Zelfkritisch Europa gaat zich bezinnen over relaties met buurlanden

De hoge vertegenwoordiger van het buitenlands beleid, Federica Mogherini sprak onder meer over de fel bekritiseerde relatie met Rusland: "De deur voor Europese samenwerking met Rusland staat nog steeds open", aldus de Italiaanse, maar "it takes two to tango".
REUTERS De hoge vertegenwoordiger van het buitenlands beleid, Federica Mogherini sprak onder meer over de fel bekritiseerde relatie met Rusland: "De deur voor Europese samenwerking met Rusland staat nog steeds open", aldus de Italiaanse, maar "it takes two to tango".
De Russische inmenging in Oekraïne, de chaos in Libië, het aanhoudende conflict in Syrië: de brandhaarden aan de oostelijke en zuidelijke grenzen nopen de Europese Unie tot een grondige bezinning over de wijze waarop ze met haar buurlanden moet omgaan. Die oefening is vandaag gelanceerd door de hoge vertegenwoordiger van het buitenlands beleid, Federica Mogherini.

De Europese Unie kadert de relaties met zestien oostelijke en zuidelijke buurlanden in het zogenaamde nabuurschapsbeleid. Dat beleid kwam de voorbije jaren onder vuur te liggen.

Wat heeft de ondersteuning van de Arabische lente opgeleverd? En was het niet de ondertekening van een verstrekkend toenaderingsakkoord met Oekraïne dat de Russische toorn heeft gewekt en de lont in het kruitvat heeft gestoken?

Naïef
"Het Europese beleid is op geen enkele manier bedoeld om de confrontatie op te zoeken. De hele Europese gedachte is net gebaseerd op samenwerking", zo antwoordde Mogherini op de kritiek. Europese toenadering tot oostelijke buurlanden als Oekraïne mag volgens haar dan ook niet "als excuus of voorwendsel gebruikt worden om het internationale recht te schenden, zoals is gebeurd met de annexatie van de Krim".

Mogherini hoopt niettemin dat Rusland zijn houding wijzigt, in eerste instantie door mee te helpen aan de uitvoering van de akkoorden van Minsk, die een duurzaam staakt-het-vuren in Oekraïne moeten bewerkstelligen. "De deur voor Europese samenwerking met Rusland staat nog steeds open", aldus de Italiaanse, maar "it takes two to tango".

Dat een naïef Europa te weinig oog heeft gehad voor de bekommernis van de Russen om hun traditionele geopolitieke en economische invloedssfeer, wou Mogherini niet gezegd hebben, maar ze beaamde wel dat het huidige nabuurschapsbeleid op grenzen stootte en aan zelfkritiek mag doen.

Federica Mogherini en de Eurocommissaris voor Nabuurschapsbeleid, Johannes Hahn.
EPA Federica Mogherini en de Eurocommissaris voor Nabuurschapsbeleid, Johannes Hahn.

Belerende vingertje
De idee achter het Europese nabuurschapsbeleid was steeds om de buurlanden die op Europese waarden gestoelde politieke en economische hervormingen doorvoeren te belonen met nauwere economische integratie en toegang tot de Europese eenheidsmarkt.

In de praktijk bleek echter dat niet alle landen daarin geïnteresseerd zijn, of dat het belerende vingertje in slechte aarde viel en contraproductief werkte. De Commissie suggereert daarom een meer gedifferentieerde aanpak, die rekening houdt met de "aspiraties" van elk land.

Het gaat er volgens Mogherini ook om afstand te doen van "een benadering gebaseerd op beoordelingen en evaluaties" en te streven naar "gelijkwaardige politieke partnerschappen". "Zolang we een prekerige toon blijven aanslaan, zullen we niet veel vooruitgang boeken", stelde Mogherini.

Eurocommissaris voor Nabuurschapsbeleid Johannes Hahn beklemtoonde dat het respect voor fundamentele rechten steeds op de Europese agenda zal blijven staan. "Maar we moeten zien hoe we dat zo efficiënt mogelijk opvolgen, rekening houdend met de verschillende culturele achtergronden in de verschillende landen."

Ook moet de samenwerking met de buurlanden meer gefocust worden. "We hoeven niet met elk land op alle domeinen samen te werken", stelde Hahn. Naast handel en economische samenwerking identificeren Mogherini en Hahn onder meer de energiebevoorrading, migratie en de strijd tegen terrorisme als "gedeelde belangen".

De ministers van Buitenlandse Zaken buigen zich vrijdag en zaterdag in de Letse hoofdstad Riga een eerste keer over de herziening van het nabuurschapsbeleid, een beleidsdomein waarvoor tot 2020 15,4 miljard euro is gereserveerd. Ook op toppen met de zuidelijke buurlanden op 13 april in Barcelona en met de oostelijke buurlanden op 21 mei in Riga wordt erover gepraat. Op basis van die consultaties wil de Commissie dit najaar een herziening van het beleid op papier zetten.

"Zolang we een prekerige toon blijven aanslaan, zullen we niet veel vooruitgang boeken", stelde Federica Mogherini.
AFP "Zolang we een prekerige toon blijven aanslaan, zullen we niet veel vooruitgang boeken", stelde Federica Mogherini.