Paus Franciscus aanvaardt ontslag van Léonard

Paus Franciscus heeft het ontslag aanvaard van monseigneur André-Jozef Léonard als aartsbisschop van Mechelen-Brussel en als voorzitter van de Belgische bisschoppenconferentie. "Dat er minder dan een maand tussen het indienen van het ontslag en het aanvaarden daarvan in zit, wijst er op dat het Vaticaan snel wil vooruit gaan met de opvolging", zegt Geert De Kerpel hoofdredacteur van het christelijk opinieblad Tertio.

De paus heeft mgr. Leonard gevraagd in functie te blijven tot zijn opvolger wordt benoemd. Zoals het kerkelijk recht voorschrijft had mgr. Léonard op 6 mei - zijn 75ste verjaardag - zijn ontslag aangeboden aan de paus. Dat ontslag werd vandaag door het Vaticaan aanvaard.

Het ontslag van kardinaal Godfried Danneels werd destijds pas aanvaard na anderhalf jaar. Het feit dat het ontslag van mgr. Léonard al na drie weken wordt aanvaard wijst er volgens ingewijden op dat paus Franciscus opteert voor "verandering" aan het hoofd van de Belgische kerkprovincie.

Nadat de paus voor hem een opvolger heeft benoemd zal aartsbisschop Léonard wellicht ons land verlaten. Dat heeft hij vandaag in een gesprek met Ring-TV, de regionale tv-zender voor Halle-Vilvoorde, gezegd in de marge van een bezoek aan een school in Dilbeek. Léonard verwacht dat de procedure voor de benoeming van de opvolger een paar maanden zal aanslepen.

"Ik zal nadien actief blijven, maar niet meer in het bisdom Namen of Mechelen-Brussel. En wellicht ook niet in België. Ik ben van plan om ergens anders te gaan leven en te blijven werken als bisschop, zoals het kan", aldus Léonard.

Leven en werk

André-Jozef Léonard, werd op 6 mei 1940 geboren in Jambes, in de provincie Namen, als jongste van een gezin met vier zonen (Jean, Pierre, Paul en André) die allemaal diocesaan priester werden. Na zijn licentie wijsbegeerte aan het Leo XIII Seminarie in Leuven, studeerde hij aan het Belgisch College in Rome en behaalde hij een licentie thomistische theologie. Later verwierf hij nog een doctoraat in de wijsbegeerte.

Op 19 juli 1964 werd hij tot priester gewijd. Vanaf 1974 doceerde hij vakken als moraalfilosofie, metafysica en verklaring van hedendaagse schrijvers aan de Katholieke Universiteit van Louvain-la-Neuve.

Op 7 februari 1991 werd hij benoemd tot opvolger van monseigneur Robert Joseph Mathen als bisschop van Namen. Op 18 januari 2010 werd hij door paus Benedictus XVI benoemd tot nieuwe aartsbisschop van Mechelen-Brussel, als opvolger van kardinaal Godfried Danneels. Die zetel nam hij op 27 februari 2010 officieel in bezit tijdens een pontificale hoogmis in de Sint-Romboutskathedraal van Mechelen.

André-Jozef Léonard.
PHOTO_NEWS André-Jozef Léonard.

Controversen

Omdat de aartsbisschop vaak conservatieve standpunten innam, werd hij regelmatig het mikpunt van progressieve katholieken. Onder meer zijn standpunten rond homoseksualiteit en embryonaal stamcelonderzoek lokten felle kritiek uit. Het levert de bissschop stempels als ultraconservatief, controversieel, intelligent en streng op. Daarnaast zet Léonard ook regelmatig zijn talenten als goede communicator in de verf. Hij wordt daarom ook wel eens "de Belgische Ratzinger" genoemd. 

Op Allerheiligendag 2010 wierp een jongeman in de Brusselse kathedraal aartsbisschop Léonard tijdens een gebedsdienst van Pro Sanctitate, een Franstalige kerkelijke lekenvereniging, een taart in het aangezicht. De dader vluchtte daarna de kathedraal uit. Léonard, die ongedeerd bleef, zou na het voorval gegrapt hebben dat het 'best lekkere taart' was.

Op 5 april 2011 kreeg hij 4 taarten in het gezicht op de campus in Louvain-la-Neuve. De actie werd georganiseerd door een studentenvereniging, en de dader verklaarde dat hij het deed om de conservatieve standpunten van de aartsbisschop aan te klagen.

Op 23 april 2013 verstoorden vier militantes van de vrouwenbeweging Femen een lezing aan de Franstalige universiteit ULB waarop aartsbisschop André Léonard aanwezig was. De met boezem ontblote dames gooiden "wijwater" over Léonard en wilden op die manier uitspraken van de aartsbisschop hekelen die ze beschouwen als homofoob.

De lezing handelde over blasfemie. De vrouwen scandeerden ook slogans zoals "Stop Homophobia". De actie was van korte duur. De activistes werden ontzet nog voor de veiligheidsdienst van de ULB kon ingrijpen.

BELGA

"Hartelijk mens"

Rector van de K.U. Leuven, Rik Torfs, bevestigt dat Léonard er wel degelijk enkele controversiële ideeën op nahield, maar dat hij tegelijkertijd ook een zeer hartelijke man was. "Hoewel ik de ideeën van Léonard, zoals die over het homohuwelijk, niet deel, heb ik de man leren kennen als een vriendelijk en hartelijk mens. Hij stond open voor debatten, ook al veranderde hij daardoor niet van mening. Maar ik denk dat je meer hebt aan een hartelijke mens waar je het niet mee eens bent, dan met iemand wiens ideeën je wel deelt, maar die een akelige persoonlijkheid heeft."

Wat het beleid van Léonard betreft, zegt Torfs dat hij zeker "stigmatiserende uitspraken over seksualiteit en seksueel gedrag" kon doen. Positief was dan weer het feit dat Léonard als aartsbisschop zijn parochies bezocht en zo de afstand tussen top en basis verkleinde. Twijfels rezen dan weer bij velen, toen Léonard ervoor koos om buitenlandse seminaristen naar hier te lokken om ze dan tijdelijk in te schakelen in het lokale parochiewerk. "Ik denk dat het niet werkt, als de voorganger geen voeling heeft met zijn parochianen", aldus Torfs.

Wat de aanpak van de pedofilieschandalen betreft, zegt Torfs dat Léonard die zaken volgens hem "behoorlijk" heeft aangepakt. "Léonard werd er wel meteen ingegooid met de zaak-Vangheluwe. En ook al heeft hij nogal veel gedelegeerd naar de bisschoppen Bonny en Harpigny en had hij zelf meer op de voorgrond mogen komen, hij heeft dat goed aangepakt. Anderzijds is recent nog een oud dossier opgedoken van toen Léonard nog bisschop van Namen was, en daaruit blijkt dat er daar toch ook iets van de 'oude kerkelijke cultuur' heerste. Dat heeft zijn imago dan weer geen goed gedaan", aldus de rector van de K.U. Leuven.

'Je hebt meer aan een hartelijke mens waar je het niet mee eens bent, dan met iemand wiens ideeën je wel deelt, maar die een akelige persoonlijkheid heeft'

Rik Torfs, rector K.U. Leuven

'Hou er ook rekening mee dat de paus voor een reguliere geestelijke kan kiezen'

Rik Torfs, rector K.U. Leuven

Opvolging

Nu het ontslag van mgr. Léonard aanvaard is, kan de procedure voor de benoeming van zijn opvolger van start gaan. In die procedure is een belangrijke rol weggelegd voor de apostolische nuntius in ons land, mgr. Giacinto Berloco. Hij moet een lijstje van drie kandidaten (de zogenaamde Terna) aan Rome overmaken. Deze lijst is een compilatie van de suggesties van de aartsbisschop en van alle andere Belgische bisschoppen.

In zijn advies spreekt de nuntius, die een brede raadpleging kan houden, ook zijn persoonlijke voorkeur uit voor een kandidaat. De paus is echter helemaal niet verplicht de adviezen te volgen die hem worden voorgelegd. Volgens ingewijden maken de Antwerpse bisschop Johan Bonny en de Brugse bisschop Jozef de Kesel de grootste kans om de nieuwe aartsbisschop te worden.

Volgens Rik Torfs, professor kerkelijk recht en rector van de KU Leuven, zou vooral Johan Bonny, bisschop van Antwerpen, wel eens een grote kanshebber kunnen zijn. "Al denk ik niet dat het per se iemand van de andere taalrol zal worden, dus een Nederlandstalige na een Franstalige", zegt Torfs. "En hou er ook rekening mee dat de paus voor een reguliere geestelijke kan kiezen: voor de abt van Orval, Lode Van Hecke, bijvoorbeeld of voor de abt van Averbode, Jos Wouters."

"Het is en blijft koffiedik kijken", stelt Geert De Kerpel van Tertio. "Niemand had echt op Léonard getipt vorige keer, en toch was hij het die Danneels opvolgde. Het enige wat we kunnen zeggen, is dat het een priester zal zijn. Misschien een bisschop, of hulpbisschop, maar het zou ook een gewone priester kunnen zijn. Zeker met deze paus zijn verrassingen niet uitgesloten."

"Nieuwe aartsbisschop voor oktober"

Volgens hoofdredacteur van het christelijk opinieblad Tertio, Geert De Kerpel, zal de opvolging van Léonard alleszins niet lang op zich laten wachten. Aangezien de Belgische bisschoppen van het Vaticaan uitstel kregen om hun afgevaardigde voor de bisschoppensynode van oktober aan te duiden, is er volgens De Kerpel veel kans dat we voor die belangrijke kerkvergadering een nieuwe aartsbisschop zullen hebben. "Als je weet dat er in oktober een nieuwe synode op komst is, dan kun je stellen dat we zeker voor oktober, misschien al deze zomer, aan nieuwe Belgische aartsbisschop hebben." 

"Dat die een ander beleid zal hebben dan zijn voorganger, is normaal", vindt De Kerpel. "Er was een grote verandering tussen Danneels en Léonard, maar ook een grote verandering tussen Suenens en Danneels. Je kunt zeggen dat de muzikant telkens verschilt, maar dat de compositie, de partituur dezelfde blijft. De verschillen tussen Danneels en Léonard waren overigens meer een kwestie van stijl dan van inhoud. Allebei vertolkten ze de standpunten van de rooms-katholieke kerk, maar wel ieder op zijn eigen manier."

De Kerpel geeft toe dat Léonard wel een man met een scherpe profilering was. "Je had voor- en je had tegenstanders en weinig ertussen. Wat misschien wel jammer is, want een bisschop moet toch ook een pontifex, een bruggenbouwer zijn, en op dat vlak was Léonard niet de man van de verzoening. Hij bleef nogal vaak aan een kant van de oever zitten, in plaats van bruggen te bouwen."

De Kerpel bestempelt Léonard ook als "een barmhartig man" die met je van mening kon verschillen, maar je zeker nooit een kwaad hart zou toedragen omwille van meningsverschillen.

'Er was een grote verandering tussen Danneels en Léonard, maar ook een grote verandering tussen Suenens en Danneels'

Geert De Kerpel, hoofdredacteur van het christelijk opinieblad Tertio

"Hoeder van zijn lokale kudde"

"Wie het ambt van aartsbisschop opneemt is de primus inter pares van de bisschoppen van België, want voorzitter van de bisschoppenconferentie, maar hij is voor alles de leider van zijn eigen bisdom, de herder van de lokale kudde." Dat zegt Joseph Famerée, deken van de theologiefaculteit van de Franstalige katholieke universiteit UCL.

"Elke bisschop is verantwoordelijk voor zijn bisdom, voor het leven in de parochies van zijn diocees. Net zoals de paus voor alles ook de bisschop van Rome is", aldus Framerée.

"De aartsbisschop heeft dus geen 'macht' over de ander bisschoppen", vervolgt de theoloog. "Het gaat om een ambtelijke eretitel. De aartsbisschop is wel aanwezig op tal van officiële plechtigheden en vertegenwoordigt daar in zekere zin wel de Belgische katholieke kerk. Hij kan zelfs die functie volgens zijn eigen persoonlijkheid en charisma invulling geven, en dus het beleid van de bischoppenconferentie in een bepaalde richting sturen, maar veel hangt af van wat de andere bisschoppen toelaten. Want eigenlijk staan ze allemaal op voet van gelijkheid."