Boden VS Frankrijk atoombom om Viëtnamoorlog te beslechten?

De Viëtnamezen behaalden uiteindelijk de historische overwinning op Dien Bien Phu.
GETTY De Viëtnamezen behaalden uiteindelijk de historische overwinning op Dien Bien Phu.
Exact zestig jaar geleden vond het orgelpunt in de Franse koloniale oorlog tegen Viëtnam plaats. De Fransen zouden uiteindelijk het onderspit delven, maar dat perspectief zinde hun Amerikaanse bondgenoot niet: zelfs het gebruik van een atoombom kwam ter sprake zo blijkt nu.

"Wilt u graag twee atoombommen?" Dit zijn de woorden die een Franse diplomaat op rust zich herinnert van een gesprek tussen voormalig Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken John Foster Dulles en zijn Franse evenknie, Georges Bidault, in april 1954.

De context van dit buitenissige aanbod moet geschetst worden in de kritieke toestand waarin het Franse leger in Dien Bien Phu, verscholen in de bergketens van Noord-West Viëtnam, verkeerde. De slag te Dien Bien Phu wordt vandaag overschaduwd door de latere betrokkenheid van de Amerikanen in Viëtnam in de jaren zestig. Maar wat velen vergeten is dat Frankrijk tussen 1946 en 1954 haar eigen bloedige oorlog met de Viëtnamezen heeft uitgevochten én verloren. Opzet? Hun rijk in het Verre Oosten ten alle prijze behouden. Tevens speelde Viëtnam lange tijd een sleutelrol in in de Koude Oorlog. De schrik zat er immers goed in bij de Westerse landen dat gans Azië zou afglijden tot het communistische blok.

Amerikaanse congres terughoudend
De Fransen leden menselijk ontzagelijk zware verliezen. Eind 1953 besliste de Franse opperbevelhebber Gen Navarre om een beslissend gevecht uit te lokken in de vallei van Dien Bien Phu, zo'n 280 kilometer van de noordelijke hoofdstad Hanoi. De vallei was omgeven door ketens van beboste heuvels en bergen. Voor de Fransen leek deze locatie uit strategisch oogpunt perfect, maar niets was minder waar. Ze onderschatten stevig de capaciteit van de Viëtnamezen om hun wapens over de heuvels te loodsen. Zelfs Viëtnamese vrouwen en kinderen spanden zich in. Op 13 maart zetten de Viëtnamezen een stevig offensief in en de Fransen werden grandioos in het defensief gebeukt.

Het was deze kritieke situatie die de fiere Fransen ertoe heeft gepusht om Amerikaanse hulp in te roepen. Vicepresident Richard Nixon en minister van Buitenlandse Zaken John Foster Dulles zagen er geen graten in: zij waren immers geobsedeerd door de strijd tegen het communisme. President Eisenhower was daarentegen meer terughoudend. Zaterdag 3 april 1954 is uiteindelijk de Amerikaanse geschiedenisboeken ingegaan als 'de dag waarop we niet ten oorlog getrokken zijn'. De leiders van het Amerikaanse Congres waren immers niet akkoord gegaan: zij wilden zich eerst verzekerd zien van Britse steun.

Twee fatale woorden
In deze periode zou Dulles het duizelingwekkende besluit aan de Fransen gedaan hebben om tactische nucleaire wapens ter beschikking te stellen. Wat het scenario nog surreëler maakt, is het feit dat Dulles absoluut niet gerechtigd was om zulke groteske voorstellen te maken. Realistischer is wellicht dat de Fransen Dulles misbegrepen hebben.

"Een aanbod heeft hij niet echt geformuleerd. Hij suggereerde veeleer dingen. Maar de twee fatale woorden 'nucleaire bom' heeft hij weldegelijk in de mond genomen." Dat heeft Maurice Schumann, een voormalig Frans minister van Buitenlandse Zaken, verkondigd net voor zijn dood in 1998.

Volgens professor Fred Logevall van de Cornelluniversteit heeft Dulles "op zijn minst in vrij algemene termen gepraat over de mogelijkheid. Die op zijn beurt de Fransen deed denken over het potentieel van het verregaande voorstel."

Vietnamees dodentol duizelingwekkender
Bidault heeft uiteindelijk geweigerd "omdat hij zich bewust was van het feit dat deze niet enkel Viëtminhtroepen op grote schaal zouden uitmoorden, maar ook grote delen van het Franse legioen zelf."

Finaal is er ook geen Amerikaanse interventie gekomen, van welke aard dan ook, aangezien de Britten niet bereid waren om in de strijd mee stappen. De laatste weken van de strijd te Dien Bien Phu draaiden voor de Fransen dan ook uit op een ware slachtpartij, meer zelfs een nationaal trauma waarvan de Republiek nog steeds de littekens draagt.

Op 7 mei 1954 gaven de Fransen zich uiteindelijk over. Het dodentol liep op tot 1.142 en een gelijkaardig aantal gewonden. Aan Viëtnamese zijde nam het aantal slachtoffers nog veel grotere proporties aan: 22.000.