"Middeleeuwse toestanden": heksenjacht op tientallen internetters wegens asociale grappen na spoordrama Oss

De bloemenzee bij de spoorwegovergang aan de Braakstraat in Oss waar vier kinderen omkwamen bij een ongeluk tussen een trein en een elektrische bakfiets.
ANP De bloemenzee bij de spoorwegovergang aan de Braakstraat in Oss waar vier kinderen omkwamen bij een ongeluk tussen een trein en een elektrische bakfiets.
Op sociale media is een enorme heksenjacht gaande op tientallen mensen die grappen plaatsen over de slachtoffertjes van het spoorongeluk in het Nederlandse Oss. Sommigen van hen voelen zich zo bedreigd dat ze hun account verwijderen. 

De politie roept de 'jagers' op om niet voor eigen rechter te spelen, maar dat gebeurt echter al op grote schaal. Op Facebook staan al zeker tien pagina's waarop massaal persoonsgegevens, foto's en namen van werkgevers worden gedeeld. Honderden mensen doen hieraan mee.

Sommigen van hen gaan nog verder en nemen op eigen initiatief contact op met de werkgevers van de daders met als doel hen te laten ontslaan, zo blijkt uit een rondvraag van onze collega's bij het AD.

"Toon wordt harder"

De kwetsende reacties, die vooral over de slachtoffertjes gaan, zijn ook onder de ogen van politiewoordvoerder Manon van der Heijden gekomen. Volgens haar denken veel socialmediagebruikers dat ze op Facebook of Twitter "veilig kunnen reageren" en zomaar "alles kunnen en mogen zeggen".

"De toon waarmee dit gebeurt, wordt ook steeds harder" vertelt Van der Heijden. Ze roept iedereen op "na te denken wat je als reactie post op social media".

Een voorbeeld van een heksenjacht op een openbaar Facebookprofiel.
Facebook Een voorbeeld van een heksenjacht op een openbaar Facebookprofiel.

"Middeleeuwse toestanden"

Mediahoogleraar Jan van Dijk van de Nederlandse Universiteit Twente schrikt van de omvang van de heksenjacht en heeft het over 'middeleeuwse toestanden'. "Deze mensen stoken elkaar op en geven elkaar het gevoel alsof zo'n jacht gerechtvaardigd is. Dat ze hiermee het juiste doen. Er zit geen rem op deze jacht, dat is gevaarlijk."

Van Dijk doelt met dat laatste op de bedrijven die nu in een kwaad daglicht worden gezet. Zo ligt een Eindhovens metaalbedrijf onder vuur omdat een medewerker zeer ongepaste grappen maakte over de slachtoffertjes van het drama. De directeur is woest op de werknemer en vreest door alle ophef klanten kwijt te raken. 

Bedreigingen

"Ik kan er ook niets aan doen dat hij zo oliedom is", laat hij aangeslagen aan deze krant weten. "Geloof mij dat wij deze jongen hard gaan aanpakken. Hij heeft er heel veel spijt van. Maar ja, nu is het al te laat. Wij ondervinden hier heel veel last van."

Volgens de directeur wordt de medewerker overstelpt met ernstige bedreigingen. "De impact van zijn opmerkingen heeft hij compleet onderschat. Hij voelt zich niet veilig" zegt hij. Het bedrijf overweegt aangifte te doen tegen de persoon die de naam van het bedrijf in verband heeft gebracht met de opmerkingen. "Onze reputatie staat nu op het spel."

Een voorbeeld van een heksenjacht op Facebook
Facebook Een voorbeeld van een heksenjacht op Facebook

Ontslag?

Het bedrijf staat hierin niet alleen. Op Facebook circuleren tal van namen van bedrijven die volgens de initiatiefnemers moeten ingrijpen. Ook Viva Zorggroep ligt onder het vergrootglas, nadat een leerling-verzorgende veel te ver ging in haar reactie over het drama. 

"We hebben hier kennis van genomen, we gaan dit intern oplossen" laat een woordvoerder weten. 
Of ze wordt weggestuurd, wilde de voorlichter niet zeggen. Een Haagse basisschooljuf werd onlangs wél ontslagen na haar kwetsende uitlatingen op social media. Zij haalde hierop haar Facebook en Twitter offline.

Ontslag vanwege social media

Maar mag dat eigenlijk wel: ontslagen worden om iets wat je op Facebook plaatst? In 10 procent van de ontslagen op staande voet is er social media in het spel, blijkt uit onderzoek. Maar wanneer is zo’n ontslag nu gerechtvaardigd? "Dat is moeilijk te zeggen", legde de Nederlandse advocaat arbeidsrecht Sharieffa Jbiri eerder uit in een interview. "Dat is het lastige van het arbeidsrecht: alles is altijd afhankelijk van de omstandigheden."

Om in algemeenheden te spreken: Jbiri stelt dat je het als werknemer behoorlijk bont moet hebben gemaakt op je Facebook- of Twitter-tijdlijn om ontslagen te worden. "Bij de meeste zaken waar zo’n ontslag wél lukt, zijn werknemers al een keer gewaarschuwd over hun socialmedia-uitingen. Ze plaatsten meerdere malen berichten met de verschrikkelijkste scheldparades en verwensingen."

Toch zegt de directeur van het Eindhovense bedrijf dat hij juridisch gezien geen poot heeft om op te staan. "Natuurlijk hebben we onderzocht of we hem kunnen wegsturen, maar hij beroept zich op vrijheid van meningsuiting. Hij deed die uitspraken vanuit de eigen persoon, en niet namens ons bedrijf."

Een voorbeeld van een heksenjacht op een openbaar Facebook-profiel
Facebook Een voorbeeld van een heksenjacht op een openbaar Facebook-profiel

Advies van politie

De politie spoort socialmediagebruikers aan om goed na te denken voordat ze een reactie achterlaten. "Dit kan een enorme impact op slachtoffers, familie, bekenden of nabestaanden hebben. Denk na over wat je als reactie post op social media. Het kan enorm kwetsend zijn. Hoe zou je het zelf vinden als er zo zou worden gereageerd op een ongeval waarbij je broertje, zusje, vader of moeder slachtoffer is geworden?"

Voorbeeld van een heksenjacht op een openbaar Facebook-profiel
Facebook Voorbeeld van een heksenjacht op een openbaar Facebook-profiel

Wat moet je doen als je een nare reactie tegenkomt? "Meld het bij de politie of bij je wijkagent als iemand te ver gaat, mogelijk dat we met de mensen achter het account in gesprek kunnen gaan. Dit zal echter niet altijd mogelijk zijn omdat vaak vanuit fake accounts of nepnamen wordt gereageerd." 

De naam van het Eindhovense bedrijf en de directeur zijn bij de redactie bekend. Om de heksenjacht op dit bedrijf niet verder uit de hand te laten lopen, heeft de redactie ervoor gekozen de naam niet te noemen.

Een mail van een boze gebruiker aan een bedrijf
Facebook Een mail van een boze gebruiker aan een bedrijf
Een voorbeeld van een heksenjacht op Facebook
Facebook Een voorbeeld van een heksenjacht op Facebook



47 reacties

Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie
Door het plaatsten van een reactie, ga je akkoord met de gedragsregels


  • Karel Valgaern

    Wendy Vandereyken: het is inderdaad van alle tijden, maar "aan den toog" is maar voor enkele luisteraars, op sociale media voor tienduizenden. Mag iedereen u voor een publiek van duizenden met naam door de mangel halen, kwetsen, etc en u gaat dat zomaar negeren? Niet dat ik akkoord ga met de heksenjacht, maar respect begint in iedere persoon, en dat respect hebben is in de huidige tijd aan het verdwijnen...en dat respect begint al met ook aan den toog zulke grappen niet te maken.

  • Koen Van Hessche

    over zo'n zaken lach je niet. Dat is lager dan laag. De politie mag wel jacht op hen maken vind ik, anderen moeten zich er niet mee moeien.

  • Jurgen Van Den Bergh

    Misschien is het wel eens nodig dat zulke mensen wat opgejaagd worden. Misschien dat anderen dan in het vervolg twee keer nadenken voor ze zulke kwetsende opmerkingen op social media plaatsen.

  • alain debels

    Nederlanders mochten alleen maar mee lachen met " Je suis Charly " ten tijde van Parijs, maar ja, dat verstonden de meesten niet.

  • Gino Denil

    En nu een heksenjacht op de heksenjagers. Zo kunnen we blijven doorgaan. Het verschil tussen sociale media en de toog aan het café is dat die laatste wel beperkt blijft tot het eigen kleine kringetje en degene waarover de grap gaat doorgaans niet bereikt en niet kwetst. Maak een instantie waarbij men klacht kan indienen. En geef die de bevoegdheid om na een eerste waarschuwing een account op sociale media te laten afsluiten. Ook voor heksenjagers want die doen hetzelfde.