De NAVO hield een militaire oefening. En die lokte bijna een echte wereldoorlog uit

Nucleaire tests tijdens de Koude Oorlog.
RV Nucleaire tests tijdens de Koude Oorlog.
In 1983 stond de wereld even aan de rand van een oorlog. Een militaire oorlogssimulatie van de NAVO, te midden van de Koude Oorlog, werd toen door de Sovjet-Unie geïnterpreteerd als de voorbereiding op een nucleaire aanval. Meteen werd een mogelijke tegenaanval op poten gezet. Een reconstructie van BBC legt het verhaal bloot.

Gecodeerde communicatie, radiostilte, troepen op de grond en zelfs valse kernwapens onderaan de bommenwerpers: de jaarlijkse oorlogssimulatie van de NAVO zag er in 1983 levensecht uit. Het militaire bondgenootschap simuleerde een situatie waarbij het Warschaupact, het bondgenootschap van het Oostblok en de Sovjet-Unie, het Westen was binnengevallen. In het fictieve verhaal van de ‘Able Archer’-oefening, de naam van de operatie, werd onder andere een westerse kernaanval op Kiev uitgevoerd.

Militaire oefeningen tijdens de Koude Oorlog.
RV Militaire oefeningen tijdens de Koude Oorlog.

Hitler

Pas in de jaren 90 werd voor de Britten en de Amerikanen duidelijk hoe de Russen de oefening helemaal niet zo onschuldig vonden en  in opperste staat van paraatheid hadden gestaan, met plannen voor een tegenaanval.

Maar hoe kon zo’n misverstand - met mogelijk verstrekkende gevolgen - ontstaan? Historicus Nate Jones, directeur van een ngo die pleit voor openbaarheid van bestuur inzake archieven van veiligheidsdiensten, legt het verhaal uit aan BBC. Door verschillende Russische bronnen in Kiev en Moskou te raadplegen kon Jones het verhaal langs Russische zijde reconstrueren.

“De Russen waren getraumatiseerd door de invasie van Hitler in 1941, die totaal onverwacht kwam”, verklaart Jones. Uit zijn onderzoek blijkt dat Yuri Andropov, de toenmalige Sovjetleider, de bewegingen van de NAVO bijna paranoïde volgde. “Er zijn bewijzen dat de Sovjets militaire oefeningen amper konden onderscheiden van echte voorbereidingen op een oorlog.”

Yuri Andropov
RV Yuri Andropov

Zo zag de Sovjettop ‘Able Archer’ niet als een oefening, maar als een voorbereiding op een aanval op de Sovjet-Unie. 

‘De irrationaliteit van de Russische veiligheidsdiensten legt het falen van het Sovjet-systeem bloot’

Historicus Nate Jones

Maar naast een te grote achterdocht legt Jones nog een andere oorzaak bloot. Zo waren de Russische spionnen in het Westen zodanig wanhopig om hun oversten van relevante informatie te voorzien, dat ze de dreiging vaak overdreven. “De bazen wilden op voorhand horen van een kernaanval, dus dat deden de spionnen: de kleinste dreiging overdrijven om in de gratie te komen bij de oversten.”

“De irrationaliteit van de Russische veiligheidsdiensten legt het falen van het Sovjet-systeem bloot”, besluit Jones nog.




4 reacties

Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie
Door het plaatsten van een reactie, ga je akkoord met de gedragsregels


  • Serge Surmont

    Dat de Russen geen aanval hebben uitgevoerd is wel geweten. Ze hadden wel van de N. Grens tot aan de Z grens elke meter een tank staan. Achter ele derde tank stonden twee amfibi voertuigen met elk 15 man. Ze hadden A bommen gericht staan op Nederland en Frankrijk. Europa Kon van hen zijn un 48 uur!!!

  • Dick van Aggelen

    Ronald Reagan maakte toen een grapje voor de camera's "Zijn onze bommenwerpers al opgestegen ?" Ook dat werd door de Russen verkeerd geïnterpreteerd.

  • Gust Trentels

    “De irrationaliteit van de Russische veiligheidsdiensten legt het falen van het Sovjet-systeem bloot”, besluit Jones nog. Wat een domme praat van die Jones als je nu ziet hoe én de Britten én de Amerikanen hun trappers kwijt zijn.

  • Maurice Verheyen

    Amerikaanse vliegtuigen vlak bij de Russische grens laten vliegen helpt de veligheid ook niet echt vooruit. Het is wel óns belastingsgeld waar ze die zotte kuren mee uithalen.