Rusland laat Oekraïense volksheldin vrij bij gevangenenruil

Nadija Savtsjenko op 21 maart van dit jaar in een Russische cel.
AP Nadija Savtsjenko op 21 maart van dit jaar in een Russische cel.
Rusland heeft de Oekraïense pilote Nadija Savtsjenko vrijgelaten in ruil voor twee Russische militairen die in Oekraïne gevangen waren genomen. Savtsjenko arriveerde in het begin van de middag in Kiev, nadat ze met het vliegtuig van de Oekraïense president Petro Porosjenko uit Rostov aan de Don in Rusland was opgehaald.

Savtsjenko, die in 2014 door de pro-Russische rebellen in het oosten van Oekraïne gevangen werd genomen, kreeg onlangs 22 jaar gevangenisstraf in Rusland. Volgens de rechtbank zou zij verantwoordelijk zijn geweest voor de dood van twee Russische oorlogsverslaggevers die bij gevechten tussen de rebellen en Oekraïense eenheden omkwamen.

De 35-jarige pilote is uitgegroeid tot een volksheld in Oekraïne, vooral wegens haar onverzettelijke houding tijdens haar gevangenschap in Rusland. Uit protest tegen haar behandeling is ze verscheidene malen langdurig in hongerstaking gegaan. Terwijl ze in de cel zat in Rusland werd ze in haar eigen land als lid van het parlement gekozen.

Rusland stond onder zware druk haar te laten gaan. Een van de punten van kritiek op haar veroordeling was dat ze door de pro-Russische rebellen aan Rusland was uitgeleverd. Moskou heeft steeds volgehouden dat ze uit eigen wil de grens met Rusland was overgestoken. Volgens haar Russische advocaten zou ze bovendien al een uur voor de dood van de Russische journalisten door de rebellen zijn opgepakt.

De Oekraïense president Petro Poroshenko.
AFP De Oekraïense president Petro Poroshenko.

Wreedheden

Savtsjenko vocht destijds bij het Oekraïense vrijwilligersbataljon Ajdar, dat een slechte reputatie had wegens de wreedheden die de strijders begingen tegen de pro-Russische bevolking. Maar volgens haar moeder, Maria Savtsjenko, is nooit bewezen dat ze daar zelf bij betrokken was.

De twee Russen, Jevgeni Jerofejev en Aleksandr Aleksandrov, vielen in handen van Oekraïense troepen toen ze meevochten met de rebellen in het oosten van Oekraïne. Volgens Kiev bleek uit hun papieren dat ze agenten waren van de Russische militaire inlichtingendienst GROe. Maar Rusland houdt vol dat ze al eerder uit dienst van de GROe waren getreden en zich als vrijwilliger bij de rebellen hadden aangemeld. De twee hadden 14 jaar cel gekregen, maar president Porosjenko verleende hun kort voor de gevangenenruil gratie.

Het Kremlin zat met de zaak in zijn maag, omdat de twee het levende bewijs waren van iets dat Moskou steeds heeft ontkend: dat Russische militairen betrokken zijn bij de strijd in het oosten van Oekraïne.  Opvallend was dat Poetin ook niet naar het vliegveld was gekomen om de twee bij terugkeer in Moskou te verwelkomen. Volgens Kremlinwoordvoerder Peskov staat er ook geen ontmoeting op het programma.

Krim

President Poetin zei te hopen dat de gevangenenruil de spanningen in het oosten van Oekraïne zal verminderen. Maar het is de vraag of er veel zal veranderen aan de relaties tussen Rusland en Oekraïne, die uiterst vijandig zijn sinds Rusland twee jaar geleden het schiereiland Krim annexeerde en steun verleende aan de rebellen in Oost-Oekraïne. Kiev had er bij Moskou op aangedrongen dat ook een aantal andere Oekraïense gevangenen zouden worden vrijgelaten, onder wie de filmregisseur Oleh Sentsov. Hij werd vorig jaar tot 20 jaar veroordeeld, omdat hij plannen zou hebben gehad voor aanslagen, onder meer op een Leninbeeld in Simferopol op de Krim.

Vertegenwoordigers van Rusland en Oekraïne voeren regelmatig onder toezicht van Franse en Duitse diplomaten overleg over het conflict in het oosten van Oekraïne, maar voorlopig zit er weinig schot in de besprekingen. Rusland eist dat de rebellengebieden een speciale status krijgen, maar Oekraïne wil niet verder gaan dan een zekere mate van decentralisatie. Ook eist Kiev dat de ongeveer anderhalf miljoen mensen die uit het gebied zijn gevlucht mogen meestemmen bij verkiezingen in de door de rebellen uitgeroepen 'volksrepublieken', die zich gedragen alsof ze al onafhankelijk zijn. Verder wil Kiev de controle terug over de grens tussen Rusland en de rebellengebieden, zodat er een einde komt aan de wapenleveranties en troepenbewegingen uit Rusland.

De Russische president Vladimir Poetin.
getty De Russische president Vladimir Poetin.