Sovjetnostalgie in Rusland naar recordhoogte

 Russen in Moskou herdachten op 18 december de 139ste geboortedag van Josef Stalin (1878-1953), de Sovjetleider die verantwoordelijk is voor miljoenen doden.
AFP Russen in Moskou herdachten op 18 december de 139ste geboortedag van Josef Stalin (1878-1953), de Sovjetleider die verantwoordelijk is voor miljoenen doden.
Twee derde van de Russen betreuren 27 jaar na dato het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Dat blijkt uit opinieonderzoek van het onafhankelijke Levada-centrum. 

Had vorig jaar nog 58 procent van de bevolking heimwee naar de USSR, nu ligt dat percentage al op 66 procent. Zo sterk is de Sovjetnostalgie al meer dan een decennium niet meer geweest.

Onder Russen ouder dan 55 is de hang naar het roemruchte verleden – zoals altijd - het sterkst. Maar Levada meldt, dat ook onder 18- tot 30-jarigen het terugverlangen naar de Sovjet-Unie groeit. Zoals Aleksandr Fedorkov (26). De vertaler van beroep heeft de Sovjet-Unie nooit in het echt meegemaakt, maar er wel veel over gelezen. “Het economische systeem was simpel maar efficiënt. Het gaf velen sociaal profijt, en niet alleen in de Sovjet-Unie”, stelt Fedorkov.

Rode rijk

De ineenstorting van het rode rijk had volgens hem helemaal niet hoeven te gebeuren. “We hadden de Sovjet-Unie van binnenuit kunnen hervormen op basis van de processen glasnost (‘openheid’) en perestrojka (‘wederopbouw’), die Gorbatsjov al was begonnen. Het was een politiek besluit ermee te stoppen, niet een economisch.”

Evenals Fedorkov missen de meeste respondenten (52 procent) de Sovjet-Unie, vanwege de ontrafeling van het gezamenlijke economische systeem dat de vijftien republieken bijna zeventig jaar bij elkaar hield. Na de implosie van het land eind 1991 zijn er verschillende onderlinge economische samenwerkingsverbanden aangegaan, maar geen ervan is vergelijkbaar met die van de Sovjet-Unie.

De tweede reden dat het verleden knaagt bij de Russen (36 procent), is het gevoel niet langer tot een wereldmacht te behoren. Dat lijkt paradoxaal, want zeker de laatste vijf jaar heeft Rusland hard gewerkt aan een comeback op het wereldtoneel.

“Ouderen zijn gewoon ontevreden met de gang van zaken in Rusland. En dat leidt tot nostalgie naar de Sovjet-Unie”, verklaart Andrej Kolesnikov van de denktank Carnegie-centrum in Moskou. “Russische jongeren kennen de realiteit simpelweg niet goed. Ze hebben heimwee naar iets wat er nooit was.”

Russische jongeren kennen de realiteit simpelweg niet goed. Ze hebben heimwee naar iets wat er nooit was

Andrej Kolesnikov

Sovjetliefde

Sociologe Karina Lipia van Levada zegt dat de plotselinge heropleving van Sovjetliefde in het recente verleden ligt: de pensioenhervormingen die de regering afgelopen zomer afkondigde. Russen moeten daardoor langer doorwerken (vrouwen tot 60, mannen tot 65) en het verlies van het vroegpensioen – een van de laatst overgebleven Sovjetverworvenheden – hakt er diep in. Bij jong en oud.

Maar het beeld van Sovjet-Rusland als een sociaal paradijs klopt niet, vindt Lipia: ”Het zijn irrationele voorstellingen over een sterke economie en voorspoed van die tijd. Mensen vergeten de tekorten en de voedselbonnen, zelfs nu er opnieuw groeiende welvaartsproblemen (vanwege onder meer de sancties tegen Rusland, red.) ontstaan.”

Toen de Sovjet-Unie eind 1991 ophield te bestaan, gingen Russen ervan uit dat de economie op één of andere manier wel weer overeind zou komen, zegt politicoloog Aleksej Makarin in de zakenkrant Vedomosti naar aanleiding van het Levada-onderzoek. “De (economische) banden zijn er, iedereen is afhankelijk van onze grondstoffen, dachten we. Maar nu hebben mensen het gevoel: het gebeurt niet meer.”

Katalysator

De gebeurtenissen in buurland Oekraïne hebben volgens Makarin eveneens een verlangen naar vroeger in de hand gewerkt. De volksopstand in 2014, die de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj de wijk deed nemen, zagen Russen als een tijdelijk verschijnsel. “Maar nu begrijpen ze dat Oekraïne voor altijd weg is. En dat dus ook de andere afgescheiden republieken niet zullen terugkeren.”

Net als Lipia wijst Makarin op de pensioenhervormingen als katalysator. “Mensen idealiseren het land waar ze vroeg met pensioen gingen en met het geld dat ze toen kregen konden leven. De pensioenplannen zijn voor hen de totale demontage van de sociale staat, waarmee ze de USSR associëren”, zegt de politicoloog.

De huidige autoriteiten doen er alles aan om de Sovjetnostalgie levend te houden. President Poetin heeft het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zelfs ‘de grootste geopolitieke ramp van de 20ste eeuw’ genoemd. Maar in het geval van de pensioenen heeft de macht haar hand echter volledig overspeeld, stelt Makarin. “Een andere sociale politiek zit er niet in. Er is geen geld voor.”

Mensen idealiseren het land waar ze vroeg met pensioen gingen en met het geld dat ze toen kregen konden leven

Aleksej Makarin



10 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • piet devlieger

    Ik heb nostalgie naar de tijd toen het ijzeren gordijn er nog stond en we nog grenzen hadden - een tijd die ik heel goed heb gekend. Waren die tijden er nog maar. Hoe goed zouden we het nu niet gehad hebben ? Wie beweert dat dit onjuist is heeft die tijden niet meegemaakt en beseft niet wat er nu allemaal aan de hand is.

  • piet devlieger

    Ik heb nostalgie naar de tijd toen het ijzeren gordijn er nog stond en we nog grenzen hadden - een tijd die ik heel goed heb gekend. Waren die tijden er nog maar. Hoe goed zouden we het nu niet gehad hebben ? Wie beweert dat dit onjuist is heeft die tijden niet meegemaakt en beseft niet wat er nu allemaal aan de hand is.

  • jos beverke

    Ik begrijp niet dat sommigen kunnen rondlopen met het portret van een persoon die een schrikbewind invoerde en 30 miljoen landgenoten elimineerde.

  • pieter De Potter

    Is een gevaarlijke evolutie voor ons, Het Westen, als dit volk hun leiders inspireren tot uitbreiding van hun land.

  • Erwin De Meyer

    Ik denk niet dat de Russen die periode graag terug wensen. Zoals het hier al is geschreven , de doden die dat regime toen op zijn geweten had is niet min.