Ga naar de mobiele website
^ Top

Seizoensgebonden geweld? Waarom april "het begin van het moordseizoen" is

Dylan Klebold (rechts) die met zijn klasgenoot Eric Harris (links) twaalf studenten en een leraar doodschoot in de school van Columbine op 20 april 1999. Die schietpartij werd een inspiratiebron voor andere schutters.
Kos Dylan Klebold (rechts) die met zijn klasgenoot Eric Harris (links) twaalf studenten en een leraar doodschoot in de school van Columbine op 20 april 1999. Die schietpartij werd een inspiratiebron voor andere schutters.
Onderzoekers van massamoorden en terrorisme-experts zien de maand april niet graag opduiken in hun agenda. Dat is immers het begin van wat ze het "moordseizoen" noemen. Dertien doden in een school in Columbine (1999), de aanslag op een federaal staatsgebouw in Oklahoma City (1995),32 doden in de school Virginia Tech (2007). Waco. De marathon in Boston. De massale steekpartij in Pennsylvania. De eerste lentedagen lijken behalve tulpen ook moordlust te laten openbloeien. Maar waarom is april voor Amerikaanse experts "het begin van het moordseizoen"?

De voorbije twintig jaar is de maand april een bron van bezorgdheid geworden voor specialisten die haatgroeperingen in de gaten houden. April is tegelijk een bron van fascinatie voor academici die de seizoensgebondenheid van geweld bestuderen.

Vreemd fenomeen
Gevallen van zware geweldpleging kennen een piek in de zomer. Mensen komen vaker buiten en de hitte zorgt voor agitatie. Inbrekers nemen vakantie in de winter omdat mensen dan in hun huizen zijn. Maar waarom zou de maand april, met haar lieflijke bloesems en de belofte van de zomer, aanleiding geven tot zoveel extreem geweld?

"Daar hebben we het de hele tijd over", stelt Heidi Beirich, nationaal terrorisme-expert van het Southern Poverty Law Center in de krant Washington Post. "Het is een heel vreemd fenomeen, we noemen april soms het begin van het moordseizoen".

Hitlers verjaardag
Eén van de verklarende factoren is het verlangen van geweldplegers om hulde te brengen aan Columbine of andere verjaardagen van massamoorden of zelfs Hitlers verjaardag (20 april) door op dezelfde dag toe te slaan.

"April staat aangestipt staat op de kalender van veel extremisten in de VS, van racisten en antisemieten tot groeperingen die zich tegen de overheid richten", zo waarschuwt de Anti-Defamation League, een Joodse ngo. "Vanwege die verjaardagen moeten agenten, gemeenschapsleiders en schooldirecties extra waakzaam zijn".

April staat aangestipt staat op de kalender van veel extremisten in de VS, van racisten en antisemieten tot groeperingen die zich tegen de overheid richten. Vanwege die verjaardagen moeten agenten, gemeenschapsleiders en schooldirecties extra waakzaam zijn

Waarschuwing van de Anti-Defamation League, een Joodse ngo
Eén van de verklarende factoren is het verlangen van geweldplegers om hulde te brengen aan Columbine of andere verjaardagen van massamoorden of zelfs Hitlers verjaardag (20 april) door op dezelfde dag toe te slaan.
photo_news Eén van de verklarende factoren is het verlangen van geweldplegers om hulde te brengen aan Columbine of andere verjaardagen van massamoorden of zelfs Hitlers verjaardag (20 april) door op dezelfde dag toe te slaan.

Twijfel
Volgens specialisten kan zelfs het weer bijdragen aan de gevaren van april. De eerste warme dagen kunnen gedeprimeerden en sociaal geïsoleerden agiteren.

Er zijn net zo goed onderzoekers die het idee van seizoensgebonden geweld in vraag stellen. Zij wijzen erop dat het in september was dat Aaron Alexis 12 mensen doodde op de Washington Navy Yard. Adam Lanza doodde 20 kinderen en 6 volwassenen op de school in Sandy Hook in december. In ons land sloeg Kim De Gelder toe in januari (2009), Hans Van Themsche in mei (2006).

"Je moet daar voorzichtig mee zijn", waarschuwt David Phillips, socioloog aan de universiteit van Californië die de timing van gewelddaden en zelfdodingen bestudeerde. "Je kan zeggen 'kijk, Kennedy werd in november vermoord', en vervolgens zoeken naar alle onheil dat in november plaatsgreep en je vervolgens afvragen waarom november zo'n gewelddadige maand is".

Schietpartijen op scholen
Maar toch. De 30 dagen van april onthullen een bijzonder hoge dodentol die te wijten is aan moordincidenten, waarvan sommige van de ergste schietpartijen op scholen uit de geschiedenis. En dat niet alleen in de VS, maar ook in Duitsland, Brazilië en Australië. Martin Luther King Jr. werd in april vermoord, net als Abraham Lincoln.

Speurders zijn extra alert in april, maar er is verrassend weinig onderzoek verricht naar de seizoensgebondenheid van geweldplegingen. "Het is heel moeilijk dergelijke incidenten aan één zaak te wijten", zegt Ellen O'Toole, voormalig profiler bij het FBI.

Historische aanleidingen
Zij suggereert vooreerst naar het motief te kijken. Terrorisme, massamoorden en andere vormen van sensationeel geweld hebben vaak politieke of persoonlijke drijfveren en betekenissen. De moordenaars zijn vaak gevaarlijk sentimenteel en willen hulde brengen aan moordenaars die hen inspireerden of aan belangrijke momenten in de geschiedenis.

Laat april dan een overvloed aan historische aanleidingen te bieden hebben. Hitler werd geboren op 20 april 1889. De Amerikaanse Burgeroorlog eindigde op 9 april 1865. Patriots' Day, die de eerste veldslagen van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog herdenkt, valt op 19 april. Deze data vallen samen met opmerkelijke geweldplegingen in de recente Amerikaanse geschiedenis.

Waco en Timothy McVeigh
Op 19 april 1993 bestormde het FBI in Waco, Texas de schuilplaats van sekteleider David Koresh. Daarbij werden 76 mensen gedood, onder wie Koresh. Twee jaar later, op dezelfde dag, blies Timothy McVeigh het staatsgebouw in Oklahoma City op. McVeigh was een aanhanger van de Patriot-beweging. Net als vele andere extremisten die 19 april vereren, verachtte hij het optreden van het FBI in Waco. "Tim, waarom besloot je door te gaan met de bomaanslag?", vroeg een psychiater hem tijdens een ondervraging. "De datum was te belangrijk om te laten voorbijgaan", antwoordde McVeigh.

Sneeuwbaleffect
"Terroristen vinden data heel belangrijk en symbolisch", stelt Adam Lankford, professor aan de universiteit van Alabama die massamoorden en zelfmoordaanslagen bestudeert. "Hoe meer aandacht je aan een bepaalde datum schenkt, hoe groter de kans op een sneeuwbaleffect".

Columbine en Hitler
Dat was zeker het geval met de schietpartij op de school in Columbine. Eric Harris en Dylan Klebold wilden aanvankelijk toeslaan op 19 april, de dag van Waco én Patriot's Day. Maar Harris was geobsedeerd door Hitler. "Hitler en zijn naaste medewerkers hebben het enkele keren verknald en dat heeft hen de overwinning gekost", schreef hij in één van zijn dagboeken. "Maar ik hou van hun overtuiging en van wie ze waren, wat ze deden en wat ze wilden". Ze hielden hun moordpartij een dag later, op de verjaardag van Hitler.

Hitler werd geboren op 20 april 1889. De Amerikaanse Burgeroorlog eindigde op 9 april 1865. Patriots' Day, die de eerste veldslagen van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog herdenkt, valt op 19 april. Deze data vallen samen met opmerkelijke geweldplegingen in de recente Amerikaanse geschiedenis

Op 19 april 1993 kwam een eind aan de belegering van de schuilplaats van sekteleider David Koresh in Waco, Texas. Het FBI brandde de schuilplaats uit, er vielen 76 doden.
(Credit too long, see caption) Op 19 april 1993 kwam een eind aan de belegering van de schuilplaats van sekteleider David Koresh in Waco, Texas. Het FBI brandde de schuilplaats uit, er vielen 76 doden.

Tientallen andere incidenten, zowel verijdelde als uitgevoerde, kunnen in verband gebracht worden met de symboolwaarde van april. Columbine wordt daarbij het vaakst aangehaald als inspiratiebron.

Twee jaar geleden wilde Alex Hribal, student aan de middelbare school Franklin Regional High in de buurt van Pittsburgh, hulde brengen aan de moordenaars van Columbine. Maar er was geen school op 20 april. Hij sloeg toe op de verjaardag van Eric Harris, 9 april, en stak 20 mensen neer.

De angst voor deze lugubere verjaardagen in april is zo groot dat er regelmatig waarschuwingen worden rondgestuurd. Zo had de Anti-Defamation League het vorig jaar over "de symboliek en de betekenis van die data" en wees ze op Hitlers verjaardag, Patriots' Day en de bomaanslag op de marathon van Boston in 2013.

Het weer als bepalende factor?
Die laatste, op 15 april, doet vragen rijzen. Was die aanslag gelinkt aan de symboolwaarde of gewoon toeval? Er zijn geen aanwijzingen dat de broers Tsarnaev, die de aanslag uitvoerden, een bijzondere belangstelling voor april hadden. Ze wilden duidelijk toeslaan op een evenement waar tienduizenden mensen buiten op straat zouden zijn, en dat is niet het geval tijdens de winter in Boston. Dat leidt ons naar een andere vraag over april: is het weer een bepalende factor?

Zelfdodingen
Volgens experts is dat zeker zo, maar niet enkel omdat er na de lange winter meer potentiële slachtoffers buiten zijn. Zij wijzen ook op gegevens die aantonen dat zelfdodingen, waarvan vaak wordt gedacht dat ze meestal gebeuren in de sombere wintermaanden, in werkelijkheid pieken in de lente. Waarom is niet duidelijk, maar de meest gangbare verklaring is dat de toename van zonlicht zorgt voor de energie die suïcidale mensen nodig hebben om plannen te maken en die uit te voeren.

Het tijdstip van die zelfdodingspiek is belangrijk omdat massale schietpartijen en andere geweldaanslagen vaak gezien worden als een vorm van zelfdoding voor sociaal geïsoleerden. Harris en Klebold doodden zichzelf, net als de schutter aan Virginia Tech en de man die in april 2009 in New York 13 mensen doodschoot aan een immigratiecentrum.

De broers Tamerlan en Dzhokhar Tsarnaev, die de aanslag op de marathon in Boston pleegden.
AP De broers Tamerlan en Dzhokhar Tsarnaev, die de aanslag op de marathon in Boston pleegden.

"Die mensen komen uit hun winterslaap met al hun opgekropte woede en zijn er klaar voor", verklaart Lankford. Hij voegt er aan toe dat die woede nog kan groeien naarmate ze zien hoe mensen zich in groep amuseren. "Dat onderstreept het verschil tussen zij die sociaal gezond zijn en de anderen".

Experts op het vlak van schietpartijen op scholen denken dat de link tussen de lente en zelfdodingen voor een andere verklaring kan zorgen. Onderzoek toont dat 46 procent van de schietpartijen op scholen eindigen in zelfdodingen en dat de schietpartijen met de meeste slachtoffers in de lente plaatsgrijpen. Vorig jaar waren er in de VS acht schietpartijen in scholen in de maand april, meer dan in andere maanden.

Die mensen komen uit hun winterslaap met al hun opgekropte woede en zijn er klaar voor. Die woede kan nog groeien als ze zien hoe mensen zich in groep amuseren. Dat onderstreept het verschil tussen zij die sociaal gezond zijn en de anderen

Adam Lankford, professor aan de universiteit van Alabama die massamoorden en zelfmoordaanslagen bestudeert


Meld een bug