Fidel Castro (90) overleden

afp
Fidel Castro, leider van de Cubaanse revolutie, is overleden. Dat heeft zijn broer, huidige president Raul Castro, gezegd op de nationale televisie. Fidel was 90 jaar oud. "De aanvoerder van de Cubaanse revolutie is om 22.29 uur (vrijdagavond Cubaanse tijd, zaterdagochtend Belgische tijd) overleden", verklaarde Raul Castro op tv. Hij voegde toe dat het lichaam van Fidel verbrand zal worden, zoals hij dat zelf wilde. De crematie vindt vandaag al plaats.

Fidel Castro leidde Cuba van 1959 van 2006, waarna hij de macht om gezondheidsredenen overdroeg aan zijn vijf jaar jongere broer Raul.

Sindsdien verscheen Fidel nog maar sporadisch in het openbaar. Dat gebeurde onder meer nog in augustus van dit jaar, toen hij zijn 90ste verjaardag vierde.

Vandaag starten negen dagen van nationale rouw. Onder meer "alle openbare activiteiten en spektakels" zijn afgelast.

Fidel Castro in april.
AFP Fidel Castro in april.

'El Comandante'

De bebaarde, sigarenrokende Castro, bijgenaamd 'el comandante', was in de 47 jaar dat hij regeerde de onbetwiste leider van Cuba. Onder zijn leiding werd Cuba omgevormd tot een communistische staat.

Tussen 1959 en 2006 overleefde hij zeshonderd moordaanslagen en trotseerde hij de tegenwerking van de Verenigde Staten, die het eiland zagen als een voorpost van de Sovjet-Unie, destijds de grote vijand.

reuters

Batista

Door de staatsgreep van de rechtse generaal Fulgencio Batista in 1952 belandt Castro in de politiek. Hij sluit zich aan bij een van de radicaalste gewapende groeperingen die zich verzet tegen Batista, die met de VS samenwerkte.

Op 26 juli 1953 organiseert hij een gewapende overval op een politiekazerne in de provincie Oriente. Tientallen van zijn mannen komen om en Castro zelf wordt gevangen genomen en veroordeeld tot vijftien jaar cel. Twee jaar later is hij door een amnestieregeling weer een vrij man en gaat hij in ballingschap in Mexico en de VS.

Na een periode van ballingschap begint hij zijn guerrillastrijd. Hij vormt met een aantal andere ballingen de "Revolutionaire Beweging van de 26ste juli" en begint vanuit de Sierra Maestra, het berggebied in het oosten van Cuba, de guerrillastrijd tegen het bewind. Aan zijn zijde staan onder andere Che Guevara, Camilo Cienfuegos en zijn broer Raul. Geweld, zo zei hij, is een noodzakelijk instrument om politieke doelen te bereiken. Op 1 januari 1959 ontvlucht Batista Cuba.

Castro presenteerde zich na de verovering van Havana in 1959 aanvankelijk als democraat. Op 16 februari wordt hij premier. Maar executies van Batista-getrouwen, waarbij ook Che Guevara betrokken was, en de onteigening van bedrijven en banken schaden zijn reputatie.

Castro met Che Guevara
photo_news Castro met Che Guevara
Fidel Castro in Havana na de verovering op Batista in 1959.
afp Fidel Castro in Havana na de verovering op Batista in 1959.

Wrijvingen

Het nieuwe regime wordt door de VS erkend maar al snel ontstaan er wrijvingen omdat Fidel Castro bezittingen van Amerikaanse bedrijven onteigent en olie koopt van de toenmalige Sovjet-Unie. In 1960 sluit Castro een verdrag met Moskou over de import van olie. Daarop verbreken de VS de relatie met Cuba en stellen een totaal handelsembargo in tegen het land. Cuba kan echter wel rekenen op economische en militaire steun uit Moskou.

Varkensbaai, kernoorlog lijkt nabij

Na een Amerikaanse luchtaanval op de Cubaanse luchthavens in 1961 verklaart Castro dat zijn revolutie socialistisch is.

Een dag later voeren ongeveer 1.400 Cubaanse ballingen, getraind en bewapend door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, een mislukte invasie uit in de Varkensbaai ten zuiden van Havana. De Amerikanen hopen op een opstand tegen Castro, maar die blijft uit.

In 1962 ontdekken de Amerikanen dat de Russen in het geheim raketbases op het eiland bouwen. Een kernoorlog tussen beide grootmachten lijkt nabij, maar wordt op het nippertje afgewend als Moskou zijn met raketten geladen schepen op het laatste moment terugroept.

Castro met de toenmalige Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov in Moskou in 1963.
ap Castro met de toenmalige Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov in Moskou in 1963.

Samenhorigheid, martelingen, armoede

Dankzij de agressieve Amerikaanse politiek weet Castro onder de Cubanen een groot gevoel van saamhorigheid te kweken. Met hulp van Moskou krijgen de Cubanen huizen, onderwijs, medische zorg en verdwijnt de armoede.

Het Amerikaanse embargo had wel invloed op de economische omstandigheden, maar niet op de populariteit van Castro. Hij gebruikt de blokkade dankbaar als propagandamiddel tijdens zijn urenlange toespraken. In 1976 wordt Castro president van Cuba.

Tegenstanders duldt Castro niet. In de loop der jaren verdwijnen dissidenten bij bosjes achter de tralies. Martelingen waren volgens mensenrechtenorganisaties aan de orde van de dag. Duizenden Cubanen zijn naar Amerika gevlucht.

Castro tijdens één van zijn bevlogen, urenlange speeches.
ap Castro tijdens één van zijn bevlogen, urenlange speeches.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 verdwijnen zijn politieke vrienden en daarmee de economische steun. De laatste jaren maakte hij wel nieuwe vrienden onder de linkse leiders die in Latijns-Amerika aan de macht kwamen, maar economisch ging het slecht.

Cuba verpauperde vanaf begin jaren '90 zienderogen. Maar Castro blijft het communisme trouw en geeft de VS de schuld van de armoede van zijn volk. Ondanks de weggevallen steun van Rusland, het Amerikaanse embargo en de jaarlijkse meldingen van schendingen van de mensenrechten door het regime, blijft hij bijna vijftig jaar aan de macht.

epa

Broer

In 2000 ontmoet Castro Bill Clinton, die als eerste Amerikaanse president de hand van de Cubaanse leider schudt.

Een verbetering van de relatie tussen beide landen kwam echter pas nadat broer Raúl Castro de leiding had overgenomen van Fidel, nadat diens gezondheid hem in de steek begon te laten. In 2006 nam Raúl tijdelijk het presidentschap van Fidel over, in 2008 werd de overdracht definitief.

Sindsdien verscheen Fidel steeds minder vaak in het openbaar, soms met tussenpozen van jaren.

Met broer Raúl Castro.
ap Met broer Raúl Castro.

Historische toenadering

Eind 2014 ontdooiden Raúl en de Amerikaanse president Barack Obama de relatie, onder meer met een zwaarwegende gevangenenruil.

Met het heengaan van Fidel, amper twee jaar na de aankondiging van een historische toenadering tussen Cuba en de Verenigde Staten, kan de pagina van de Koude Oorlog definitief omgedraaid worden.

ap