Moulin Rouge oer-Frans? Welnee, made in Holland

De Moulin Rouge (archiefbeeld).
Getty Images De Moulin Rouge (archiefbeeld).
Het Parijse theater Moulin Rouge is haast net zo'n icoon als de Eiffeltoren. Wat bijna niemand weet, is dat het ontworpen is door een Nederlander: Eduard Niermans (1859-1928). In Frankrijk was de architect een ster: hij was vrienden met Renoir en Theo van Gogh, de vier jaar oudere broer van schilder Vincent. Onze Noorderburen eren hem nu met een boek.

Het was journalist Kees Kokke die de ontdekking deed. Zes jaar geleden liep hij aan de Côte d'Azur hotel Negresco binnen en raakte er helemaal in de ban van de grootsheid en de grandeur van het gebouw aan de boulevard van Nice.

"Ik informeerde naar de naam van de architect. Die zei me in eerste instantie niets. Niermans? M'n eerste gedachte was: dat is een Belg. Pas later hoorde ik dat hij uit Nederland kwam. Een jongen uit Enschede die het eerste grand hotel ontwerpt van de Côte d'Azur: ik zag meteen de mogelijkheden voor een boek."

Het Negresco Hotel in Nice.
Photo News Het Negresco Hotel in Nice.

Grootmeester

Nu is zijn verbazing nog groter geworden. "Niermans ontwierp beroemde cafés en theaters in Parijs, waaronder de Folies Bergère en de Moulin Rouge. Maar ook grand hotels en casino's in plaatsen als Nice, Monte Carlo, Biarritz en Madrid. Franse kranten noemen hem de 'grootmeester van de art nouveau'. Maar als ik ga zoeken in het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam, dan is er niets over hem te vinden. Niemand weet hier wie hij is."

In zijn boek, dat in januari verscheen, vertelt Kokke het bijzondere levensverhaal van de man die in 1859 als zoon van de stadsarchitect van Enschede werd geboren. Hij zocht in archieven, ging op de fiets door Parijs en stond op de stoep van het huis in Montmartre waar Eduard Niermans in 1883 ging wonen. "De Rue Lepic. Een paar huizen verderop woonde Van Gogh. Theo van Gogh, de broer van Vincent, is later een goede vriend geworden. Net als de schilder Renoir."

Paplepel

Eduard Niermans was de elfde uit een gezin van twaalf. De vader van Eduard was aannemer en stadsarchitect. Eduard kreeg het vak met de paplepel ingegoten. Toen hij in 1881 uit Enschede vertrok naar Delft, stond dan ook vast dat hij architect wilde worden.

De opleiding aan de Polytechnische School was breed. Niermans kreeg er lessen in schilderen, het ontwerpen van interieurs en architectuur. Een Franse docent zette hem op het spoor van Parijs, de stad die in de late 19e eeuw een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefende op intellectuelen en kunstenaars.

"Iedereen wilde ernaartoe. Niermans ook. Meer ook dan de andere Nederlanders had hij het vermogen om zich aan te passen. Dat hij zich Edouard ging noemen, zegt veel. Hij sprak Frans en kleedde zich ook als een Fransman. In verbazingwekkend korte tijd wist hij een netwerk op te bouwen dat hem ook aan opdrachten hielp."

Koloniën

Zijn eerste grote opdracht was het Nederlands paviljoen op de grote Wereldtentoonstelling van 1889. "Niermans bouwde onder meer een Javaanse vleugel, die helemaal in het teken stond van de koloniën." In de jaren 1890 volgde zijn echte doorbraak. Aanvankelijk met de ontwerpen van lampen in art-nouveaustijl en meubels, later met grote opdrachten als café-interieurs en theaters. 

"Niermans wist in contact te komen met de directeuren van de Folies Bergère en de Moulin Rouge. Dat werd door hem gemaakt tot het grote revuetheater dat het nu is. Maar ook in het Olympia en het Theatre des Capucins heeft hij de hand gehad. Door zijn huwelijk met een mooie operazangeres werd hij ook zelf een bekende figuur. De ontvangsten bij hem thuis werden beschreven in de kranten."

Parijzenaar

Een groot deel van zijn ontwerpen is nog altijd intact. De grote zaal van de Moulin Rouge bijvoorbeeld, het symbool bij uitstek van het Parijs van de belle époque. Maar ook cafés als Angelina aan de Rue de Rivoli of Brasserie Mollard. Het portret van Niermans hangt er nu nog steeds bij de ingang.

"Blauw en goud. Dat is Edouard Niermans", schreef een Franse krant uit die tijd. "Een Parijzenaar, door een vergissing van de natuur geboren in Holland. Architect? Oh, meer dan dat! Veelzijdig artiest die zich nooit specialiseert. Een improvisator in schoonheid. Een jongleur met mozaïeken, koper, keramiek, glas-in-lood en die - hop - een wonder van decoratieve kunst uit zijn hoed tovert."

Wijnchateau

Na 1900 volgden de grand travaux, de grote bouwwerken in de steden van de Côte d'Azur, de Atlantische kunst en zelfs Madrid, waar het protserige Palace Hotel een ontwerp is van Edouard Niermans. De laatste jaren van zijn leven sleet Niermans op een eenzaam wijnkasteel nabij de Pyreneeën. Er woont nog altijd een kleindochter van hem. 

Bij zijn bezoek aan het kasteel, drie jaar geleden, viel voor Kokke alles op zijn plaats. "Vlak voor mijn vertrek mocht ik de zolder zien. Daar lagen alle tekeningen en ontwerpen die hij heeft gemaakt. Als ik de nabijheid van Eduard Niermans ergens heb gevoeld, dan was het daar."




Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.