Waarom Juncker (niet) de volgende Commissievoorzitter wordt

Jean-Claude Juncker.
ANP Jean-Claude Juncker.
Vanavond praten de Europese leiders tijdens een etentje over de verkiezingsuitslag in Europa. Belangrijk punt op de agenda: wie wordt de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie? De grootste fractie in het Europees Parlement schuift de Luxemburgse oud-premier Juncker naar voren. Waarom wordt hij het wel/niet?

Steun van het EP
Juncker is de topkandidaat voor de christendemocraten, de grootste partij in het nieuwe parlement. Het Europarlement heeft zich voorgenomen om één kandidaat naar voren te schuiven om huidig Commissievoorzitter José Manuel Barroso op te volgen. Één man, gesteund door een meerderheid van de 751 parlementsleden, daar kunnen de regeringsleiders echt niet om heen. Daarnaast maakt Juncker meer kans bij de regeringsleiders dan de nog meer uitgesproken pro-Europese kandidaten Martin Schulz (sociaaldemocraten) en Guy Verhofstadt (liberalen). Ze willen liever iemand die meedenkt en -buigt, zoals Barroso en voorgangers Prodi en Santer.

Steun Merkel
De Europese regeringsleiders vergaderen en uiteindelijk beslist Angela Merkel. Zo ging het vaak de afgelopen jaren. Duitsland is het machtigste land in Europa en als Merkel een kandidaat niet wil wordt het lastig. Een opsteker voor Juncker is dan ook dat de Bondskanselier haar steun heeft uitgesproken voor zijn kandidatuur. Nu de christendemocraten (met Merkels eigen CDU) de grootste zijn geworden ligt de weg voor Juncker open.

Ervaring
Juncker kan, anders dan zijn concurrent Schulz, buigen op veel ervaring in het Europees bestuur. Hij woonde in zijn 18 jaar als premier meer EU-toppen bij dan enig andere Europese leider. En hij kent als voormalig Financiënminister en oud-Eurogroepvoorzitter alle financiële dossiers op zijn duimpje - geen nadeel als Commissievoorzitter. Juncker werd in 2004 al gevraagd als Commissievoorzitter. Hij sloeg dat verzoek toen af omdat hij premier in Luxemburg wilde blijven. Dat speelt nu niet meer.

De kandidaten namens het Europees parlement: Verhofstadt, Schultz, Keller en Juncker.
AFP De kandidaten namens het Europees parlement: Verhofstadt, Schultz, Keller en Juncker.

"Geen van de Drie"
In plaats van 'Wie van de Drie' wordt het waarschijnlijk 'Geen van de Drie', schreef EU-correspondent van de Volkskrant Marc Peeperkorn vanmorgen. "De Britse premier Cameron gruwde al voor de verkiezingen van de drie pro-Europese kandidaten en die weerzin is alleen maar gegroeid nu UKIP hem smadelijk heeft verslagen. Hollande zit in eenzelfde lastig parket. Front National-aanvoerster Le Pen zal alle haatregisters opentrekken als de Franse president voor de socialist Schulz kiest. En Verhofstadt wekt op zijn best irritatie bij de regeringsleiders." Waarschijnlijk zal EU-president Van Rompuy vanavond de opdracht krijgen een geschikte kandidaat te vinden. IMF-baas Lagarde is al vaak genoemd. Of wordt het Jan Peter Balkenende?

Frontrunners zijn doodlopers
De ongeschreven Brusselse wet inzake benoemingen: als je te vroeg wordt genoemd, kun je het wel vergeten. Sommige ambtenaren verklaren uit deze wetmatigheid de plotselinge steun van Merkel voor Juncker: het is een judaskus, een duwtje in de rug om hem te laten struikelen. Het was immers ook Merkel die in 2009 Junckers ambitie om EU-president te worden de grond in boorde. Ook toen kwamen de regeringsleiders met een dark horse op de proppen: Herman Van Rompuy.

Stevige drinker
Tegen Juncker pleit dat hij in hoge mate het gezicht is van het 'oude Europa' met grijze compromissen. Bovendien kreeg hij als voorzitter van de Eurogroep kritiek op zijn optreden tijdens de crisis. Niet veel later viel zijn kabinet in Luxemburg over illegale activiteiten van de geheime dienst. Bij de verkiezingen vorig jaar werd hij door de verenigde oppositie buitenspel gezet. Bovendien staat hij in Brussel te boek als een stug roker en drinker, wat hem steeds meer opbrak als Eurogroepvoorzitter. In de wandelgangen vertelden regeringsadviseurs hoeveel glazen wijn en bier Juncker tijdens toppen van de schalen van de passerende obers plukte. Wat ook niet helpt is dat Juncker publiekelijk heeft toegegeven dat hij zijn burgers voorliegt als het nodig is. "Ik ben een christen-democraat, een katholiek, maar als het belangrijk wordt, lieg ik", zei Junker in 2011. Zo verspreidde als eurogroepvoorzitter regelmatig leugens over de euro om de munt te beschermen.

Premier Jan Peter Balkenende spreekt bij de VN in New York, 2010.
REUTERS Premier Jan Peter Balkenende spreekt bij de VN in New York, 2010.