Ga naar de mobiele website
^ Top

Nobelprijswinnaar Geneeskunde: "Het Westen lijdt aan een chronisch slaaptekort"

Nobelprijswinnaar Michael Rosbash
AFP Nobelprijswinnaar Michael Rosbash
De Nobelprijs voor Geneeskunde ging dit jaar naar de Amerikanen Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash en Michael W. Young voor hun onderzoek naar de biologische klok. Dat we een biologische klok hebben die ons overdag wakker en 's avonds moe maakt, is een eeuwenoude gedachte. Hoe de klok precies werkt, werd niet lang geleden ontdekt door deze Amerikaanse wetenschappers. Onderzoeker Rosbash is tevreden met de aandacht voor het thema. We lijden immers allen aan een chronisch slaaptekort en denken boven de natuur te staan.

Hall, Rosbash en Young ontdekten welke eiwitten instaan voor de synchronisatie van ons ritme aan de rotatie van de aarde. Deze synchronisatie staat ook wel bekend als ons circadiaan ritme, een cyclus die ongeveer één dag duurt (Latijn 'circa', rond, 'dies', dag). De ontdekking van het eiwit dat die functie bepaalt, levert het wetenschappelijke bewijs voor het feit dat hoe en wanneer we ons blootstellen aan natuurlijk of onnatuurlijk licht, verregaande gevolgen heeft voor onze biologische klok en dus onze gezondheid

Onderzoek met fruitvliegjes

Hall, Rosbash en Young konden in de jaren 80 en 90 in fruitvliegjes een gen isoleren dat instaat voor de aanpassing van de biologische klok aan de rotatie van de aarde. Ze ontdekten dat dit gen codeert voor een eiwit dat 's nachts in de cel accumuleert en overdag weer afneemt, en zo iedere dag opnieuw.

Wetenschappers stelden vast dat dat ook gold voor zoogdieren en dus ook mensen. Ze ontdekten het gen in een bepaalde regio in de hersenen dat aan de ene kant verbonden is met het netvlies in het oog en aan de andere kant met de pijnappelklier, de klier die melatonine uitscheidt, het hormoon dat ons slaperig maakt wanneer het donker wordt.

Impact van licht op onze biologische klok

Licht blijkt dus een van de belangrijkste factoren te zijn die invloed heeft op ons gedrag en onze gezondheid. Vroeger werd ons ritme op natuurlijke wijze geregeld, maar nu we niet meer afhankelijk zijn van natuurlijk licht en we eender welke activiteit op ieder moment van de dag kunnen uitvoeren, bestaat het gevaar onze interne klok in de war te sturen. Iemand die bijvoorbeeld overdag werkt in een onderbelicht kantoor en 's avonds nog naar fel verlichte beeldschermen kijkt, kan zijn klok helemaal ontregelen en permanent het gevoel hebben van een jetlag.  

Rosbash, die nu 73 is, zei dat hij in de jaren 80 niet besefte dat dit zo'n groot nieuws zou zijn. Hij zegt dat hij blij is met de aandacht die het thema nu krijgt. "De ontregeling van de klok werd lang niet gezien als een groot gevaar voor de gezondheid. Maar de hele Westerse wereld lijdt een beetje aan een slaaptekort, en wanneer ik zeg 'een beetje', bedoel ik eigenlijk een chronisch slaaptekort."

Verregaande gevolgen voor de gezondheid

Er is steeds meer bewijs dat een verstoorde biologische klok gevolgen heeft die veel verder gaan dan vermoeidheid. "Ongeveer alles in ons lichaam, van hormoonsecretie, tot de aanmaak van verteringsenzymen, tot veranderingen in bloeddruk, wordt bepaald door het tijdstip in onze cyclus," zegt Clifford Saper, een professor neurowetenschappen van Harvard. "De vaakst voorkomende misvatting is dat mensen denken dat ze boven biologische regels staan en kunnen eten, drinken, slapen, spelen en werken wanneer ze willen."

De enorme impact van de biologische klok verklaart ook waarom mensen die in shiften werken meer kans hebben op hartziektes, dementie, diabetes en bepaalde vormen van kanker. "Ze moeten vechten tegen hun biologie", zegt Russell Foster, professor neurowetenschappen aan de universiteit van Oxford.

Ook zwaarlijvigheid wordt klassiek in verband gebracht met onregelmatige slaappatronen. Het team van Saper heeft ontdekt dat het hier niet puur om een slaaptekort uitgedrukt in uren gaat. Saper stelde vast dat dieren die weliswaar te weinig hebben geslapen, maar wel een regelmatig circadiaan ritme hebben, niet bijkomen. Wanneer ze daarentegen worden blootgesteld aan een lichtcyclus van 20 uur, beginnen ze impulsiever te eten en vormen ze een intolerantie aan glucose. "Ik zou voor mensen durven stellen dat laat opblijven, gecombineerd met naar beeldschermen met blauw licht kijken en de consumptie van voedingswaren met een hoog vetgehalte, een groot risico voor zwaarlijvigheid en diabetes vormen", aldus Saper.

Meer over



2 reacties

Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie
Door het plaatsten van een reactie, ga je akkoord met de gedragsregels


  • Martine Bouwen

    ben daar zeker van, als werkpaard gesproken, maar ik begin in te zien dat je na 40 jaar draven je op 2 weken tijd je parcours 180° ook KAN wijzigen, het is een zaligheid dat te ontdekken al is het elders

  • Chris

    Voldoende rust en slaap is altijd het beste medicijn geweest, maar we willen het maximale uit de dag halen en zoveel mogelijk doen na de werktijd, zo worden de slaapuurtjes opgeofferd, met alle gevolgen van dien!

Meld een bug