"Zeker 225 Haïtianen seksueel misbruikt door VN-soldaten"

Een VN-soldaat in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince.
AFP Een VN-soldaat in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince.
VN-blauwhelmen in Haïti, dat sinds 2004 is getroffen door verschillende grote natuurrampen en uitbarstingen van geweld, hebben meer dan 225 vrouwen seksueel misbruikt. De soldaten dwongen vrouwen tot seks in ruil voor levensreddende hulpmiddelen zoals voedsel en medicijnen. Dat blijkt uit een voorlopig rapport van het Bureau voor Intern Toezicht (OIOS), een onafhankelijk expertbureau binnen de VN.

Het volledige rapport wordt naar verwachting deze maand vrijgegeven. Persbureau AP heeft alvast inzage gekregen en de belangrijkste bevindingen gepubliceerd. Het rapport richt zich op seksueel misbruik, verkrachting en exploitatie in 's werelds ergst getroffen gebieden, waar de VN ongeveer 125.000 mensen heeft gestationeerd. 

Een van de meest in het oog springende conclusies is dat ongeveer eenderde van de misbruikte vrouwen minderjarig is. Hulp aan de slachtoffers schiet "ernstig tekort", concludeert het OIOS. Ook zou er sprake zijn van "significante onderbelichting" van seksuele vergrijpen door VN-blauwhelmen. 

Beschuldigingen van seksueel misbruik door VN-soldaten zijn niet nieuw. Bijna tien jaar geleden onthulde de BBC dat soldaten op missie in Haïti en Mali zich schuldig hadden gemaakt aan verkrachting en prostitutiebezoek. Seks met minderjarigen in ruil voor levensmiddelen werd toen al genoemd. 

En in 2008 publiceerde de hulporganisatie Save the Children een onderzoek waaruit bleek dat blauwhelmen seks hadden met minderjarigen in Haïti, Zuid-Soedan en Ivoorkust. Sommige kinderen waren nog maar 6 jaar oud.  

In maart van dit jaar publiceerde Aids Free World op zijn website een uitgelekt expertrapport waarin niet alleen wordt gesteld dat seksueel misbruik door VN-medewerkers nog altijd veelvuldig voorkomt, maar dat er binnen de organisatie ook sprake is van een doofpotcultuur. Misbruik wordt zelden gemeld en de registratie schiet tekort.    

De bevindingen waren extra pijnlijk voor de VN omdat de organisatie dezelfde maand in het jaarlijkse rapport van secretaris-generaal Ban Ki-moon juist repte van een positieve trend: het aantal beschuldigingen van seksueel misbruik door VN-medewerkers zou in 2014 ten opzichte van een jaar eerder zijn gedaald van 66 naar 51.

VN-soldaten in Haïti.
AFP VN-soldaten in Haïti.

Parfum of onderdak

Het nieuwe onderzoek van het OIOS begon een jaar geleden. De experts interviewden meer dan 200 vrouwen in Haïti die beweerden seks te hebben gehad in ruil voor goederen. Plattelandsvrouwen noemden honger, gebrek aan onderdak, babyverzorgingsmiddelen, medicatie en huishoudelijke artikelen als voornaamste reden dat ze seksuele diensten aanboden. Vrouwen die in de steden woonden kregen 'kerkschoenen', laptops, mobiele telefoons, parfum en geld in ruil voor seks.  

"In gevallen dat er niet werd betaald, hielden vrouwen soms de badges van de blauwhelmen in bezit en dreigden dat ze hun ontrouw naar buiten zouden brengen op sociale media", staat in het rapport. "Slechts zeven geïnterviewden waren op de hoogte van het beleid van de VN, dat seksuele exploitatie en misbruik verbiedt." Geen van de vrouwen wist dat er een hulplijn was om misbruik te melden.  

Het OIOS beschrijft niet in welke periode het misbruik plaatsvond. De VN-vredesmacht kwam voor het eerst naar Haïti in 2004, toen er een gewapend conflict uitbrak na het vertrek van president Jean-Bertrand Aristide. Eind maart van dat jaar waren er 7.000 troepen in het land gelegerd. In 2010, toen een verwoestende aardbeving plaatsvond, werd de missie uitgebreid met 3.500 man. De missie wordt geleid door het Braziliaanse leger. Naast Brazilianen zijn vooral veel Boloviaarse, Chileense, Sri Lankaanse, Nepalese, Uruguyaanse en Argentijnse soldaten actief binnen de vredesmacht.  

De VN is voor zijn missies deels afhankelijk van troepen die door de landen zelf worden aangeleverd. Deze landen zijn verantwoordelijk voor misstanden door hun eigen soldaten, maar de VN kan bijspringen als de landen geen actie ondernemen.

Ten strengste verboden

In het handboek van de VN staat dat "uitruil van geld, werk, goederen en diensten voor seks" ten strengste verboden is. De organisatie ontmoedigt bovendien seksuele relaties tussen medewerkers en mensen die hulp nodig hebben omdat deze gebaseerd zouden zijn op "inherent ongelijke machtsverhoudingen". Bovendien zouden dergelijke relaties de geloofwaardigheid van de VN ernstig in diskrediet brengen. 

Het OIOS plaatst hierbij in zijn rapport wel een kanttekening, want sommige medewerkers van de VN zouden de richtlijnen zien als een algeheel verbod seksuele relaties met lokale inwoners, terwijl medewerkers die langdurig op missie gaan vaak vinden dat seks "een menselijk recht" is.