Alles wat je moet weten over het coronavirus en wat je zelf kan doen

Getty Images
427 patiënten stierven al aan het nieuwe coronavirus dat voor het eerst opdook in de Chinese miljoenenstad Wuhan. Meer dan 20.000 mensen zijn er inmiddels mee besmet. Dat aantal blijft snel stijgen, omdat het virus ook van mens tot mens overdraagbaar is. Het virus verspreidde zich buiten China, naar Amerika, Australië en Europa. Ook in België dook een eerste besmetting met het virus op, bij een landgenoot die werd gerepatrieerd uit Wuhan. Paniek is niet nodig, waakzaamheid geboden. In dit artikel zetten we de feiten op een rij. Wat weten we over het zogenaamde 2019-nCoV-virus? Hoe is het ontstaan? Kunnen we er zelf iets aan doen? Hoe kan de verspreiding worden ingeperkt?

Wat is het?

Het 2019-nCoV-virus is een tot nu toe onbekende variant van het coronavirus. Twee andere bekende varianten zijn SARS (severe acute respiratory syndrome) en MERS (Middle East respiratory syndrome), die respectievelijk eind 2002 en in 2014 toesloegen. Coronavirussen veroorzaken een groot percentage van de gewone verkoudheden bij volwassenen. Maar een infectie kán ook dodelijk zijn.

De symptomen lijken net als bij SARS op die van een griepje, met koorts en hoesten. In een later stadium kunnen ademhalingsproblemen optreden en kan het virus zich naar de longen verplaatsen. “Het virus zal bij de overgrote meerderheid van de mensen een infectie aan de bovenste luchtwegen geven”, legt professor Steven Callens, viroloog aan het UZ Gent, uit aan onze collega’s van VTM Nieuws. “Een verkoudheid, een bronchitis. Bij diabetici, mensen met nier- of longproblemen,... kan het een meer ernstige longontsteking worden. Als mensen hard moeten hoesten en hoge koorts krijgen, dan moet een arts gecontacteerd worden.”

De incubatieperiode is op twee tot veertien dagen ingeschat. Mensen kunnen al besmet zijn nog voor er symptomen als hoesten, spier- en hoofdpijn en acute koorts optreden. Dat maakt het moeilijker om een correct overzicht van het totale aantal gevallen te geven. Wereldwijd gaat het nu om meer dan 20.000 mensen bij wie het virus is vastgesteld.

De epidemische piek wordt over een week of over tien dagen verwacht.

Waar komt het vandaan?

Het 2019-nCoV-virus ontstond vermoedelijk op een beestenmarkt in Wuhan, een stad in de Chinese provincie Hubei met 11 miljoen inwoners. De markt werd gesloten. De precieze bron is nog niet achterhaald en kon dus ook nog niet worden uitgeschakeld. Maar het is heel waarschijnlijk dat het nieuwe coronavirus is overgesprongen van een dier naar de mens. Meestal zijn zoogdieren de verspreiders: bij MERS waren het kamelen, bij SARS de Civetkat. 

“Het dier hoeft niet opgegeten te worden om er ziek van te worden”, klinkt het bij viroloog Steven Callens, verwijzend naar alle verhalen rond vleermuizensoep of een ‘broodje slang’ die nu opduiken. “Ook wij hier in België kunnen ziektes overkrijgen van dieren. Het is meestal de interactie tussen mens en natuur die maakt dat een virus kan worden overgedragen.”

Aanvankelijk werd gedacht dat het 2019-nCoV-virus enkel overdraagbaar was van dier op mens, maar het blijkt ook van mens op mens te worden overgedragen. Onder meer via druppeltjes in de lucht wanneer iemand hoest of niest. Dat mensen het aan elkaar kunnen doorgeven, versnelt uiteraard de verspreiding enorm.

In Rome werd vandaag de lichaamstemperatuur van Chinese passagiers opgenomen met een speciale scanner.
AFP In Rome werd vandaag de lichaamstemperatuur van Chinese passagiers opgenomen met een speciale scanner.

Komt het ook buiten China voor?

Ja. In Frankrijk, Duitsland en Finland doken de eerste gevallen van het coronavirus in Europa op. Maar ook in Thailand, Sri Lanka, Nepal, Cambodja, Singapore, Japan, Zuid-Korea, Taiwan, Vietnam, de autonome Chinese steden Macau en Hongkong, Singapore, Saudi-Arabië, Canada, de VS, Maleisië, Australië en India  werd het nieuwe coronavirus vastgesteld bij enkele patiënten. Ook in ons land werd een eerste besmetting gemeld. Eén van de landgenoten die werden gerepatrieerd uit Wuhan testte positief. Hij of zij werd overgebracht naar het Sint-Pietersziekenhuis in Brussel, waar alle expertise en omkadering aanwezig is om de beste zorg te garanderen.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de uitbraak van het virus donderdag uitgeroepen tot wereldwijde noodsituatie. “Onze grote bekommernis is de mogelijkheid dat het virus zich verspreidt in landen waar de gezondheidssystemen zwakker zijn (...). Het is geen motie van wantrouwen ten opzichte van China”, zei directeur-generaal Tedros Adhanom Ghebreyesus van de Wereldgezondheidsorganisatie. Hij riep op tot internationale samenwerking om ontwikkelingslanden te helpen, om te werken aan vaccins en diagnoses, en het herdenken van plannen voor volksgezondheid.

Bekijk ook: viroloog Marc Van Ranst beantwoordt alle vragen 

Hoe dodelijk is het?

Het 2019-nCoV-virus kan dodelijk zijn, maar is dat in de overgrote meerderheid van de gevallen niet. Als de longen door de aandoening het lichaam niet meer van voldoende zuurstof voorzien, kunnen andere orgaanfuncties uitvallen of kunnen er complicaties optreden bij patiënten die al aan bepaalde ziektes lijden, zoals diabetes. Zo kan het virus tot de dood leiden.

Bij het vergelijkbare SARS kwamen in 2003 zo’n 800 patiënten om. Het sterftepercentage lag toen ergens tussen 5 en 15 procent. Aan het 2019-nCoV-virus overleden tot nu toe 427 mensen. Van meer dan 20.000 patiënten is geweten dat ze besmet zijn met het virus, maar lang niet iedereen meldt zich meteen. Het aantal besmettingen met het nieuwe coronavirus op het Chinese vasteland is daarmee nu al groter dan die van de SARS-epidemie in 2002-2003.

Omdat het niet bekend is hoeveel mensen er echt met het virus rondlopen, is het onmogelijk in percentages uit te drukken hoe dodelijk het virus precies is. CNN spreekt van 2,3 procent, wat het Wuhanvirus minder dodelijk maakt dan SARS en zeker dan MERS, dat een mortaliteit van 35 procent kende. Wel wordt in verhouding een groot deel van de gevallen als “ernstig” beschouwd. En slechts weinig patiënten die genezen zijn, werden ontslagen uit het ziekenhuis. 

“Het ziet er wel naar uit dat de dodelijke slachtoffers tot nu toe vooral oudere mensen waren, en patiënten die al een ziektebeeld hadden”, zei Van Ranst vorige week. Het Chinese persbureau Xinhua had het toen over slachtoffers tussen de 48 en 89 jaar oud. 

Het goede nieuws: in principe moet het afweersysteem van gezonde mensen het virus aankunnen. Mogelijk gaat het Wuhanvirus een tijdje de wereld rond en maakt het - helaas - ook dodelijke slachtoffers, vooral onder verzwakte mensen, maar worden daarna de meesten onder ons resistent. 

Marc Van Ranst plaatst een en ander in perspectief: “Vorig jaar stierven wereldwijd 140.000 mensen aan mazelen - waar we een vaccin voor hebben -, 770.000 mensen aan HIV, 405.000 mensen aan malaria en 1.500.000 mensen aan tuberculose. In België vallen elk jaar tot 1.000 doden door een gewone griep. “Dit coronavirus lijkt dus geen bedreiging voor de wereldgezondheid in vergelijking met andere ziekten waar elke dag mensen aan sterven”, aldus de viroloog.

Wat kan je ertegen doen?

Dezelfde voorzorgen in acht nemen om ook een griepinfectie te voorkomen: een goede hygiëne - zoals handen wassen, meer dan anders, en zeker na het werk of gebruik van het openbaar vervoer - en best geen contact met zieke mensen die besmet zijn of bij wie dat vermoeden bestaat. Handen wassen doe je met zeep en water, niezen doe je best in je elleboog, raadt dr. Maria Van Kerkhove van de WHO aan.

Wie naar China reist, kan best markten met levende dieren mijden, net als straatkraampjes waarvan je niet goed weet hoe het eten er is bereid. “Maar dat geldt eigenlijk altijd”, aldus Van Ranst. Wie toch ernstige griepsymptomen vertoont, neemt best contact op met de huisarts, zeker als er een link is met de getroffen regio in China. “Naar de spoedafdeling van een ziekenhuis gaan, is niet nodig”, zegt Van Ranst.

Hoe verspreiding tegengaan?

Artsen moeten nagaan met wie een besmette patiënt contact had om zo verdere verspreiding te verhinderen, zegt David Heymann van de WHO. Al die recente contacten worden onder “koortstoezicht” geplaatst. Als ze koorts maken, worden ze onmiddellijk getest op het virus. Bij een positief resultaat worden vervolgens de contacten van de nieuwe patiënt opgespoord. Dokters moeten ook de nodige voorzorgen nemen om zelf niet besmet te raken.

China heeft intussen ook verschillende miljoenensteden, waaronder “uitbraakstad” Wuhan, in quarantaine geplaatst. Het openbare vervoer ligt op tal van plaatsen plat en luchthavens en treinstations zijn gesloten voor vertrekkende passagiers. Aan alle bewoners van de stad Wuhan - qua inwonersaantal zo groot als België - werd gevraagd om de metropool niet te verlaten als dat niet echt nodig is. Intussen volgde een twintigtal andere steden. “Dat zal de internationale verspreiding zeker vertragen”, zegt Van Ranst, die erop wijst dat China er alles aan doet om de WHO gerust te stellen. 

Komt er een vaccin?

Volgens professor Marc Van Ranst zal een vaccin heel waarschijnlijk het eerste jaar niet op de markt komen. “En ook geen antivirale middelen”, voegt hij eraan toe. Wetenschappers werken wereldwijd aan een vaccin, maar zelfs als ze erin slagen er een te ontwikkelen, komt het voor deze uitbraak wellicht te laat. Het duurt maanden om het te testen en nog langer voor het op de markt kan komen. Een vaccin is bovendien enkel nuttig voor wie het Wuhanvirus nog niet opliep. Voor besmette patiënten biedt het geen soelaas.

Wat met reizen?

Buitenlandse Zaken paste het reisadvies voor China aan. Alle niet-essentiële reizen naar China worden tijdelijk afgeraden. De Belgische reisorganisatoren annuleren alle reizen naar China wegens het coronavirus. Belgen in de getroffen regio worden in de nacht van vrijdag op zaterdag gerepatrieerd. 

Chinese reisbureaus mogen van de overheid voorlopig geen binnen- of buitenlandse reispakketten meer verkopen. De autoriteiten hebben een deel van de Chinese Muur en andere toeristische trekpleisters zoals de Verboden Stad in Peking en Disneyland in Shanghai voor bezoekers gesloten om een verdere verspreiding te voorkomen.

Hongkong voerde een inreisverbod in voor de inwoners van de provincie Hubei en voor wie Hubei de laatste veertien dagen heeft bezocht. De stad heeft ook vele grensovergangen met China gesloten. Ook Rusland sloot de grens met China af. 

Heel wat landen repatriëren hun onderdanen uit Wuhan, waar het nieuwe coronavirus begin december uitbrak. Australië plaatst de geëvacueerde burgers eerst in quarantaine op Christmas Island, zo’n 2.000 km van het Australische vasteland. Het eiland kwam eerder al in de pers omdat Australië er een opvangcentrum voor vluchtelingen heeft.  

Verschillende luchtvaartmaatschappijen, waaronder KLM, Air France en British Airways schrappen alle vluchten van en naar China.

Mondmaskertjes verkopen als zoete broodjes.
AFP Mondmaskertjes verkopen als zoete broodjes.

Helpt een mondmaskertje?

Mondmaskertjes zien we wel vaker opduiken in de Chinese straten, maar nu zeker. De Aziatische bewoners gebruiken dat doorgaans om drie redenen, legt Van Ranst uit: tegen smog, om anderen niet te besmetten en om besmetting door anderen te voorkomen. 

“Om zelf niet ziek te worden, kunnen alleen professionele, chirurgische mondmaskers helpen. Bij die andere is het effect beperkt”, besluit hij. “Die maskers hebben eigenlijk geen zin”, klinkt het ook bij Callens. “Die virussen zijn veel te klein en kunnen daar gewoon door. Belangrijker is om hygiënische maatregelen te respecteren.”

In China werd het alsmaar moeilijker om nog aan een mondmaskertje te geraken. In Wuhan is het verplicht voor wie zich in de openbaarheid begeeft. Dertig fabrieken hebben de productie hernomen: zij maken maar liefst 8 miljoen stuks per dag.

Is Europa klaar? En België?

Europa is klaar om te reageren, beklemtoonde professor Herman Goossens van UAntwerpen - die het door de Europese Commissie gefinancierde ‘PREPARE Outbreak Mode Committee’ coördineert - eerder. “Europa heeft de nodige structuren en middelen om klaar te staan moest er zich een pandemie voordoen. Ik heb nog nooit zo’n snelle reactie en samenwerking gezien als in het geval van de uitbraak van het coronavirus”, zei hij. 

De risk assessment group, een team van Belgische experten onder leiding van het Belgisch instituut voor gezondheid Sciensano, stuurde ook extra informatie aan ziekenhuizen en artsen. Zo weten zij hoe ze het virus herkennen, en hoe ze ermee moeten omgaan. Het Sint-Pietersziekenhuis in Brussel is het referentiecentrum voor de opvang en behandeling op een veilige manier.

Een specifieke behandeling voor coronavirussen bestaat eigenlijk niet. Artsen kunnen enkel de symptomen bestrijden, zoals ervoor zorgen dat de patiënten vrij kunnen ademen.

Getty Images

Lees meer over het coronavirus in dit dossier.

Lees ook in HLN+:

Zo gaan de Belgische hulpdiensten te werk bij besmetting met coronavirus




83 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • de moor fabien

    eerst testen en dan pas China verlaten

  • Leo Marien

    Wat ik totaal niet begrijp... waarom haal je onze mensen naar hier om ze vervolgens 14 dagen in afzondering te plaatsen? Waarom niet andersom? Eerst in afzondering en dan veilig de vlieger op? De kans is zelfs groot dat deze persoon het virus op het vliegtuig heeft gekregen. Al die mensen op het vliegtuig waren mensen met hoog risico.

  • Rachel Cousse

    Alles wat België naar hier haalt daar mogen we gerust in zijn, dan zijn we veilig !!

  • Kat VDale

    Dat slaat alles !!! Belgen/chinezen/Chinese belgen/Belgische chinezen/enz. die in China waren hadden daar moeten blijven!!! Je haalt er toch niet een paar terug om zo een ganse bevolking in gevaar te brengen! Andere landen sluiten hun grenzen maar België alweer... Man man man ongelooflijk.

  • Rudy Van Cuyck

    een extra viruske uitgezet om te proberen de wereldbevolking in te perken das alles