Wie was Thomas Cook (1808 - 1892): de geheelonthouder die zijn volk leerde reizen

Thomas Cook (1808 -1892.)
rv Thomas Cook (1808 -1892.)
Hij organiseerde op 5 juli 1841 de eerste groepsreis en legde daarmee de grondslag voor het hedendaagse massatoerisme: de Engelsman Thomas Cook (1808-1892). Een geheelonthouder die bijna zijn hele fortuin aan goede doelen wegschonk.

De toen 33-jarige Cook was de bevlogen secretaris van de Temperance Society, een vereniging waar alle alcoholische dranken taboe waren. De aanhanger van de Baptistenkerk had een baanbrekend plan in gedachten: de 570 leden vanuit de Centraal-Engelse stad Leicester per trein vervoeren naar het twintig kilometer verder gelegen Loughborough. De toenmalige drukker bleef niet bij de pakken zitten en boekte de open treinwagons van de Midland Counties Railway Company voor het vervoer.

Cook was ervan overtuigd dat alle maatschappelijke problemen in het Groot-Brittannië van de achttiende eeuw te wijten waren aan overmatig alcoholgebruik. In Loughborough gingen de leden daarover in debat. ‘s Avonds reisden ze voor de totaalprijs van een shilling derde klas terug.

Het sloeg aan. Cook zei zijn oude beroep vaarwel en startte in Leicester een bescheiden reisbureau dat zich richtte op arbeiders en hun gezinnen. Door een dagtochtje naar zee en de provincie konden de mensen voor een faire prijs heel even ontsnappen aan het grauwe bestaan in de Britse fabriekssteden. Wie geen alcohol dronk, kwam zelfs in aanmerking voor een korting op de treinreis. De zaken floreerden, ook de welgestelde upper class vond de weg naar het bedrijf van de kaalhoofdige man in pandjesjas. Zijn actieradius breidde uit naar Schotland en Wales, waarna het Europese continent spoedig volgde.

Wereldtentoonstelling

De Exposition Universelle in Parijs van 1855 bood de ideale opportuniteit. Rijke Britten leken wel te vinden voor een bezoek aan deze wereldtentoonstelling. Een hele sinecure: vanuit de zuidoostelijke havenstad Harwich voeren ze naar Antwerpen. Per trein ging het van daaruit naar Keulen, waar ze overstapten op een stoomboot op de Rijn richting Straatsburg. Daar stond de trein weer gereed voor het laatste traject naar Parijs. Het bleek de voorbode voor een grotere Grand Tour – waar de oorsprong van het woord ‘toerisme’ ligt - die ook Rome, Firenze en Wenen aandeed. Cook zag het nog grootser en startte ook bootreizen naar de VS.

Een fortuin meenemen hoefde niet. Zakkenrollers die hoopten een grote slag te slaan waren eraan voor de moeite. Thomas Cook bood zijn klanten waardebonnen voor maaltijden en overnachtingen in hotels. Die waardebonnen groeiden uit tot de Thomas Cook travellers cheque, tot eind 20ste eeuw wereldwijd een begrip in reismiddens.

Op de Thomas Cook Travellers Cheque prijkte zijn beeltenis.
rv Op de Thomas Cook Travellers Cheque prijkte zijn beeltenis.

Soedan

Het imperium groeide uit tot een wereldwijd concern van wisselkantoren en reisbureaus. De expansie ging verder met toeristische bedrijvigheid naar het Midden-Oosten en Egypte. Het bedrijf stond in voor al het reizigersverkeer op de Nijl en deed dat zo voortreffelijk dat de Britse generale staf er een beroep op deed. In 1884 ging generaal Charles Gordon militaire orde op zaken stellen in Soedan. Zijn opdracht luidde het evacueren van de Britse burgers, maar hij bleef ter plekke om de religieuze opstand de kop in te drukken.

Hij en zijn troepen raakten omsingeld in Khartoem. De noodkreet die hij naar imperiumhoofdstad Londen stuurde, bleef niet onbeantwoord. Het was Thomas Cook (and Son) die de 18.000 man sterke militaire expeditie tot in Soedan bracht. Het reisbureau bleek de enige Britse onderneming die de kunst van het navigeren op de bewuste rivier beheerste. Deze campagne ging de geschiedenisboeken in als de Cooks Tour to Wadi Halfa. Thomas’ zoon John was tegen dan al zijn vader opgevolgd.

De stichter raakte meer op de achtergrond en overleed in 1892 op 84-jarige leeftijd. Het fortuin dat hij had vergaard gaf hij grotendeels weg aan uiteenlopende goede doelen. Zijn nabestaanden kregen een geringe erfenis. Cook leefde zijn hele leven sober en bleef tot aan zijn dood de christelijke idealist van weleer.




4 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Christian Alex

    Ja, hij heeft zijn bedrijf weggegeven aan goede doelen. Een (familiale) eigenaar van een bedrijf denkt meer aan het voortbestaan van zijn bedrijf dan een manager. Een manager heeft meer voordeel door zichzelf hoge lonen uit te keren, dan bij het welzijn van het bedrijf.

  • Mike Vanderkerken

    Die mens draait zich nu om in zijn graf als hij ziet hoe het management alles verkloot heeft.

  • van bogaert jeroen

    Idealisme bouwt, ceo breekt af.

  • patrick morel

    Hij deed het met nobele bedoelingen. Te weten dat in Engeland de laatste jaren er nog miljoenen aan bonussen uitbetaald werden aan de directie.