Doodstrafcontroverse laait op na executie van "crimineel genie" ... met een IQ van 72

Teresa Lewis, de 41-jarige Amerikaanse die wegens de dubbele moord op haar echtgenoot en zoon tot de doodstraf was veroordeeld, is dan toch met een gifspuit geëxecuteerd. De geestelijk mindervalide Lewis - ze had een IQ van 72 - is de eerste vrouw die sinds 1912 in de Amerikaanse deelstaat Virginia is geëxecuteerd. Tegen de executie van wat de openbare aanklager tijdens het proces een 'crimineel genie' noemde bestond veel protest. Niet alleen was er het feit dat ze zwakbegaafd was, bovendien had één van de moordenaars bekend in de cel dat de moord zijn idee was geweest en hij had dat zelfs op papier gezet. Maar omdat hij later zelfmoord pleegde, kwam dat niet in aanmerking als bewijs.

Het bijzondere karakter van deze executie werd nog eens in de verf gezet toen getuigen van de executie - onder wie Lewis' stiefdochter Kathy Clifton en haar advocaat James Rocap - achteraf vertelden hoe één van de veertien cipiers die de terechtstelling begeleidden, troostende woorden sprak en Teresa Lewis vasthield terwijl ze stierf.

Haar laatste woorden waren gericht aan haar stiefdochter, die ze zelf niet kon zien door hetr spiegelglas: "Kathy ... ben je daar? Ik wil dat je weet dat ik van je hou en dat het me spijt ..."

Lewis werd in 2002 schuldig bevonden aan het plannen van de moord op haar echtgenoot Julian en stiefzoon Charles. De vrouw bekende dat ze twee mannen inhuurde, Matthew Shallenberger en Rodney Fuller, om de moorden te plegen. Inzet van de misdaad was de levensverzekering van beide slachtoffers, die zo'n 350.000 dollar (of 275.000 euro) moest opleveren. De schutters kwamen er met levenslang vanaf, Lewis zelf - volgens de rechter van dienst 'het hoofd van het serpent'- kreeg de doodstraf.

Prooi voor manipulators
Sinds het verdict in 2002 kwam heel wat nieuw bewijsmateriaal over de vrouw en de moordenaars aan het licht, dat de vraag doet rijzen of Teresa Lewis wel een eerlijke straf kreeg. Veelbetekenend zijn de twee IQ-tests die de vrouw aflegde na het proces, één keer op vraag van de verdediging, één keer op verzoek van de openbare aanklager. Ze scoorde respectievelijk 70 en 73 op de tests. Volgens het Amerikaanse Hooggerechtshof kwalificeren resultaten onder de 70 iemand als mentaal gehandicapt, en Lewis' resultaten liggen op de grens van (normaal) intellectueel functioneren.

Die testresultaten werden nog versterkt door drie psychologische experts die verklaarden dat Lewis aan afhankelijke persoonlijkheidsstoornis (APS) lijdt, die een voortdurende psychologische afhankelijkheid van anderen inhoudt. Dat maakt haar extreem vatbaar voor manipulatie.

Bekentenis in brief
Schutter Shallenberger gaf in een brief aan een celgenoot in 2003  toe dat hij misbruik van Lewis had gemaakt om mee te werken aan het plan, dat hem geld zou opleveren om een drugshandeltje op te starten. "Ik ontmoette Teresa in de Walmart, en meteen zag ik dat ze makkelijk gemanipuleerd kon worden", schreef hij. "De moord op Charles en Julian was helemaal mijn idee." Drie jaar later pleegde de moordenaar zelfmoord. Lewis' advocaten hebben de brief nooit niet als bewijs voor een rechtbank kunnen gebruiken.

Schallenberger bekende ook zowel Lewis als haar stiefdochter seksueel te hebben misbruikt, net als zijn mededader.

"Traag van begrip"
Ook Lynn Litchfield, kapelaan in de zwaarbeveiligde gevangenis van Virginia waar Teresa op haar dood wachtte, hhad serieuze twijfels: "Ze was traag van begrip en behaagziek", zegt Litchfield. "Kortom: een makkelijk doelwit voor bedriegers. Mij gaf ze nooit de indruk van een meedogenloze moordenares die minitieus de dood van twee mannen kon plannen."

Lewis' pro bono-advocaat James Rocap hoopte tot het laatste moment dat gouverneur Bob McDonnell het voorbeeldig gedrag van zijn cliënte in de dodencel in overweging zou nemen en haar gratieverzoek zou inwilligen.

Meer dan 7.300 Amerikanen deden dezelfde oproep bij de gouverneur. Van de meer dan 1.200 gevangenen die in Amerikaanse gevangenissen geëxecuteerd zijn sinds een uitspraak van het Hooggerechtshof in 1976 de doodstraf weer toeliet, waren er maar 11 vrouwen. (tw/mvl)