De Ruyver: "Al die drek over je heen, du jamais vu"

Experts willen niet samenwerken met onderzoekscommissie Terreur

Criminologen Brice De Ruyver en Cyrille Fijnaut weigeren de onderzoekscommissie naar de aanslagen in Brussel bij te staan als experten. Dat hebben ze aan Kamervoorzitter Siegfried Bracke en commissievoorzitter Patrick Dewael laten weten. Morgen zullen meerderheid en oppositie de kwestie in het Bureau van de Kamer bespreken. De Ruyver reageert tegen VTM dat hij "zo onafhankelijk is dat het gênant zou kunnen worden". Bij de VRT klinkt het: "Al die drek over je heen, du jamais vu".

De nakende aanstelling van De Ruyver en Fijnaut zorgde vorige week voor gefronste wenkbrauwen bij enkele parlementsleden. De Ruyver was destijds immers veiligheidsadviseur van voormalig premier Guy Verhofstadt (Open Vld) en tekende mee de grote politiehervorming uit, terwijl Fijnaut deze regering hielp met haar kadernota Integrale Veiligheid.

Consensus bleek dan ook niet mogelijk toen de kwestie vorige week aan bod kwam. De PS stemde tegen de aanstelling van de experts, de rest van de oppositie onthield zich.

"Iedereen heeft een geschiedenis"

Maar die plooien leken intussen gladgestreken. Dewael had immers elk van de experts afzonderlijk gehoord en daarover feedback gegeven aan de commissieleden, nadat die de experts gisteren zelf vragen konden stellen achter gesloten deuren. Naar verluidt waren daar wel kritische vragen bij van de PS, de rest van de oppositie en van meerderheidspartij CD&V, maar van een echte clash was volgens verschillende betrokkenen geen sprake.

Vooral de PS toonde zich gisteren opnieuw kritisch, terwijl de rest van de oppositie naar verluidt minder fors opmerkingen maakte. Ook meerderheidspartij CD&V maakte volgens verschillende aanwezigen een "positief kritische bemerking", maar fractieleider Servais Verherstraeten nam het wel expliciet op voor de experten. "Een expert kan niet geslachtsloos, opinieloos of zonder historiek zijn", drukte hij zijn collega's op het hart. "Experts hebben per definitie een uitgesproken parcours en uitgesproken ideeën, anders zijn het geen experts."

'Experts hebben per definitie een uitgesproken parcours en uitgesproken ideeën, anders zijn het geen experts'

Servais Verherstraeten (CD&V)

Ondermaatse gang van zaken

De Ruyver reageert kritisch tegenover VTM Nieuws. "Ik heb zelf jarenlang meegewerkt aan het beleid. Ook onder Laurette Onkelinx tijdens de aanslagen van Londen en Madrid. Nu wordt geopperd dat ik als geestelijke vader van zoveel hervormingen niet onafhankelijk zou kunnen handelen. Ik zou zelfs zo onafhankelijk kunnen zijn dat het gênant zou worden."

De commissiezitting viel ook niet in goede aarde bij de Nederlandse criminoloog Fijnaut. "Met name de zéér ondermaatse gang van zaken in de vergadering met de Commissie gisteren heeft mij niet het nodige vertrouwen gegeven dat ik in voldoende sereniteit en op het gewenste hoge niveau mijn expertise op het vlak van terrorisme en terrorismebestrijding kan inzetten voor een behoorlijke uitvoering van de zeer belangrijke taak waarvoor deze Commissie staat", stelt hij in een mail die de VRT kon inkijken.

Fijnaut voelde zich bovendien onvoldoende gesteund door commissievoorzitter Dewael, schrijft hij nog. "De oppositie stelde voortdurend onze integriteit ter discussie. Het is onaanvaardbaar dat zoiets gebeurt. De voorzitter heeft dat laten gebeuren. Dat betekent dat wanneer het écht moeilijk wordt in zo'n commissie dat je niet het gevoel hebt dat je als expert voldoende rugdekking krijgt van je voorzitter."

De Ruyver vreesde naar eigen zeggen ook dat het ergste nog moest komen. "Als externe expert ben je bijzonder kwetsbaar. Men kan beginnen lekken en spinnen, je kan je daar niet tegen verdedigen", verduidelijkte hij nog.

Voor de onderzoekscommissie is de hele heisa in elk geval geen goede zaak, denkt ook De Ruyver. "Als men van bij het begin in zo'n klimaat komt, komt de werking van de commissie in gevaar. Dat komt niet goed als daar niet snel iets gebeurt", besloot hij.

'De oppositie stelde voortdurend onze integriteit ter discussie. Het is onaanvaardbaar dat zoiets gebeurt. De voorzitter heeft dat laten gebeuren'

Cyrille Fijnaut

Hoorzittingen gaan door

Dewael zelf bevestigt slechts kort de afwijzing van beide experts. Woensdag zal het Bureau - waarin meerderheid en oppositie vertegenwoordigd zijn - de kwestie bekijken en op zoek gaan naar vervanging. Paul Martens en Simon Petermann, de twee andere experts, blijven vooralsnog wel aan. De geplande hoorzittingen volgende week gaan ook gewoon door.

Verschillende commissieleden - van meerderheid én oppositie - reageren intussen erg verrast op het plotse njet van Fijnaut en De Ruyver. "De heren professoren zouden toch moeten weten dat in zo een zitting alle vragen gesteld moeten kunnen worden", klinkt het. "Ik betreur dat ze zich een probleem hebben laten aanpraten dat ze niet hebben, zoals duidelijk blijkt uit hun staat van dienst", vult men elders aan. "Al begrijp ik ook dat experts maar kunnen werken als ze het gevoel hebben dat ze gedragen worden door de hele commissie."

Dat de Nederlander Fijnaut geschrokken zou zijn van de Belgische politieke zeden en gewoonten, vinden de meeste commissieleden moeilijk te geloven. Hij stond immers al eerder Belgische onderzoekscommissies bij, zoals die naar de Bende van Nijvel. Al had PS-fractieleider Laurette Onkelinx gerust wat minder fors kunnen zijn, merkt een betrokkene nog op.

En het gebrek aan steun van Dewael? "Als een voorzitter op zo'n moment oppositieleden met kritische vragen zou muilkorven, dat zou pas een schande zijn", oordeelt een betrokkene. Ook elders wordt de rol van Dewael niet in vraag gesteld.

'De heren professoren zouden toch moeten weten dat in zo een zitting alle vragen gesteld moeten kunnen worden'

Commissieleden
Patrick Dewael, voorzitter van de onderzoekscommissie Terreur.
Photo News Patrick Dewael, voorzitter van de onderzoekscommissie Terreur.