Waarom wij niet de nieuwe Commissievoorzitter zullen kiezen

Spitzenkandidaten Schulz, Juncker en Verhofstadt.
AP Spitzenkandidaten Schulz, Juncker en Verhofstadt.
"Voor de eerste keer in de geschiedenis van de EU zullen jullie, kiezers, de toekomstige voorzitter van de Europese Commissie aanduiden." Met deze mantra worden we al de hele Europese kiescampagne bestookt, maar sorry Spitzenkandidaten, niets zal minder waar zijn. Tot die conclusie komt het Franse Le Monde.

Size matters. Deze platitude doet er deze betovergrootmoeder der alle verkiezingen meer dan ooit toe, niet alleen Vlaams en federaal, maar ook Europees. Fracties in het Europees parlement hebben immers zogenaamde 'Spitzenkandidaten' naar voren geschoven. Die kandidaten vallen het best te vergelijken met onze 'lijsttrekkers'. Wie de grootste fractie wordt, mag zijn Spitzenkandidaat door de staats- en regeringsleiders tot nieuwe Commissievoorzitter gekroond zien.

Deze benadering van de Europese parlementsverkiezingen stemt overeen met de zienswijze van het Verdrag van Lissabon, die sinds eind 2009 van kracht is.

Artikel 17 van het Verdrag stelt dat de voorzitter van de Europese Commissie moet aangeduid worden door de Europese Raad - in mensentaal: de staats- en regeringsleiders van de 28 EU-lidstaten - bij meerderheid en rekening houdend met de verkiezingen voor het Europees Parlement. Het mag duidelijk wezen: de formulering van dit artikel is ietwat flou en vatbaar voor interpretatie. Strikt genomen verplicht niets de Angela Merkels van deze wereld om de nieuwe Commissievoorzitter uit de Spitzenkandidaten aan te duiden.

Feestje zonder Merkel
Tijdens de kiescampagne hebben de vijf belangrijkste Europese partijen (linksradicalen, socialisten, groenen, liberalen en conservatieven) de violen gelijkgestemd over de interpretatie van het Verdrag. "De toekomstige Commissievoorzitter bevindt zich in deze zaal", heeft het socialistische boegbeeld Martin Schulz verkondigd tijdens het Spitzenkandidatendebat van 15 mei. De vier andere kopstukken zijn Schulz daarin bijgetreden. U weze gewaarschuwd, staats- en regeringsleiders.

Maar Frau Merkel lijkt niet onder de indruk. In de herfst van 2013 heeft de Duitse bondskanselier verkondigd dat "er geen enkel verband bestaat tussen de uitslag van de Europese verkiezingen en de verdeling van de topfuncties." President van de Europese Raad, Herman Van Rompuy, is Merkel daarin bijgetreden op 18 mei. "De zaak is nog niet beklonken.", luidde zijn statement richting de Spitzenkandidaten. Moeten Juncker, Schulz en co beginnen vrezen? Wellicht wel.

Lagarde in polepositie
Op 26 mei gaan de staats- en regeringsleiders een 'outsider', die hen allen zint, naar voren schuiven. Christine Lagarde, directeur van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), wordt wel eens als topfavoriete genoemd. Een mooi Frans-Duits compromis zoals het er in de geschiedenis van de Europese Unie vaak aan toe gaat: 'socialistische lastpost' Schultz is van Merkels baan; François Hollande krijgt dan wel niet de verhoopte socialist aan het Europese roer, maar kan de Franse, chauvinistische trots redden.

Het is echter nog maar de vraag of de Europese verkozenen pakweg Lagarde zullen goedkeuren. Het stratego van de staats- en regeringsleiders lijkt dan ook gedoemd te mislukken. Dreigt een impasse à la Belge?