Guna Yala, waar vrouwen op handen worden gedragen en genderfluïditeit iets natuurlijks is

Illustratiefoto.
Getty Illustratiefoto.
In Guna Yala, een archipel voor de oostkust van Panama, leven de Guna- of Kuna-indianen. Het gebied is op veel manieren buitengewoon: het is een autonoom inheems territorium en de bevolking respecteert nog steeds de gebruiken en tradities van hun voorouders. Maar misschien is de meest merkwaardige traditie in Guna Yala de natuurlijke gelijkheid tussen man en vrouw, en volledige tolerantie - zo niet viering - van 'gender-fluidity' of genderfluïditeit.

Guna Yala is een archipel voor de oostkust van Panama met meer dan 300 eilanden, waarvan er 49 worden bewoond door de inheemse Guna- of Kuna- bevolking. De Guna-indianen leven nog steeds zoals hun voorouders dat deden: in kleine houten hutjes waar palmbladeren als dak functioneren en hangmatten het aanwezige meubilair vertegenwoordigen. De Guna's zijn wereldwijd gekend voor hun kleurrijkje 'molas', traditioneel geborduurde kledij.

Wat de Guna's zo speciaal maakt, is dat een 'derde gender' zonder problemen wordt aanvaard. Bovendien worden mannen en vrouwen als gelijken beschouwd. Vrouwen zouden zelfs nog een trapje hoger staan dan mannen.

De Guna's zijn wereldwijd gekend voor hun kleurrijkje 'molas', traditioneel geborduurde kledij.
Getty De Guna's zijn wereldwijd gekend voor hun kleurrijkje 'molas', traditioneel geborduurde kledij.

Vrouwen op handen gedragen

Vrouwen in Guna Yala genieten een hoge status. Ze worden beschouwd als de belangrijkste voedseldistributeurs, bezitters van onroerend goed en beleidsmakers. 

Diego Madi Dias, een antropoloog en postdoctoraal onderzoeker aan de universiteit van Sao Paulo, woonde meer dan twee jaar bij de Guna. Hij stelde vast dat vrouwenwerk minstens even belangrijk of zelfs belangrijker wordt geacht dan het werk van mannen, die gaan vissen of jagen. De Guna's beschouwen 'vrouwenarbeid' zoals koken of voor de kinderen zorgen, niet als 'mindere arbeid', terwijl dat in het westen soms wel gebeurt. Bovendien zijn de vrouwen verantwoordelijk voor een andere belangrijke bron van inkomsten: het verkopen van geborduurde mola's en kleurrijke armbanden aan toeristen.

Ook wanneer er een huwelijk plaatsvindt, wordt de rol van de vrouw duidelijk. Bij een traditionele bruiloft vindt er een ceremoniële 'ontvoering' plaats van de bruidegom en niet van de bruid. Wanneer het koppel gehuwd is, wonen ze in het huis van de bruid en niet in dat van de bruidegom.

'Omeggid'

In een maatschappij waar mannen en vrouwen als gelijken worden beschouwd, maar vrouwen toch licht de bovenhand nemen, kunnen jongens 'omeggid' worden, wat letterlijk 'als een vrouw' betekent. Als een jongen zich 'vrouwelijker' begint te gedragen, staat het gezin het kind zonder problemen toe om op die manier op te groeien. Heel vaak leert het kind dan een vaardigheid die meestal wordt geassocieerd met vrouwen; de meeste transgenders die op de eilanden wonen, zijn bijvoorbeeld expert in het maken van ingewikkelde mola's.

Die transgendergemeenschap wordt in Guna Yala als volledig normaal beschouwd. Het is wel zo dat voornamelijk mannen transgender zijn. De overgang van vrouw naar man is dan weer uiterst zeldzaam. Toch zouden ook zij gelijk worden aanvaard. 

Volgens antropoloog Diego Madi Dias zouden de krachtige matriarchale figuren in de Guna-cultuur een grote invloed hebben op de mannen in Guna Yala. "De Guna hebben me geleerd dat kinderen voldoende autonomie moeten hebben, omdat hun 'zelf' van binnenuit uit het hart komt en zich al vroeg manifesteert. Dus als een mannelijk kind een neiging begint te vertonen om transgender te worden, wordt hij er niet van weerhouden om zichzelf te zijn".

Een Gunavrouw.
Wikipedia Een Gunavrouw.

HIV

Heel wat transgenders verlaten Guna Yala voor Panama City, op zoek naar een degelijke opleiding of doorgroeimogelijkheden. Doordat de jonge transgenders naar de stad gaan en later terug naar huis keren, ontstond er een groot HIV-probleem. Heel wat Guna-indianen kregen nooit seksuele voorlichting en hebben geen idee wat een seksueel overdraagbare aandoening precies is. Ondertussen werden wel organisaties, zoals Wigudun Galu, op poten gezet waar er wordt gewezen op de gevaren van HIV. 

Ondanks dat probleem groeit de transgendergemeenschap die in Guna Yala blijft. Zowel op de grotere eilandgemeenschappen als de kleinere eilandjes worden ze behandeld als gelijkwaardige leden van de gemeenschap. En dat is iets waar de westerse samenleving nog van kan leren.




3 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Christine Laevers

    De wereldreligies hebben nooit een open blik gehad. Zodoende kennen we onszelf zo goed als niet. Ik ga wel voor het matriarchale. Ik zou direct kunnen delegeren.

  • Roland Verhoeven

    na laaaaaaaaaaang zoeken hebben ze toch 1 gemeenschap in de hele wereld gevonden waar dit "normaal" is...je kan het ook anders gaan onderzoeken natuurlijk. Genderfluïditeit is een ook een sociaal fenomeen, eigen aan maatschappijen die op instorten zijn en waar het waardenstelsel gecorrumpeerd is. De Summiers, Grieken, Romeinen, Vandalen, Byzantijnen, Ottomanen, Ancien Regime...ze dweepten er allemaal mee in de laatste doodsreutel van hun "imperium"

  • Gino Denil

    In West-Sumatra bestaat met de Minangkabau ook een bijzondere matriarchale cultuur. Waar gezinnen met meerdere generaties samen leven in reusachtige huizen. De oudste vrouw de leiding heeft. En gronden, huizen en bezittingen toebehoren en geërfd worden door de vrouwen. De man woont zelfs niet bij zijn vrouw maar blijft bij zijn familie wonen. En de broer neemt de rol op als vader bij de opvoeding van de kinderen van zijn zus.