Zeventig jaar verkiezingen in één grafiek: hoe N-VA de rol van CD&V volledig overnam

Nog drie dagen en we trekken opnieuw naar de stembus. Voor de 23ste keer sinds de Tweede Wereldoorlog doen we dat al voor het federale parlement. De uitslagen van de voorbije 22 verkiezingen tonen aan hoe Vlaanderen in zeventig jaar grondig veranderde. Dat blijkt haarscherp uit bovenstaande grafiek waarbij we alle uitslagen van de federale verkiezingen na elkaar plaatsten, van de allereerste na het einde van WO II in 1946 tot aan de laatste van 2014. 

Het is ULB-politicoloog Pascal Delwit die de cijfers onlangs opsnorde en ze op Twitter plaatste. “Er is regelmatig discussie over hoe we de resultaten van een partij bij een bepaalde verkiezing moeten interpreteren”, zegt hij. Want elke politicus probeert op de verkiezingsavond de uitslag voor zijn of haar partij op de meest positieve manier voor te stellen. Winst en verlies zijn soms twee moeilijke begrippen en zijn vaak afhankelijk van welk vergelijkingspunt je neemt. 

Om enig perspectief te bieden, zette Delwit alle uitslagen sinds 1946 online. “Zodat iedereen zijn eigen mening kan vormen en de uitslagen kan kaderen in een korte-, middellange en lanetermijnperspectief.” 

En die lange termijn geeft een interessant beeld van Vlaanderen van na de Tweede Wereldoorlog, dat van een
katholiek wingewest evolueert naar een veel diverser politiek landschap waarin scores rond de 30 procent het hoogst haalbare lijken. 

CVP en CD&V: van meer dan 60 naar geen 20 procent meer

De halve eeuw na 1950, wanneer de CVP piekt met een score van meer dan 60 procent, markeert de gestage afkalving van de christendemocratische dominantie in Vlaanderen. In 1965 duikt de partij voor het eerst onder de 50 procent, drie jaar is daar al de volgende drempel en haalt de CVP geen 40 procent meer. 

In 1991, na niet minder dan negen regeringen-Martens, sneuvelt de 30-procentgrens en in 1999 belandt de partij voor het eerst in tientallen jaren in de oppositie. Na twee paarse regeringen komen de christendemocraten in 2007 wel opnieuw aan de macht, maar in 2010 volgt toch een nieuwe dreun wanneer de partij geen 20 procent meer kan halen.

Versnippering

De neerwaartse evolutie van de CVP, later CD&V, komt uiteraard ook door de versnippering van de partijen: dertig jaar lang, van ruwweg 1950 tot 1980, domineren vier partijen de Vlaamse banken van de Kamer: de drie grote traditionele blokken van christendemocraten, socialisten en liberalen, en het democratische Vlaams-nationalisme van de Volksunie

Pas vanaf de jaren 80 en 90 komen daar andere partijen bij, die langzaam maar zeker stemmen kunnen weghalen bij de traditionelen. Het Vlaams Blok, een radicale afscheuring van de Volksunie, beleeft een eerste hoogtepunt bij de verkiezingen van 1991, alom bekend als Zwarte Zondag. Het Blok haalt voor het eerst meer dan tien procent en schokt de goegemeente, al zou die ‘historische uitslag’ slechts de eerste van een reeks zeges zijn. Gestaag bouwt de partij verder om bij de Vlaamse verkiezingen (zie verder onderaan) te pieken op meer dan 24 procent.

In de jaren 80 doet ook de groene beweging zijn intrede in de politiek, en wel onder de noemer ‘Anders Gaan Leven’ (Agalev). De groenen schommelen bijna 20 jaar lang rond de zeven á acht procent, pas na de dioxinecrisis pal in de campagne voor de verkiezingen van 1999 volgt de eerste uitslag boven de tienprocent-drempel. 

De euforie is echter van korte duur, amper vijf jaar later verdwijnt ze volledig uit het parlement wanneer de kiezer de groenen de schuld geeft voor alles wat er misging in de eerste paars-groene regering ooit. Agalev, later Groen, kon de magische grens van 10 procent nooit meer doorbreken, maar hoopt daar deze keer eindelijk verandering in te kunnen brengen. 

Paarse hoogdagen

De paarse jaren tussen 1999 en 2007 betekenen vooral voor de liberalen de beloning na de decennialange CVP-dominantie. Zeker in 2003 is de VLD de euforie nabij wanneer de kiezer premier Guy Verhofstadt beloont en de partij de grootste wordt. 

Ook de socialisten, die begin jaren 60 nog 30 procent halen en daarna rond de 25 procent blijven schommelen, beleven in het ‘Teletubbie’-tijdperk (een verwijzing naar de ‘wonderboys’ Steve Stevaert, Johan Vande Lanotte, Frank Vandenbroucke en Patrick Janssens) weer gouden tijden na het absolute dieptepunt van amper 15 procent in 1999. 

De euforie voor liberalen en socialisten zal uiteindelijk van korte duur zijn, in 2007 volgt opnieuw het verval door de overwinning van het ‘Vlaamse kartel’ van CD&V en N-VA. Sp.a zakt weg naar 16 procent, Open Vld kan nog enigszins standhouden, maar tuimelt in 2010 helemaal naar beneden met nog geen 14 procent meer.

Van VU naar N-VA

Tegelijkertijd met de opgang van de nieuwe partijen, kalft vanaf begin jaren 80 de Volksunie af. De partij beleeft tussen ruwweg 1965 en 1978 hoogdagen tijdens de woelige jaren van de eerste staatshervormingen en bouwt ook constructief mee aan de nieuwe federale Belgische staat. Vanaf de jaren 90 treedt het verval pas echt op, begin jaren 2000 volgt na een hoop gespartel de implosie

En het is uit de assen van die implosie dat N-VA ontstaat. Begonnen als eenmanspartijtje met na de verkiezingen van 2003 een eenzame Geert Bourgeois als enig Vlaams-nationalistisch Kamerlid, timmert de partij geduldig verder aan de weg. Partijvoorzitter Bart De Wever kan dankzij het kartel met CD&V zijn droomproject verder uitbouwen, en waagt vanaf 2008 de gok om alleen verder te gaan. 

Een strategie die uiteindelijk zal lonen, met als hoogtepunt van de verkiezingsoverwinning van 2014.

En wat met Vlaanderen?

Komende zondag stemmen we niet enkel voor de federale Kamer, voor de zesde keer doen we dat ook voor het Vlaams parlement. De allereerste verkiezingen daarvoor vinden in 1995 plaats. Daarvoor waren de leden van wat toen nog de ‘Vlaamse raad’ heette, gewoon de Nederlandstaligen uit de federale Kamer, waar ze ook zetelden. 

De eerste twee verkiezingen, van 1995 en 1999, lopen nog samen met de federale stembusgang, waardoor die uitslagen redelijk gelijklopend zijn. Pas nadien wordt de legislatuur verlengd van vier naar vijf jaar, en vinden de volgende Vlaamse verkiezingen in 2004 plaats, een jaar na de federale. Het betekent meteen ook de comeback van CD&V met kopman Yves Leterme die de christendemocraten opnieuw naar de koppositie brengt. Leterme heeft er wel een kartel met het toen nog jonge en kleine N-VA voor nodig. 

2004 is overigens ook het absolute hoogtepunt voor het Vlaams Blok, dat met meer dan 24 procent de tweede partij van Vlaanderen wordt en het kartel op de hielen zit. Het verplicht Leterme een grote coalitie aan te gaan samen met sp.a-spirit en de VLD.

Het kartel barst vier jaar later weer, en in 2009 komt N-VA voor het eerst alleen op in Vlaanderen. De partij vreet behoorlijk wat stemmen weg van CD&V en het Vlaams Blok, dat ondertussen sinds 2004 van naam is veranderd naar Vlaams Belang. De partij stapt samen met sp.a mee in de tweede regering onder leiding van CD&V-kopman Kris Peeters, de liberalen worden gewipt. 

De federale verkiezingen van 2010 vormen de eerste in een reeks eclatante overwinningen voor N-VA, en in 2014 kan de partij ook Vlaams zijn zegetocht verderzetten. Met bijna 32 procent behaalt de partij zijn beste score ooit en mag ze voor het eerst het initiatief nemen om een regering op te starten. Onder leiding van Geert Bourgeois vormen de Vlaams-nationalisten een ploeg samen met CD&V en Open Vld, met de expliciete bedoeling die Zweedse coalitie ook op federaal niveau aan de macht te brengen.

Disclaimer bij de federale resultaten: Officiële resultaten voor de Vlaamse kieskringen alleen bestaan er eigenlijk niet, omdat de percentages van de federale verkiezingen bij de overheid op nationaal vlak worden berekend. Politicoloog Pascal Delwit van de ULB splitste de cijfers uit. Enkel in de periode voor 1991 zijn de resultaten van de gemeenten uit Halle-Vilvoorde niet opgenomen in de totaaluitslag.

Belga/PhotoNews/HLN



70 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Jan peeters

    Willy Slagmuylders, jij ook zo'n Walen hater als De Wever, tot hij ze nodig heeft om zijn postje te redden. De Wever is één grote luchtbel, nog NIKS verwezenlijkt. Kom anders maar eens in Antwerpen kijken, waarom denk jij dat De Wever vlucht? Hij kan de puinhoop niet meer rechttrekken, hij heeft alle Antwerpenaren bedrogen.

  • Gino Denil

    Liever miljarden naar de multinationals en de belastingparadijzen dan naar de landgenoten, Willy Slachmuylders. In elk land zijn er regio's met hun eigen karakteristieken. Sommige hebben natuur. Andere staan vol industrie. Daar tussen zijn altijd transfers. Denk je dat die er niet zijn in Frankrijk naar de Alpen, het centraal Massief. OF in Duitsland naar het Zwarte woud of de voormalige DDR.

  • Jan Roesems

    Verkiezing na verkiezing betaalt CD&V voor haar zwak beleid in het verleden en nog willen ze niet zien waarom? Meelopen zonder ruggengraat en inhoudelijk op fundamentele problemen zonder daadkracht en zonder visie.

  • peter destoop

    @ Willy Slachmuylders wat voor zin heeft het? BDW heeft 4 jaar tijd gehad om iets te doen. Niets, nada niente heeft hij gedaan. Integendeel. einge volk uitmelken tot ze op hun tandvlees zitten en toch nog een tekort hebben in de begroting.... goed bezig. Nooit stem ik nog voor deze bedriegers.

  • Pieter De Ruyter

    De NVA heeft zijn Vlaams-nationalistische achterban volledig verloochent voor een neo-liberaal discours.Ik moet nu 3 jaar langer werken hetgeen de staat zowat 60 000 euro aan sociale zekerheid en belastingen oplevert,3 jaar minder pensioen is ook goed voor 45000 euro dat is samen 105 000 euro,van nu tot mijn pensioen is dat 500 euro per maand.Gelukkig is de koopkracht met 3 euro per maand gestegen.