, op de andere plek juist weer heel veel", aldus de woordvoerder. "Blijf even wachten, de formulieren komen er echt aan."

Extra stembiljetten in Den Haag.
ANP Extra stembiljetten in Den Haag.
In Den Haag staat nog veel volk aan de stemlokalen. Die blijven dan ook open tot iedereen die nu in de rij staat, gestemd heeft. Ook al is het na 21 uur.
ANP In Den Haag staat nog veel volk aan de stemlokalen. Die blijven dan ook open tot iedereen die nu in de rij staat, gestemd heeft. Ook al is het na 21 uur.

De tussentijdse opkomst voor de verkiezingen in Den Haag was rond 20 uur al 71,7 procent. Dat is ruim 10 procentpunt meer dan bij de vorige verkiezingen vier jaar geleden. Toen was de opkomst een uur voor sluiting van de stembureau's 61,4 procent. In Utrecht was de opkomst iets over 20 uur 80,5 procent en in Rotterdam 70 procent.


Met nog een kleine drie kwartier voor de stembussen sluiten, zetten medewerkers van stemlokalen zich schrap voor het tellen van de stemmen. De afgelopen verkiezingen probeerden de gemeentes Schiermonnikoog, het Gelderse Rozendaal en Vlieland elkaar de loef af te steken. In 2012 won Schiermonnikoog die strijd. Het Waddeneiland kwam slechts 36 minuten na sluiting van de stembussen met de uitslag.


Om 19.45 uur had 73 procent zijn stem uitgebracht. Dat is meer dan in 2012.

Amsterdam zocht het vandaag in de hoogte. Kiezers konden, genietend van het uitzicht over de stad, hun stem uitbrengen op de twintigste etage van de A'DAM Toren aan het Overhoeksplein. Kort voor 9 uur deze ochtend stond er een flinke rij van minstens honderd stemmers te wachten om in een van de drie hokjes het rode potlood ter hand te nemen. Normaal gesproken kost een bezoekje aan het uitkijkpunt 12,50 euro, maar wie een stempas kan laten zien, mag gratis naar binnen.

AP
REUTERS

RUTTE VERSUS WILDERS

De Nederlandse parlementsverkiezingen lijken vooral een strijd te worden tussen premier Mark Rutte en Geert Wilders. De stembusslag wordt beschouwd als een eerste barometer van de opmars van extreemrechts in Europa, in een jaar waarin ook in Frankrijk en Duitsland belangrijke verkiezingen worden gehouden. Bijna 13 miljoen mensen zijn kiesgerechtigd.


OPHEF

Rond de middag ontstond er ophef nadat op sociale media foto's waren opgedoken van een stembureau in een moskee in de Amsterdamse Transvaalbuurt, waar Turkse vlaggen uithingen en ook Turks campagnemateriaal lag.

Ook in Nijmegen werden kiezers bij een Turks Cultureel Centrum begroet door een grote poster van Erdogan. "Ik erger me kapot aan dit beeld. Een stemruimte moet neutraal zijn", was een van de reacties.

Een stemkantoor in Nijmegen waar kiezers hun stem moesten uitbrengen onder een Turks portret. "Een brug te ver", vonden velen.
AFP Een stemkantoor in Nijmegen waar kiezers hun stem moesten uitbrengen onder een Turks portret. "Een brug te ver", vonden velen.

Een uurtje geleden heeft Geert Wilders de Nederlandse kiezers nog eens aangemaand zeker hun stem te gaan uitbrengen.

"Ik hoop dat er net zoveel mensen gaan stemmen als hier journalisten zijn", grapte de PVV-kopman toen hij deze ochtend zelf ging stemmen. Hij reageerde ook op de laatste peilingen, waarin de PVV iets lijkt weg te zakken. Die "baren hem geen zorgen", zo klonk het. "Hopelijk worden we de grootste. We hebben met onze thema's al onze stempel op deze verkiezingen gedrukt", aldus Wilders.

Een stembureau in Nijmegen is inmiddels door de stembiljetten heen. In het stemlokaal wordt aangeraden naar een nabijgelegen bureau te trekken.

AD.nl

WAAROM STEMMEN ZIJ VOOR WILDERS?

Een lange rij kiezers gisteravond aan basisschool 'De Walvis' in Ypenburg bij Den Haag, de woonplaats van Geert Wilders en ook de plaats waar hij 's morgens z'n stem uitbracht. Dat was wellicht hetzelfde bolletje als datgene wat Renata (54) 's avonds kleurde.

"De vorige keer heb ik op de Partij voor de Dieren gestemd. Nu was het de Partij voor de Vrijheid. Waarom? (Verontschuldigend) Ik ben het ook wel best veel oneens met Wilders, maar hij heeft meestal wel gelijk. Ik ben marktkraamster en ik weet wel wat er leeft in de maatschappij. Er zijn problemen met de Marokkanen hier, maar veel politici willen dat niet zien. Voor mij hoeven ze niet te vertrekken, maar de jongeren zouden best eens wat mogen dimmen."

"De oudere generatie vindt dat zelf ook, maar ze hebben er niets aan te zeggen. Ze hebben lak aan alles, parkeren overal met een invaliditeitskaart en eten met hun dubbele paspoort van twee walletjes: de goede zorgen van Nederland zijn hen allemaal best maar voor de rest voelen ze zich Marokkaan. Dat mag eens afgelopen zijn. Ik hoop dat Wilders - ik heb 'm hier nog nooit ontmoet maar hij schijnt een hele aardige man te zijn - de kans krijgt. Maar het zal erom spannen."

Geert Wilders bracht deze morgen z'n stem uit in basisschool 'De Walvis' in Den Haag. Hij werd door meerdere veiligheidsagenten geflankeerd.
ANP Geert Wilders bracht deze morgen z'n stem uit in basisschool 'De Walvis' in Den Haag. Hij werd door meerdere veiligheidsagenten geflankeerd.
Ook Mark Rutte ging stemmen. Dat deed hij in basisschool 'Wolters' in Den Haag, onder massale (buitenlandse) belangstelling.
ANP Ook Mark Rutte ging stemmen. Dat deed hij in basisschool 'Wolters' in Den Haag, onder massale (buitenlandse) belangstelling.

Het verkeer in en rond Amsterdam heeft een tijdlang muurvast gezeten. De vertraging liep op sommige plaatsen op tot meer dan een uur. De opstopping ontstond nadat kort voor het begin van de avondspits zeven auto's betrokken raakten bij een ongeluk. De weg werd rond 16.30 uur afgesloten om de ravage op te ruimen. Tegen 19 uur waren de meeste wegen weer begaanbaar en begon de filelengte langzaam af te nemen.

Ook op Bonaire, in de Caribische Zee, wordt er gestemd. Tot het middaguur (lokale tijd) hadden zo'n 800 mensen hun stem uitgebracht. In totaal zijn er ongeveer 10.000 stemgerechtigden. Op het eiland zijn wel protestborden te zien tégen de verkiezingen. Een burgerorganisatie heeft opgeroepen niet te gaan stemmen omdat Nederlandse politici Bonaire respectloos zouden behandelen. Vorig jaar ging ongeveer een kwart van de mensen stemmen.

Bonaire is sinds 2010 een bijzondere gemeente van Nederland, net als de veel kleinere eilanden St. Eustatius en Saba. Ook daar verlopen de verkiezingen tot nu toe rustig.


Om 19.15 uur had 69 procent van de kiezers gestemd, meldt onderzoeksbureau Ipsos. Vijf jaar geleden lag het opkomstpercentage op dat tijdstip op zo'n 60 procent. De opkomst is al de hele dag fors hoger dan bij de vorige Kamerverkiezingen, in september 2012. Toen kwam in totaal 74,6 procent van de stemmers opdagen.

Kiezers kunnen op de meest vreemde plekken hun stem uitbrengen, zoals hier in de Kerkhovense Molen.
ANP Kiezers kunnen op de meest vreemde plekken hun stem uitbrengen, zoals hier in de Kerkhovense Molen.

Een CNN-journaliste is verbaasd over de grootte van het stemformulier. Liefst 28 partijen nemen deel aan de verkiezingen. Voor anderen is het stemformulier een vorm van vermaak. "Er zijn wel heel veel kandidaten met dierennamen", klinkt het onder meer op Twitter.

In het station van Rotterdam wordt de rij kiezers niet echt kleiner. Dat bewijst deze Twitter-video. Iedereen wil - ook na de werkdag - nog snel zijn of haar stem uitbrengen.

ENORME OPKOMST

In principe zijn de stemlokalen nog tot 21 uur open, al zijn daar wel enkele uitzonderingen op. De stembureaus in winkelcentra sloten om 18 uur de deuren, net als de lokalen in treinstations waar vroege pendelaars al sinds 5 uur vanochtend konden stemmen. Met nog twee uurtjes te gaan - er kan tot 21 uur worden gestemd -, loopt de landelijke opkomst bij de verkiezingen al over de helft van het totale electoraat.

Volgens een peiling van onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de Nederlandse zenders NOS en RTL heeft inmiddels 55 procent van de kiesgerechtigden gestemd. Vier jaar geleden was dat op dit tijdstip 48 procent. Al de hele dag is het opkomstpercentage flink hoger dan vijf jaar geleden.

Het is intussen nog altijd zo druk dat behalve in Tilburg nu ook in Amsterdam en Den Haag extra stembiljetten zijn gedrukt. In Amsterdam zou het gaan om 25.000 extra biljetten. Een woordvoerder van de gemeente Amsterdam benadrukt dat de ingreep een voorzorgsmaatregel betreft. Omdat Amsterdammers zelf kunnen kiezen bij welk stembureau in de gemeente ze hun stem uit brengen, moeten in elk bureau veel biljetten aanwezig zijn.

Onze journalist Steven Swinnen volgt de verkiezingen in Nederland op de voet. Nog altijd staan mensen rijtje te schuiven aan de stemlokalen.
Steven Swinnen Onze journalist Steven Swinnen volgt de verkiezingen in Nederland op de voet. Nog altijd staan mensen rijtje te schuiven aan de stemlokalen.
Meer over


27 reacties

Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie
Door het plaatsten van een reactie, ga je akkoord met de gedragsregels


  • bla bla

    Wij hebben al eerder een populist gehad hier op het vasteland. We laten ons geen twee keer vangen.

  • bla bla

    Populist in de kist.

  • bla bla

    Zo gaat ie goed.

  • Marlies Schoefs

    Die hollanders klagen en stemmen verkeerd.@jamal hij is niet weg hoor heeft 4 zetels meer .he will be back

  • Anoni Mouse

    Conclusie: gelukkig hebben ze in NL nog altijd minder domme mensen dan in de VS. Ook in Belgie zullen we rechts niet tolereren!

Meld een bug