Welke veranderingen houdt Schotse onafhankelijkheid in?

EPA
Als Schotland kiest voor onafhankelijkheid, heeft dat mogelijk impact op een reeks instituties. Ook blijft de vraag of een onafhankelijk Schotland lid kan blijven van de Europese Unie. Het zijn enkele discussies die in de aanloop naar het referendum op 18 september volop woeden.

Parlement
Toen in 1998 in de Schotse hoofdstad Edinburgh het Schotse parlement werd opgericht, daalde het aantal Schotse parlementsleden in het Londense Westminster van 72 naar 59. Vandaag zetelen in Westminster 650 parlementsleden. Indien de Schotten donderdag kiezen voor onafhankelijkheid, is de verwachting dat de 59 parlementsleden die Schotland vertegenwoordigen op termijn zullen verdwijnen. Over het wanneer en hoe daarvan, wordt gedebatteerd. De ene ziet de Schotten liever meteen vertrekken, anderen pleiten voor een geleidelijke overgang.

Monarchie
Wat doen de Schotten met de Britse Queen Elizabeth II als ze voor onafhankelijkheid kiezen? Premier Alex Salmond van de Scottish National Party (SNP), de grote voorstander van onafhankelijkheid, heeft al laten weten dat de vorstin naast Queen of England gerust ook Queen of Scotland mag zijn, naar analogie met haar rol in Gemenebestlanden zoals Australië en Nieuw-Zeeland. Toch liet hij -bewust- in zijn kaarten kijken toen hij vorige week felicitaties stuurde naar de "Graaf en hertogin van Strathearn" met de zwangerschap van Kate. Een statement, want door William niet bij zijn officiële titel, Hertog van Cambridge, te noemen, zendt hij een duidelijke boodschap dat de Engelse koninklijke titels niet relevant zouden zijn in Schotland. Hoewel Buckingham Palace zich logischerwijs niet mengt in het debat, zou de Queen, die zowel in Engeland als Schotland zeer populair is, zeer ongerust zijn over een mogelijke split. De voorbije dagen, met de oplopende spanning en de kleine kloof tussen "ja" en "nee", staat zelfs het officiële standpunt van de SNP onder druk en gaan er zelfs stemmen op om een Schotse republiek uit te roepen.

Leger
Indien Schotland onafhankelijk wordt, wil de SNP alle nucleaire Trident-onderzeeërs weg uit het land. En in plaats van het machtige leger van het Verenigd Koninkrijk - dat met 34 miljard pond per jaar over een van de grootste defensiebudgetten beschikt- wil de partij een bescheiden Schotse versie. Volgens de White Paper, het Witboek van de Schotse overheid waarin het overheidsbeleid is uitgezet voor een onafhankelijk Schotland, zou het defensiebudget van het Schotse leger 2,4 miljard pond bedragen, met een landmacht van 3.500 troepen en 1.200 reservisten, een zeemacht met onder andere twee fregatten van de huidige vloot van de Royal Navy en vier mijnenvegers. Er zouden ongeveer 2.000 personeelsleden en 200 reservisten nodig zijn. Voor de luchtmacht zou er een snelle reactie-eenheid met twaalf Typhoon-jets komen, zes Hercules-toestellen en een helikoptereenheid. Daarvoor zouden 2.000 personeelsleden en 300 reservisten nodig zijn. In totaal zou het leger na tien jaar onafhankelijkheid 15.000 man tellen, plus 5.000 reservisten. Het leger van het Verenigd Koninkrijk telt nu 148.000 soldaten, verspreid over het Brits leger, de Royal Navy en de Royal Air Force.

Europese Unie?
Een regio die zich losscheurt van een EU-land en als nieuwe staat tot de Unie wil blijven behoren, heeft geen precedent. Het scenario is ook niet voorzien in het Verdrag van Lissabon. Toch is het niet uitgesloten dat een "creatieve juridische oplossing" wordt gevonden. Dat zegt professor Jan Wouters (KU Leuven), die gespecialiseerd is in internationaal en Europees recht.

Als het 'ja'-kamp het volgende week haalt, hopen de pleitbezorgers van Schotse onafhankelijkheid zich op 23 maart 2016 feitelijk los te kunnen scheuren van het Verenigd Koninkrijk. Wat ze echter niet willen, is dat op die dag ook een einde komt aan het EU-lidmaatschap van de Schotten.

Uittredend Europees Commissievoorzitter José Manuel Barroso en Europese Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy lieten al verstaan dat met een onafhankelijkheidsverklaring Schotland zich buiten de Unie zal plaatsen. Het zou vervolgens formeel EU-lidmaatschap moeten aanvragen, wat op het einde van de rit door alle EU-lidstaten zou moeten worden goedgekeurd. Gezien het verzet van Spanje tegen de erkenning van Kosovo en de onafhankelijkheidsbeweging in Catalonië, zou opnieuw toetreden tot de Unie "moeilijk, zo niet onmogelijk" zijn voor Schotland, waarschuwde Barroso al. Het valt niet te zeggen of deze interpretatie de juiste is, "maar Barroso en Van Rompuy maken wel abstractie van het feit dat de Schotten zich al veertig jaar tot de EU mogen rekenen", zegt Wouters.

Wijziging
De voorstanders van Schotse onafhankelijkheid zetten in op een wijziging van het Europees verdrag (met een gewone meerderheid van lidstaten, dus niet met unanimiteit) om hun lidmaatschap te realiseren, maar het is ook niet zeker dat dit zal kunnen. "Onder juristen is er veel controverse over de hele kwestie", zegt Wouters. "Het valt moeilijk te voorspellen welke weg zal worden gevolgd, veel zal afhangen van de politieke ontwikkelingen en demarches. Eens de politieke kortsluiting tussen Edinburgh en Londen weg is, kan er een creatieve juridische oplossing gevonden worden."