Britten wikken en wegen op laatste campagnedag: dit moet je weten over de verkiezingen in het VK

REUTERS
Morgen trekken de Britten naar de stembus voor hun vervroegde parlementsverkiezingen. En die beloven razend spannend te worden. Komt premier Theresa May versterkt uit de verkiezingen zoals ze hoopt? Of is een premier Jeremy Corbyn toch niet meer zo onwaarschijnlijk? Dit moet je weten om morgen helemaal mee te zijn.

Waarom zijn er verkiezingen?

De Britse premier Theresa May heeft op 18 april aangekondigd dat ze vervroegde verkiezingen zou uitschrijven op 8 juni, en het parlement ontbond zichzelf een dag later.

De verkiezingen waren normaal pas gepland voor 2020 en May heeft altijd volgehouden dat ze die niet zou vervroegen. Toch kwam ze op haar stappen terug, naar eigen zeggen om een sterker mandaat van de kiezer te krijgen in de brexitonderhandelingen met de Europese Unie. Het zijn haar eerste verkiezingen als kandidaat-premier, aangezien ze David Cameron na het brexitreferendum vorig jaar heeft opgevolgd.

May heeft op dit moment een kleine meerderheid van 330 zetels op een totaal van 650, en de premier hoopte met vervroegde verkiezingen haar ruime voorsprong in de peilingen te kunnen verzilveren met een grotere meerderheid.

De Britse premier May voor de deur van haar ambtswoning in Downing Street 10.
EPA De Britse premier May voor de deur van haar ambtswoning in Downing Street 10.

Welke partijen doen er mee?

Er zijn in totaal 650 zetels te verdelen in evenveel kiesdistricten verdeeld over het Verenigd Koninkrijk: 533 in Engeland, 59 in Schotland, 40 in Wales en 18 in Noord-Ierland. Kiezers stemmen op hun favoriete kandidaat in hun kiesdistrict, en degene met de meeste stemmen, wint de zetel.

De Conservatieven of Tories zijn de huidige regeringspartij, met Theresa May als premier. Zij hebben op dit moment 330 zetels in handen en staan vooral sterk op het Engelse platteland.

De Britse arbeiderspartij Labour is de belangrijkste oppositiepartij met nu 229 zetels. Kopman is de linkse Jeremy Corbyn. Labour doet het vooral in de grote steden goed en in de noordelijke industriegebieden.

De derde traditionele partij zijn de Liberaal-Democraten met Tim Farron als kopman. De partij zat in de regering tussen 2010 en 2015 als kleinere coalitiepartner, maar betaalde daar de prijs voor: op dit moment heeft ze nog maar 9 zetels.

Ook in Schotland vallen er stemmen te rapen, al is daar nu de Scottish National Party (SNP) nog heer en meester met 54 op 59 zetels. De 18 Noord-Ierse zetels tot slot worden verdeeld tussen de Unionisten en Sinn Fein.

Ging de campagne ook over de brexit?

Nauwelijks. Het was de expliciete bedoeling van May om de campagne over de uitstap uit de EU te laten gaan, en de premier heeft wekenlang zichzelf gepresenteerd als de strong and stable kandidaat die de onderhandelingen zou leiden.

Toch verliep de campagne hoegenaamd niet zoals May het gewenst had. Door haar starre houding en haar steeds herhaalde talking points kreeg ze de bijnaam van 'robot'. Bovendien mispakten de Tories zich in hun partijprogramma, onder andere op het standpunt over de ouderenzorg. Toen bekendraakte dat Britse bejaarden volgens het conservatieve standpunt zelf meer zouden moeten bijdragen, rolde een golf van verontwaardiging over het land. De partij trok het idee uiteindelijk in.

De afgelopen weken raakte de brexit bovendien helemaal ondergesneeuwd onder het veiligheidsthema, dat kwam bovendrijven door de aanslagen in Manchester en Londen. May kwam bijvoorbeeld onder vuur te liggen door besparingen bij het politie-apparaat.

Een man legt bloemen neer in Londen ter ere van de slachtoffers van de aanslag van afgelopen weekend.
AFP Een man legt bloemen neer in Londen ter ere van de slachtoffers van de aanslag van afgelopen weekend.

Wat zeggen de peilingen?

De sterren stonden bijzonder goed voor May aan het begin van de campagne, met scores dubbel zo groot als die van Labour. Het leek een verloren zaak te worden voor Corbyn, die hopeloos achterop hinkte.

Maar langzaamaan keerde het tij. Corbyn slaagde erin de kloof te dichten, in die mate zelfs dat May nu mogelijk zelfs geen meerderheid meer haalt. Sommige polls geven de premier nog een voorsprong van 8 procentpunt, maar andere zien de kloof verkleind tot amper 1 procent.

De meest recente peiling van YouGov voorziet geen absolute meerderheid meer in het parlement, het absolute nachtmerriescenario voor May. De Tories zouden 42 procent en 302 zetels halen - 24 te weinig voor een meerderheid. Labour zou 38 procent halen en 269 zetels.

Uiteraard blijven peilingen wat ze zijn en is voorzichtigheid geboden. Ook de uitslag van het brexitreferendum werd helemaal fout voorspeld. Maar slaagt May er niet in het huidige conservatieve zetelaantal van 330 te evenaren, dan zal haar oorspronkelijke opzet - een sterker mandaat krijgen van de kiezer - mislukt zijn, en zal ze hoe dan ook gehavend uit de stembusslag komen.

Jeremy Corbyn.
AFP Jeremy Corbyn.

Wanneer kennen we de uitslag?

De stembureaus openen morgen om 7 uur Britse tijd, 8 uur bij ons, en sluiten om 22 uur Britse tijd, 23 uur bij ons. Dan wordt er meteen een exitpoll gelanceerd, die betrouwbaarder zal zijn dan de peilingen. In 2015 onderschatten de exitpolls de voorsprong van de Tories, maar in 2005 en 2010 waren ze wel redelijk correct.

De eerste echte uitslagen, de zogenaamde declarations per kiesdistrict, worden rond middernacht onze tijd verwacht. Maar wie live de uitslagen wil zien binnenkomen, bereidt zich best voor op een lange nacht: de eerste belangrijke districten zullen pas rond 2.30 uur onze tijd bekend zijn. Dan moet stilaan duidelijk worden wie de feesthoedjes mag bovenhalen: May of Corbyn.

Rond 5.30 uur is twee derde van de zetels bekend en moet de winnende partij duidelijk zijn.

AFP

En daarna?

Als een partij een meerderheid behaalt in het parlement, mag die een regering vormen die al meteen aan de slag kan.

Haalt geen enkele partij een meerderheid, dan zitten de Britten met een hung parliament, en moet de leider van de grootste partij op zoek naar steun bij een kleinere partner. Dat gebeurde in het recente verleden maar één keer, tussen 2010 en 2015, toen premier David Cameron een coalitieregering moest vormen met de Liberal Democrats.

De Britse premier mag zich meer dan waarschijnlijk meteen opmaken voor de moeiiijkste klus van de hele legislatuur: de brexitonderhandelingen. Het befaamde artikel 50 dat de scheiding met de rest van de EU in gang zet, is al eind maart ingeroepen, waarna een onderhandelingsperiode van twee jaar is begonnen waarin echter nog geen enkel concreet gesprek is gevoerd. De tijd dringt dus.

En aangezien May net om die reden vervroegde verkiezingen heeft uitgeroepen, valt te verwachten dat de andere Europese leiders haar meteen het vuur aan de schenen zullen leggen met enkele zware eisen. Duits bondskanselier Angela Merkel verklaarde vandaag nog dat de brexitgesprekken wat haar betreft meteen na de verkiezingen kunnen beginnen.

De Britse Queen Elisabeth en prins Philip bij de opening van het parlement in 2015.
Photo News De Britse Queen Elisabeth en prins Philip bij de opening van het parlement in 2015.