Het einde van een tijdperk: vandaag is de Berlijnse muur even lang weg als hij de Duitse hoofdstad verdeelde

De Berlijnse Muur op 9 november 1989, vandaag 28 jaar, 2 maanden en 26 dagen geleden.
Creative Commons 3.0, Lear 21 De Berlijnse Muur op 9 november 1989, vandaag 28 jaar, 2 maanden en 26 dagen geleden.
28 jaar, 2 maanden en 26 dagen. Zo lang deelde de 43 kilometer lange grensmuur de Duitse hoofdstad Berlijn in twee. Een tot 500 meter brede strook niemandsland scheidde families van de ene dag op de andere genadeloos van elkaar. Tot het volk in opstand kwam en de eerste gaten in de muur sloeg, op 9 november 1989, 28 jaar, 2 maanden en 26 dagen geleden. Vandaag 'viert' Berlijn dan ook de markante verjaardag dat de bekendste Muur uit de geschiedenis even lang weg is als hij gestaan heeft. 

In de nacht van 12 op 13 augustus 1961 beginnen 20.000 Oost-Duitse grens- en volkspolitieagenten aan hun grootste opdracht ooit: West-Berlijn, dat als een enclave ingesloten ligt in Oost-Duitsland, volledig omsluiten met prikkeldraad. Duizenden betonnen palen worden op de grens in de grond geslagen, honderden tonnen prikkeldraad wordt ertussen gespannen. Om 6 uur 's ochtends is operatie 'Roos' volbracht: Berlijn wordt wakker als een gedeelde stad. West-Berlijn is volledig ingesloten, 155 kilometer rondom, waarvan 43 aan de grens met Oost-Berlijn. 192 straten, drie autosnelwegen, acht tramlijnen en vier metrolijnen zijn onderbroken.

De Muur werd niet zozeer gebouwd om de West-Berlijners op te sluiten, wel om de Oost-Duitsers te verhinderen nog vluchtpogingen te ondernemen naar de overkant, op zoek naar vrijheid. Na de Tweede Wereldoorlog beslisten de vier overwinningsmachten Frankrijk, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie Duitsland én Berlijn in evenveel zones op te delen. De drie westelijke delen werden al snel samengevoegd tot West-Duitsland of de Bondsrepubliek BRD, maar in de oostelijke zone bleef de Sovjet-Unie de plak zwaaien, met een aparte Oost-Duitse staat, de DDR, tot gevolg. Diep in Oost-Duitsland lag de al even verdeelde stad Berlijn.

De Berlijnse Muur deelde hele wijken in twee: links Oost-Berlijn met de brede grensstrook, rechts van de muur West-Berlijn.
Creative Commons 3.0, Florian Schäffer De Berlijnse Muur deelde hele wijken in twee: links Oost-Berlijn met de brede grensstrook, rechts van de muur West-Berlijn.

Stasi

Maar in tegenstelling tot wat de naam deed vermoeden, was er in de Deutsche Demokratische Republik van democratie maar weinig sprake. De overheid, aangestuurd door de regerende Communistische Partij in de Sovjet-Unie, regeerde met harde hand, een vrijemarkteconomie was onbestaande en de vrijheid van meningsuiting werd ingeperkt. Een uitgebreid netwerk van spionnen van de veiligheidsdienst Stasi bespioneerde tienduizenden burgers.

Wie de overkant van de Muur probeerde te bereiken, zag zich geconfronteerd met veel meer dan enkel een muur. Een Todesstreife van 30 tot wel 500 meter breed, met prikkeldraad, een mijnenveld, wachttorens, antitankgrachten en gewapende grenswachters, scheidde het oosten van het westen. Wie toch een poging waagde, werd genadeloos neergeschoten. In de meer dan 28 jaar dat de Muur Berlijn in twee deelde, stierven volgens schattingen 140 burgers bij ontsnappingspogingen.

De Berlijnse Muur aan de Brandenburger Tor. Links Oost-Berlijn, rechts West-Berlijn.
Bundesarchiv, Bild 145-P061246 / o.Ang. / CC-BY-SA 3.0 De Berlijnse Muur aan de Brandenburger Tor. Links Oost-Berlijn, rechts West-Berlijn.

Revolutie

Het duurde uiteindelijk 28 jaar, twee maanden en 26 dagen tot de Oost-Berlijners na maandenlange protesten voor meer bewegingsvrijheid – en met behulp van een klungelige persconferentie – in hun opzet slaagden: de Muur openen in een vreedzame revolutie. Het was op de avond van 9 november 1989 dat de woordvoerder van het Oost-Duitse Politbureau, Günter Schabowski, nieuwe, soepelere grensregels aankondigde en per ongeluk erbij zei dat die volgens hem al dezelfde avond in voege zouden treden. 

Overweldigd door de gigantische mensenmassa die daarop naar de grenzen stroomde, openden grenswachters die een bloedbad wilden vermijden als eerste de grenspost in de Bornholmer Straβe. Van dan af ging het snel: meteen volgden de andere grensovergangen, en konden duizenden uitzinnige Oost- én West-Duitsers het begin van het einde van de tweedeling vieren op het monument dat ze tientallen jaren hadden verafschuwd. De dynamiek was niet meer tegen te houden, op 4 oktober 1990 werden beide 'Duitslanden' herenigd.

In de nacht van 9 op 10 november 1989 gaan Duitsers zelf met hamer en houweel aan de slag om de Muur af te breken.
AP In de nacht van 9 op 10 november 1989 gaan Duitsers zelf met hamer en houweel aan de slag om de Muur af te breken.

Verschillen

Vandaag is Berlijn opnieuw één. Al blijven de verschillen tussen de beide stadsdelen, net als tussen het voormalige Oost- en West-Duitsland groot. In Oost-Duitsland is, meer dan 27 jaar na de hereniging van beide landen, de armoede en werkloosheid nog altijd hoger, het gemiddelde inkomen en de scholingsgraad nog altijd lager. 28 jaar aan transfers hebben de situatie wel verbeterd, maar de deling blijft een feit.

De East Side Gallery in Berlijn, het langste bewaarde stuk van de Berlijnse Muur, als herinnering aan de tweedeling van de stad.
Getty Images De East Side Gallery in Berlijn, het langste bewaarde stuk van de Berlijnse Muur, als herinnering aan de tweedeling van de stad.

Voor en na

Het tracé van de Muur loopt vandaag nog door Berlijn, zoals deze voor- en na-beelden van de krant Der Tagesspiegel laten zien.

Getty Images
EPA



1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Fredien Vandervekens

    En ??? De Berlijners voelen zich beter ? Ik vond die muur iets hebben.