Had Frankrijk terreur in Parijs kunnen voorkomen?

GETTY
De Franse inlichtingendiensten krijgen het hard te verduren na de zware terreuraanslagen in Parijs. "Zelfs in Bagdad zijn gecoördineerde aanslagen op deze schaal niet meer mogelijk, maar wél in Parijs", klonk het op BFMTV. In de andere hoek luidt het dan weer dat net de schaal én de complexiteit van de jihadistische bedreigingen té groot zijn om het land ertegen te kunnen beschermen. Dé vraag is dus: had Frankrijk de terreur van Islamitische Staat met enorm hoge dodentol kunnen voorkomen? De nieuwe veiligheidsmaatregelen van na de aanslag op Charlie Hebdo lijken alvast nog niet hun diensten te hebben bewezen.

Volgens de Syrische president Bashar al-Assad heeft "verkeerde beleid" van Frankrijk in het Midden-Oosten bijgedragen tot de "uitbreiding van het terrorisme". "De terreuraanvallen in Parijs, kunnen niet los gezien worden van wat zich onlangs in Beiroet heeft afgespeeld en van wat sinds vijf jaar in Syrië gebeurt", zei Assad. Hij verwees hiermee naar de aanslag van IS in een bolwerk van Hezbollah in de Libanese hoofdstad, waarbij 44 doden vielen.

In eigen land laat de Franse ex-president Nicolas Sarkozy van zich horen. "Onze buitenlandse politiek moet er rekening mee houden dat we in staat van oorlog zijn en onze binnenlandse veiligheidspolitiek ook. Er zijn wezenlijke veranderingen nodig om de veiligheid van de Fransen te garanderen. De terroristen hebben de oorlog verklaard aan Frankrijk. Ons land mag niet wijken, mag niet terugdeinzen. De oorlog die we moeten voeren, moet totaal zijn."

De Syrische president Assad vindt dat Frankrijks buitenlandse politiek heeft bijgedragen tot de aanslagen in Parijs.
EPA De Syrische president Assad vindt dat Frankrijks buitenlandse politiek heeft bijgedragen tot de aanslagen in Parijs.
AFP

Zo veel mogelijk doden in zo weinig mogelijk tijd

Yves Trotignon, een voormalige antiterreurmedewerker van de staatsveiligheidsdienst DGSE, zegt dat Frankrijk al lang zo'n aanval vreesde. Naar het voorbeeld van de terreuraanslagen in Mumbai in november 2008, waarbij schutters een gebouwen met veel volk binnenvielen met het doel zo veel mogelijk mensen in zo weinig mogelijk tijd te doden. Maar voorbereid zijn op zo'n aanslag maakt het niet makkelijker om die tegen te houden, zeker als je weet hoeveel mogelijke doelwitten er zo zijn. "Het is extreem moeilijk om je te verdedigen tegen zo'n aanval, eens die van start gegaan is", zegt Trotignon aan de Guardian. "Dat hebben we niet alleen in Mumbai gezien, maar ook in Nairobi en Peshawar."

"We kunnen natuurlijk moeilijk van een succes spreken voor de veiligheidsdiensten na de gebeurtenissen van gisteravond, maar zolang we niet meer weten over wie de aanslag hoe uitvoerde kunnen we geen specifieke dienst met de vinger wijzen."

Het Taj Mahal Hotel in Mumbai was in 2008 een van de gebouwen waar terroristen afschuwelijk tekeer gingen.
AFP Het Taj Mahal Hotel in Mumbai was in 2008 een van de gebouwen waar terroristen afschuwelijk tekeer gingen.

Geradicaliseerde Fransen

De laatste maanden konden de veiligheidsdiensten minstens zes door IS geplande aanslagen op het Franse grondgebied verijdelen. Maar heel wat ervaren medewerkers maakten zich zorgen over het versnelde tempo van operaties in Frankrijk en over de toenemend aantal Franse burgers die zich inlieten met gewelddadige activiteiten, zowel in het binnen- als in het buitenland. Intussen is bekend dat een van de daders van de terreurdaden in Parijs gisteren inderdaad een geradicaliseerde Fransman is.

"We zijn vijand nummer 1 geworden voor Islamitische Staat", zei antiterreurmagistraat Marc Trévidic nog net voor de aanslagen. "Frankrijk is het belangrijkste doelwit voor terroristenlegers met onbeperkte middelen. En het is duidelijk dat wij erg kwetsbaar zijn door onze geografische ligging. Jihadisten van Europese origine kunnen makkelijk ons land binnen."

Aan Paris Match zei Trévidic: "Onze donkerste dagen liggen nog voor ons. De echte oorlog die IS op ons grondgebied wil voeren is nog niet begonnnen."

Charlie Hebdo

Heeft Frankrijk dan niets geleerd uit de afschuwelijke ervaring van de aanslagen in januari op het personeel van het satirische blad Charlie Hebdo? Er werd toen een heel aantal maatregelen genomen om de veiligheid te verhogen. Maar tot nu toe is de impact daarvan niet groot. Zo'n 2.000 vacatures voor nieuwe functies werden ook nog altijd niet ingevuld.

Die versterkingen moesten het vooral mogelijk maken om meer van extremisme verdachte figuren te volgen. De overheid moest na Charlie Hebdo toegeven dat hun veiligheidsdiensten onderbemand waren. Het schaduwen van sleutelfiguren in de Charlie Hebdo-aanslagen was gestopt, net voordat ze blijkbaar plannen begonnen te smeden voor hun aanvallen.

getty

Meer schaduwen, maar ook efficiënter

De nieuwe antiterreurmaatregelen van juni moesten de mogelijkheden tot schaduwen opdrijven, maar Trotignon stelt de efficiëntie daarvan in vraag, zolang er geen reorganisatie komt van de inlichtingendiensten zodat de stroom van informatie goed kan worden beoordeeld en reële bedreigingen kunnen worden geïdentificeerd. Daders van verscheidene recente terreuraanvallen in Europa zijn bekend bij de inlichtingendiensten, maar die konden ze toch niet tegenhouden, aldus Trotignon. In verband met de aanslagen in Parijs was het bijvoorbeeld geweten - uit verijdelde plannen van de laatste maanden - dat concertgebouwen een mogelijk doelwit vormden.

Een van de redenen waarom Frankrijk de eerste tien jaren na 9/11 gespaard bleef van terreuraanslagen was de efficiëntie van de veiligheidsdiensten, die sneller waren dan hun angelsaksische tegenhangers in het begrijpen van de ware aard van de dreiging van Islamitische milities. Franse veiligheidsdiensten hadden toen ook meer en betere legale middelen om verdachten aan te houden en gevangen te zetten dan in de meeste andere Europese landen. Bovendien distantieerde de Franse politiek zich destijds van de Amerikaanse 'war on terror' en was ze gekant tegen de oorlog in Irak.

Maar die 'antiterreurvoordelen' is Frankrijk nu dus helemaal kwijt. "We kunnen onze ogen er niet voor sluiten", waarschuwde Trévidic. "We zitten in het oog van de storm. Het ergste moet nog komen."