Exitpoll: D66 grootste partij in Nederland, Wilders verliest

D66-leider Alexander Pechtold brengt zijn stem uit in Wageningen voor de Europese verkiezingen.
ANP D66-leider Alexander Pechtold brengt zijn stem uit in Wageningen voor de Europese verkiezingen.
In Nederland worden het sociaal-liberale D66 en het christendemocratische CDA bij de Europese verkiezingen de grootste formaties. Dat blijkt uit de exitpolls. Wilders verliest.

De prognose van onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS toont een nek-aan-nekrace tussen de oppositiepartijen CDA en D66. De christendemocraten (15,2 procent) en de sociaal-liberalen (15,6 procent) eindigen op een zucht van elkaar aan de kop.

Grote winnaar wordt D66, dat van 3 naar 4 zetels in het Europees Parlement zou gaan. Het CDA zou van vijf naar vier zetels zakken. Het CDA was in 2009 de grootste partij. De christendemocraten kwamen toen uit op 20,1 procent.

Goed nieuws voor Verhofstadt
De winst van D66 is goed nieuws voor Belgisch kandidaat-commissievoorzitter Guy Verhofstadt, want de partij van hun lijsttrekker Sophie in 't Veldt is lid van zijn Alde-fractie. Die zou zo aan gewicht winnen in het nieuwe Europees Parlement. In 't Veld: "Met onze heldere pro-Europese boodschap hebben we meer steun geworven onder de kiezers. We wachten op de definitieve uitslagen, maar ik heb een positief gevoel". Ook Verhofstadt is optimistisch: "De liberale, pro-Europese familie is afgetekend de grootste. Het verhaal van angst heeft niet gewerkt."

Ook de liberale VVD van premier Mark Rutte, eveneens lid van Alde, doet het beter dan verwacht. Met 12,3 procent zouden zij hun 3 Europese zitjes behouden.

Regeringspartner PvdA maakt een slechtere beurt. Met een voorspelde 9,3 procent van de stemmen staat de partij op verlies, maar zou het zijn 3 zitjes behouden. Ook de rechtspopulistische PVV Geert Wilders is de verliezer van de avond. Door de verwachte 12,2 procent zou hij van 4 naar 3 zetels dalen. In 2009 haalde de PVV 17,0 procent. De Nederlandse kiezers liepen duidelijk niet zo warm van zijn anti-Europese boodschap als hij zelf dacht. De links-populistische SP doet het dan wel weer goed. Zij zouden met 10 procent uitzicht krijgen op een derde zetel, mogelijk ten koste van GroenLinks dat een zetel zou verliezen en op 2 afgevaardigden zou eindigen.

Volgens Ipsos komen de Partij voor de Dieren en 50Plus voor het eerst in het Europees Parlement, beide met 1 zetel, en 4,2 procent van de stemmen.

Exitpolls toch toegestaan
Voorafgaand aan de exit-polls bestond er discussie over de vraag of het bekendmaken van kiesintenties wel gewettigd is, omdat de Commissie sinds 1976 al bekendmaking van resultaten voor sluiting van stembureaus in alle lidstaten (zondagavond) verbiedt om beïnvloeding in andere lidstaten te voorkomen. Maar volgens een Commissiewoordvoerder stelt zich geen probleem. "Het verbod geldt enkel voor de kiesautoriteiten en niet voor publicaties door de media, exitpolls of andere peilingen. De Nederlandse regering informeerde de Commissie dat alle maatregelen zijn genomen om de regels na te leven."

Ook de Nederlandse blogwebsite 'GeenStijl' is van plan om een gedeeltelijke prognose te publiceren. Ze zal gebaseerd zijn op de observaties van 2.000 vrijwilligers, die het tellen van de stemmen zullen bijwonen. Peiler Maurice de Hond stuurde 500 vrijwilligers het veld in. Beiden zijn wel niet representatief.

Aanvankelijk had de Commissie hiertegen geprotesteerd maar de praktijk blijkt toch wettelijk. De Commissiewoordvoerder gisteren: "De EU-wetgeving verbiedt het openbaar tellen van de stemmen niet. Waar de praktijk is toegelaten mag het deelnemende publiek zich inlichten over partiële resultaten."

Lage opkomst
De opkomst in Nederland lag bedroevend laag, met 35 procent van de kiezers. Gevreesd wordt dat deze trend zich voortzet in andere lidstaten waar de stemplicht niet bestaat. Ook vijf jaar geleden stemden in de hele EU slechts 43 procent van de stemgerechtigde kiezers voor afgevaardigden in Brussel, wat betekent dat het laatste EP eigenlijk met een minderheidsmandaat het volk vertegenwoordigde.

In Groot-Brittannië sluiten de stembureaus pas om 23 uur. Naast Europese lijsten kan daar in een groot deel van de kiesdistricten ook worden gestemd voor lokale gemeenteraden. Verwacht wordt dat de regeringspartijen, Conservatieven en LibDems, zetels moeten inleveren ten gunste van de oppositiepartijen Labour en UKIP.

De liberale, pro-Europese familie is afgetekend de grootste. Het verhaal van angst heeft niet gewerkt.

Guy Verhofstadt