Human Rights Watch trekt aan alarmbel: "China zet big data in om burgers preventief op te pakken"

Het systeem werd in 2016 voorgesteld als een hypermoderne versie van big brother, nu zouden ook de eerste resultaten ervan zichtbaar worden: mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zegt dat in de westelijke Chinese regio Xinjiang de eerste burgers opgepakt zijn nadat een uitgekiend softwaresysteem hen preventief heeft aangeduid als staatsgevaarlijk of niet aangepast aan de maatschappij.

De software combineert alle mogelijke data die de overheid over burgers verzamelt, waarna iedereen een 'score' toegekend krijgt. Het gaat dan niet enkel om persoonlijkheidsgegevens, maar ook om beelden van veiligheidscamera's, inloggegevens op openbare wifi-netwerken, ziekenhuisrekeningen of bankgegevens, aldus Human Rights Watch (HRW). De camera's staan bijvoorbeeld bij supermarkten, scholen en huizen van religieuze leiders. Bij het passeren van checkpoints worden nummerplaten geregistreerd en doorgegeven.

Ook worden burgers door agenten geobserveerd. Een van de personen die door HRW werd geïnterviewd zei dat het bijvoorbeeld kan worden gemeld als iemand die geen docent is, toch veel boeken bezit en daarvoor geen duidelijke verklaring heeft.

Officieel doel van het systeem is "de strijd tegen het terrorisme", waarbij "ongewoon gedrag" snel en zelfs preventief opgespoord moet worden. Wie een te lage score krijgt op basis van het puntensysteem, mag een bezoekje verwachten van de overheid. Hoe het algoritme en de toekenning van de punten exact werkt, weet enkel de overheid. 

Politieke opvoedingscentra

Volgens HRW zijn er nu ook effectief burgers opgesloten. Een aantal anderen zijn naar "politieke opvoedingscentra" gestuurd. 

"Voor de eerste keer ooit kunnen we aantonen dat de preventieve inzet van big data door de Chinese overheid een grove schending vormt van het privéleven van burgers en de overheid toelaat willekeurig burgers op te sluiten", aldus HRW. Ook in andere delen van China wordt het systeem ingezet, maar in Xinjiang lijkt de staat het verst te gaan. 

"Mensen in Xinjiang kunnen niets doen tegen de steeds verdere inbreuk op hun privacy, omdat ze meestal niet eens weten dat dit programma bestaat en hoe het werkt", zegt Maya Wang, China-onderzoeker bij HRW.

De regio staat onder verhoogd toezicht door de centrale overheid door politieke onrust en spanningen tussen de Han-meerderheid en de islamitische Oeigoer-minderheid. Het is volgens HRW onduidelijk of de Oeigoeren geviseerd worden door het surveillance-systeem, maar burgers in de regio wordt wel gevraagd naar hun religieuze achtergrond en de buitenlandse reizen die ze ondernemen.

Diefstal of zwendel

China zelf zegt dat het programma ingezet wordt om "terroristische elementen" op te sporen, criminelen op te pakken die verdacht worden van diefstal en zwendel of om Oeigoerse ambtenaren aan te spreken die niet loyaal zijn aan de Communistische Partij. In de praktijk treft de surveillance echter iedereen die verdacht wordt van politieke ontrouw, zegt HRW. "Dat kan betekenen dat elke Oeigoer, zelfs als hij op vreedzame wijze zijn religieuze en culturele identiteit uit, doelwit kan worden."

Tegen 2020 wil de Chinese overheid elke burger een 'sociaal krediet' toekennen en daar voor- en nadelen aan verbinden. Wie zich gedraagt zoals de overheid dat wil en veel punten scoort, zou bijvoorbeeld sneller en gemakkelijker een lening kunnen krijgen. Wie daarentegen lage punten haalt, zou bijvoorbeeld zijn kinderen niet meer naar de beste scholen mogen sturen of zou bepaalde jobs niet meer mogen uitvoeren. 

15 kilo kunstmest

Het computersysteem kan er onder meer melding van maken als mensen hun mobiele telefoonrekening niet betalen en afgesloten worden, als ze via telefoon communiceren over terrorisme en geweld of als ze ongebruikelijke aankopen doen. Als iemand bijvoorbeeld 15 kilo kunstmest koopt, terwijl hij normaal gesproken slechts 5 kilo koopt, kan hij bezoek verwachten van een inspectieteam. Is er een goede reden voor de aanschaf, dan wordt dat in het systeem aangegeven en wordt het alarmeringsniveau verlaagd.

De Nederlandse documentairemaker Ruben Terlou maakte onlangs een reportage over hoe zo'n systeem in de praktijk werkt. Hij zag hoe in de miljoenenstad Shenzhen hoe duizenden camera's met gezichtsherkenning alles en iedereen in de gaten houden. Wie bijvoorbeeld vijf keer een rood licht negeert, komt op een zwarte lijst. En wie op die zwarte lijst staat, kan niets meer doen in de stad. 




13 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Jolien Seghers

    Efficient systeem om criminelen en profiteurs te tracen

  • Cédric Nuyts

    doen ze toch in amerika al langer na 9/11 hebben burgers geen recht op privacy meer. VS nog altijd ergste dictatuur die er is

  • Bernard Verhelst

    Noord Korea achterna?

  • tom moens

    klinkt goed eigenlijk

  • wil baken

    Dit is een ware ramp, iedereen "die het gevaar er van inziet" ziet het onder zijn ogen gebeuren. Het was door orwell ook zo voorspeld dat de meerderheid van de burgers er met ogen open ging intrappen onder het mom van "terrorisme" en criminaliteit....heel erg dit.