Tegenstanders Congolese president Kabila verzwakt door overlijden Tshisekedi

Etienne Tshisekedi
AFP Etienne Tshisekedi
De kans dat de langverwachte verkiezingen in de Democratische Republiek Congo nog dit jaar georganiseerd worden, zijn met het overlijden van Etienne Tshisekedi, veteraan van de Congolese oppositie, nog wat kleiner geworden. Hoewel Tshisekedi al 84 was, en tot juli vorig jaar al bijna twee jaar in Brussel verbleef om te herstellen, was hij nog altijd de leidende stem binnen de oppositie. Toch heeft hij die leidende positie nooit kunnen verzilveren, al bleef hij wel volhouden dat hij, en niet Joseph Kabila, de winnaar was van de presidentsverkiezingen van 2011.

In het op Oudejaarsavond afgesloten akkoord over de machtsdeling was voorzien dat hij de raad zou voorzitten die over de opvolging van dat akkoord moest waken, en zijn zoon Félix werd door Le Rassemblement, de coalitie van oppositiepartijen waar Tshiskedi's UDPS deel van uitmaakt, gekozen als kandidaat-premier.

De voor de politieke toekomst van het land cruciale onderhandelingen, onder andere over de aanstelling van de premier, lopen echter nog altijd. Met het overlijden van Tshisekedi lijkt het er niet op dat die snel resultaat zullen opleveren. Zo wordt er in de onderhandelingen bitter weinig vooruitgang geboekt - het Kabila-kamp is niet echt geneigd om er vaart achter te zetten, en met het overlijden van Tshisekedi vrezen analisten dat de eenheid onder de oppositie snel kan verbrokkelen.

Hoewel zijn leiderschap de laatste jaren vooral symbolisch was, werd het wel beschouwd als belangrijk voor de eenheid onder de oppositie.

Congo-analist Jason Stearns noemt Tshisekedi in The Guardian een "gigant". "Zijn dood zal een diepe impact hebben op de Congolese politiek. Er is geen troonsopvolger, niet binnen de UDPS en niet binnen de bredere oppositie." Ook Stearns wijst erop dat de rivaliteit binnen de oppositie, om premier te worden of een belangrijke ministerpost binnen te halen, zal groeien, en dat Kabila van het overlijden van Tshisekedi zal profiteren om tweedracht te zaaien.

De dag na het overlijden klonk de oppositie unaniem: ze zouden verenigd blijven.

Een mogelijke opvolger is de steenrijke Moïse Katumbi, tot half 2015 lid van Kabila's partij en gouverneur van Katanga. Maar hij is in Europa in ballingschap, nadat hij veroordeeld werd in een vastgoedaffaire.

Ook vanuit het buitenland wordt de situatie in Congo op de voet gevolgd. Zo liet de Oegandese minister van Buitenlandse Zaken, Okello Oryem, al weten dat Kabila net nu het land moet bijeenhouden "tot de situatie stabiliseert". "Misschien moet het hele akkoord en de uitvoering ervan bekeken worden", zei Oryem nog. Didier Reynders wees er in zijn reactie dan weer op dat België samen met de Congolese bevolking wil dat Tshisekedi's laatste strijd, het akkoord van 31 december, wordt gerespecteerd.

Vandaag verzamelden een paar duizend aanhangers van de "sfinx van Limete" voor Tshisekedi's huis in de wijk Limete, in hoofdstad Kinshasa. Bij die aanhangers bestond maar weinig hoop dat een andere oppositiefiguur de rol van Tshisekedi kan overnemen. Bij zijn terugkeer, in juli vorig jaar, kwamen duizenden inwoners van Kinshasa op straat om hem te begroeten. Zijn critici wijzen erop dat hij er niet in geslaagd is in zijn opvolging te voorzien - een verwijt dat ook de weliswaar veel jongere president Kabila gemaakt wordt. Kort na zijn vertrek naar Brussel in de zomer van 2014 braken er in de UDPS stammentwisten uit, onder andere over het gewicht dat zijn zoon Félix toebedeeld kreeg.