Geen absolute meerderheid voor CSU in Beieren

Alice Weidel van AfD.
EPA Alice Weidel van AfD.
De al decennia regerende christendemocratische partij CSU heeft bij de deelstaatverkiezingen in het Duitse Beieren zijn absolute meerderheid verloren. Volgens de eerste exitpoll verliest de zusterpartij van Angela Merkels CDU 10,5 procent en komt het CSU uit op 35,5 procent van de stemmen.

Tweede partij wordt volgens de poll de Groenen met een kleine 19 procent van de stemmen. De SPD, de landelijke coalitiepartner van de christendemocraten, verliest de helft van zijn aanhang en komt uit op 10 procent. Daarmee worden de sociaaldemocraten kleiner dan nieuwkomer Alternative für Deutschland en een conservatie partij. De rechtse populisten zouden kunnen rekenen op ruim 12 procent. De Conservatieve Vrije Kiezers krijgen 11,5 procent van de stemmen, een kleine stijging ten opzichte van 2013.

Als de exitpoll ook de uitslag is, betekent dat dat de CSU een coalitiepartner moet zoeken voor een meerderheidsregering voor de zuidelijke deelstaat. De partij heeft, met uitzondering van de jaren 2008-2013 toen de partij een coalitiepartner nodig had, decennialang met een absolute meerderheid Beieren geregeerd. In 2013 behaalde de CSU 47,7 procent van de stemmen en haalde daarmee voldoende zetels voor de absolute meerderheid.

Zo'n 9,5 miljoen kiezers konden vandaag in de deelstaat hun stem uitbrengen voor een nieuw parlement. 

Partijvoorzitter Horst Seehofer en minister-president Markus Söder zullen op zoek moeten naar een of meerdere coalitiepartners, en dat voelt niet goed. 

Hoe is het zover kunnen komen in de deelstaat met na Noordrijn-Westfalen het meeste aantal inwoners? Wie Beieren zegt, zegt een groot gevoel van eigenwaarde en zelfvertrouwen. Een deelstaat die veel belang hecht aan traditie en identiteit, maar waar tegelijk een hoogontwikkelde industrie haar bakermat heeft, met bedrijven als BMW, Audi en Siemens. "Laptop und Lederhose" is niet voor niets een legendarische slogan geworden. De 'Freistaat' is erin geslaagd conservatisme en moderne economie hand in hand te doen gaan.

Een van de katalysatoren voor de afbrokkeling van die rustige vastheid is de vluchtelingencrisis van 2015 geweest, toen er maandenlang honderdduizenden asielzoekers via Beieren naar Duitsland kwamen. Een wake-upcall waren de Duitse parlementsverkiezingen van september vorig jaar, toen de Christelijk Sociale Unie (CSU) in Beieren een tik kreeg van meer dan 10 procent en de rechts-populistische AfD uit het niets 12,4 procent haalde. Seehofer maakte als minister-president plaats voor Söder, en zette als minister van Binnenlandse Zaken de ruk naar rechts in door te eisen dat migranten aan de grens met Oostenrijk rechtstreeks zouden worden teruggestuurd, wat tot een frontale botsing leidde met kanselier Merkel.

Markus Soeder en Horst Seehofer.
AFP Markus Soeder en Horst Seehofer.

AfD de wind uit de zeilen proberen te halen door de extreemrechtse partij klakkeloos naar de mond te praten, bleek echter geen probaat medicijn om de neergang van CSU een halt toe te roepen. De partij ging peiling na peiling achteruit, en de absolute meerderheid bleek opeens een verre wensdroom. 

De christendemocraten raakten zelfs volledig het noorden kwijt. Minister-president Söder liet sinds juni kruisbeelden ophangen in alle overheidsgebouwen. "Puur populisme", luidde het verdict. En begin deze maand pakte de Star Wars-liefhebber uit met een Beiers ruimtevaartprogramma, waar hij 700 miljoen belastinggeld voor veil had. Spot en hoon waren zijn deel in de media, en veel mensen dachten dat zijn plannen maar om te lachen waren.

Veel Beiers vinden dat de CSU de vinger aan de pols van alledag verloren heeft. De partij heeft te veel de nadruk gelegd "op productiviteit en welvaart", zegt de 35-jarige boerin Sabine Schindler in een filmpje op de website van Der Spiegel. Een van de belangrijke thema's nu is "de verenigbaarheid van mens en natuur, van economie en ecologie", aldus salesmanager Josef Mayerhofer (46). "Ich bin heimat- und naturverbunden". Voor hem was de CSU 32 jaar lang de enige partij. Vandaag stemt hij voor de Groenen. Met hun focus op luchtkwaliteit en de mooie Beierse natuur zit die partij in de lift. Veel politieke waarnemers menen ook dat ze de brug geslagen heeft van een puur stedelijke partij naar het platteland.

Katharina Schulze, uithangbord van de Groenen.
EPA Katharina Schulze, uithangbord van de Groenen.

Het heeft de Groenen, met als uithangbord de welbespraakte Katharina Schulze, geen windeieren gelegd. De partij komt in de meest recente peilingen uit op 18 procent en wordt daarmee de tweede partij in Beieren. AfD haalt als derde partij 14 procent, voor de Freie Wähler, een groepering van gemeentelijke partijen (11 procent), en de SPD, die net zoals op het nationale niveau in de lappenmand ligt en een troosteloze 10 procent scoort. De CSU blijft met 33 procent de eerste partij, maar dat is een historisch dieptepunt en bijna 15 procent minder dan bij de verkiezingen van 2013.

Een en ander betekent dat de christendemocraten op zoek moeten naar een of meerdere coalitiepartners. Als het met één coalitiepartner moet, komen alleen de Groenen in aanmerking, want samenwerking met AfD wordt sowieso uitgesloten. Inhoudelijk verschillen CSU en de Groenen echter op veel vlakken grondig van mening. Een mogelijkheid met meerdere partners is een alliantie met de Freie Wähler en de liberale FDP, maar dan moet die laatste er bij de verkiezingen wel in slagen over de kiesdrempel van 5 procent te springen. De FDP speelde van 2008 tot 2013 trouwens al 'dépanneur', toen de CSU bij wijze van grote uitzondering geen absolute meerderheid haalde.

De stembusgang zal ook met argusogen gevolgd worden in Berlijn. Als de CSU een pak rammel krijgt, kan dat gevolgen hebben voor de toch al wankele coalitie van CDU/CSU en SPD op nationaal niveau en de tanende machtspositie van Angela Merkel. De kanselier hoopt misschien stiekem dat haar Beierse zusterpartij gedwongen een toontje lager zal moeten zingen, want de CSU was met stokebrand Seehofer in de migratiediscussie de laatste tijd meer een blok aan het been dan iets anders. Toch kan ze niet zonder een sterke CSU die de rangen sluit: een pak van de CDU/CSU-stemmen op bondsniveau komt uit Beieren. Een bittere interne machtsstrijd is echter niet uitgesloten. Seehofer en Söder probeerden mekaar vorige week al openlijk de schuld in de schoenen te schuiven voor een mogelijk verkiezingsdebacle. 




15 reacties

Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie
Door het plaatsten van een reactie, ga je akkoord met de gedragsregels


  • Joris Thijs

    Sommigen zouden zich toch beter moeten informeren. Vorig jaar haalde de afd 12,4%, nu 10.2%.... Ze verliezen dus

  • wim rooyakkers

    Extreem rechts is een oorzaak van de politieke onkunde,kop in het zand steken voor problemen waar de normale burgers zich aan ergeren.

  • Jens Van Campenhout

    Als je bekijkt hoe ons systeem werkt, scheelt daar toch ook wel iets he. CSU wordt kleiner doordat meer mensen een strenger migratiebeleid willen. Het gevolg is dat de groenen mee aan tafel zullen komen waardoor het probleem enkel maar toeneemt. Dus de volgende keer wordt links groter tov rechts en de gewone mens wordt in zijn gezicht uitgelachen.

  • pascal devillé

    Partijen die ook opkomen voor de eigen mensen worden als extreem gebrandmerkt door de trados en linksen.Ze gaan hun ogen nog opentrekken in de toekomst en hopelijk keren ze eindelijk ook hun kar eens.Zolang ze dat niet doen zullen de sociale spanningen groter en groter worden.

  • jos robben

    hopelijk een fameuze oplawaai. Er is niks mis met eerst voor eigen volk te zorgen