Spanjaarden voor derde keer in vier jaar tijd naar de stembus: zorgt opkomst extreemrechts voor totale blokkering?

De Spaanse premier Pedro Sánchez ging vanmorgen al stemmen.
AP De Spaanse premier Pedro Sánchez ging vanmorgen al stemmen.
In Spanje zijn vanochtend de stembureaus geopend voor de derde parlementsverkiezing in vier jaar tijd. In een meer dan ooit versnipperd partijlandschap wordt het vooral uitkijken naar de resultaten van de nieuwe extreemrechtse partij Vox. De opkomst is alvast ongewoon hoog: om 18 uur had al 60,72 procent van de stemgerechtigde Spanjaarden een stem uitgebracht. Dat is ongeveer 9,5 procentpunt meer dan bij de vorige parlementsverkiezingen in 2016.

Het decennialange Spaanse politieke landschap waarin twee partijen de debatten domineerden, lijkt met deze verkiezingen nu echt definitief tot het verleden te horen. Jarenlang was ofwel de conservatieve Partido Popular (PP) aan de macht, ofwel de sociaaldemocratische PSOE. In 2015 kwamen daar al het extreemlinkse Podemos en het centrumrechtse Ciudadanos bij, en vandaag maakt wellicht ook het extreemrechtse Vox voor de eerste keer sinds de overgang naar de democratie in 1975 zijn opwachting in het parlement.

Die versplintering, en het feit dat Spanje door de jarenlang tweedeling geen ervaring heeft met coalitieregeringen, maakte dat niemand er na de verkiezingen van 2015 aan uit kon. De impasse zorgde er zelfs voor dat de Spanjaarden in 2016 gewoon opnieuw naar de stembus moesten, al veranderde dat niet veel aan de uitslag. Premier Mariano Rajoy slaagde er wel in een minderheidsregering op de been te brengen, maar die viel vorig jaar na een corruptieschandaal. 

In Rajoy’s plaats kwam de sociaaldemocraat Pedro Sánchez, die met de steun van de Catalaanse nationalisten zelf een minderheidsregering voorzat. Maar ook zijn project was geen lang leven beschoren, toen de regering begin dit jaar viel nadat de Catalanen hun steun weer introkken.

“Gijzelaar van de Catalanen”

De Catalaanse kwestie was de voorbije weken dan ook een van de belangrijkste thema's in de campagne. De PP, Ciudadanos en Vox vielen over elkaar heen om maar als meest Spaans-nationalistische partij uit de verf te komen. Pablo Casado en Albert Rivera, de respectievelijke leiders van PP en Ciudadanos, vonden mekaar in hun beschuldigingen aan het adres van uittredend premier Sánchez. Ze menen dat Sánchez “verraad” pleegt door te blijven openstaan voor dialoog met de Catalanen. “U bent de gijzelaar van zij die Spanje willen breken”, stelde Casado eerder deze week in een televisiedebat. Volgens Rivera bestuurt Sánchez “voor hen die Spanje willen liquideren”.

De PSOE nam effectief een meer gematigde houding aan, die volgens de peilingen wel lijkt te lonen. De partij van premier Sánchez zou rond de 30 procent halen, maar zou samen met de zetels van Podemos net niet aan een meerderheid komen. Dat zou betekenen dat de sociaaldemocraat opnieuw onafhankelijk zou zijn van kleine Catalaanse partijen in het Spaanse parlement. 

PP-kandidaat Pablo Casado bij aankomst in het kieslokaal vanmorgen.
REUTERS PP-kandidaat Pablo Casado bij aankomst in het kieslokaal vanmorgen.

Zorgt Vox voor nieuwe aardverschuiving?

De PP zou klappen krijgen en rond de 20 procent uitkomen. Ciudadanos, dat onder druk van Vox fel naar rechts is opgeschoven, rond de 16 procent, en Vox zelf rond de 10 procent. Ook dat rechtse blok zou daardoor niet aan een meerderheid geraken. Opiniepeilers maakten de voorbije weken wel het voorbehoud dat kiezers niet altijd geneigd zijn hun voorkeur in peilingen kenbaar te maken, en de partij uiteindelijk dus nog hoger kan uitkomen. 

Het extreemrechtse Vox was tot voor een goed jaar nog onbeduidend maar zorgde in december vorig jaar al voor een aardverschuiving bij de regionale verkiezingen in Andalusië door bijna 11 procent van de stemmen binnen te halen. Vox levert er intussen gedoogsteun aan een regering van PP en Ciudadanos. Andalusië gold als een socialistisch bolwerk, maar voor het eerst sinds 1978 zit de PSOE er nu niet in de regering.

Vox-partijleider Santiago Abascal groet zijn aanhangers bij het stemmen deze voormiddag.
AFP Vox-partijleider Santiago Abascal groet zijn aanhangers bij het stemmen deze voormiddag.

Tegen migratie, islam, feministen en homohuwelijk

Vox spint vooral garen bij de aanhoudende hommeles rond het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven en roert de ultranationalistische trom. De partij pleit voor de onmiddellijke schorsing van de Catalaanse autonomie, wil separatistische partijen verbieden en stelt ook zwaardere straffen voor diegenen die Spanje en zijn symbolen beledigen, voor. Vox trekt fel van leer tegen migratie, de islam, feministen en het homohuwelijk en telt onder haar kandidaten op de kieslijsten generaals op rust die openlijk het Franco-gedachtegoed aanhangen.

Op Twitter maakte de partij vanmorgen ook meteen duidelijk waar ze overal tegen strijdt, met een persiflage op Game of Thrones en de zin ‘Laat het gevecht beginnen’. Op de collage onder andere de Catalaanse vlag, de communistische hamer en sikkel, een feministisch en LGBT-symbool en de in hun ogen linkse media ‘El Pais’ (krant), la Sexta (tv) en Cadena Ser (de oudste radiozender van het land).

Bijna 37 miljoen stemgerechtigden mogen 350 nieuwe volksvertegenwoordigers kiezen, voor een meerderheid zijn dus 176 zetels nodig. De stemlokalen op het Spaanse vasteland blijven open tot 20 uur. Op de Canarische eilanden sluiten ze een uur later, waarna de eerste exit polls volgen. Wie uiteindelijk de meerderheid zal kunnen vormen, moet de komende dagen, weken en mogelijk zelfs maanden blijken. In elk geval lijkt het nu al vast te staan dat Spanje vertrokken is voor moeizame onderhandelingen.




Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.