Voor jou uitgelegd: hoe worden de stemmen geteld en wie krijgt een zetel?

Photo News
Om 15 uur sluiten de stembureaus waar er digitaal wordt gestemd - de andere sluiten al om 13 uur - en is het afwachten op de eerste resultaten. Maar hoe wordt er nu bepaald hoeveel zetels elke partij krijgt, en vooral: wie mag in de gemeenteraad zitten? Wij leggen het voor je uit.

Hoe worden de zetels verdeeld?

Het aantal zetels in de gemeenteraad hangt af van het aantal inwoners. Het minimum is 7, dat enkel voorkomt in Herstappe. De grootste gemeente, Antwerpen, heeft als enige 55 raadsleden.

Om te bepalen hoeveel zetels elke lijst krijgt, wordt gebruik gemaakt van de zogenaamde methode-Imperiali, genoemd naar de senator Pierre Imperiali die het systeem in 1921 voorstelde. Het telsysteem bevoordeelt grotere partijen, met als doel versnippering tegen te gaan.

Allereerst wordt per lijst het stemcijfer bepaald: dat is het totaal aantal geldige stembiljetten waarop een stem voor de lijst en/of voor de kandidaten van die lijst is uitgebracht.

Daarna wordt dat cijfer gedeeld door 2, 3, 4, 5, 6, enzovoort. De uitkomsten worden in een tabel geplaatst, en de hoogste uitkomsten winnen telkens een zetel. Er wordt verder gedeeld tot alle zetels op zijn. Is de uitkomst van een deling gelijk, dan gaat de eerstvolgende zetel naar de lijst met het hoogste stemcijfer.

Een voorbeeld: partij A krijgt in totaal 400 stemmen, partij B 300, partij C 200 en partij D 100. Er zijn 25 zetels te verdelen. 

Partij A krijgt uiteindelijk tien zetels, partij B acht, partij C vijf en partij D twee.

Hoe wordt nu precies bepaald wie verkozen is op een lijst en wie niet?

Nadat duidelijk is geworden hoeveel zetels elke lijst krijgt (zie vraag vorige week), kan het verdelen binnen elke lijst beginnen. Volgt u even mee aan de hand van het voorbeeld van de lijst vld-groen-m+ van burgemeester Bart Somers in Mechelen in 2012. Die haalde toen 16 zetels in de gemeenteraad. We laten in de tabel voor de duidelijkheid een aantal mensen in het midden weg.

Eerst wordt het stemcijfer van de lijst vastgelegd. Dat is de som van alle stembiljetten waarop een geldige stem voor die lijst of een of meerdere kandidaten op die lijst is uitgebracht. In het voorbeeld waren dat er 17.900: 3.373 mensen hadden enkel de lijst gekozen, 14.527 mensen hadden een of meerdere voorkeurstemmen gegeven.

Het aantal lijststemmen die verdeeld mogen worden onder de kandidaten, krijg je door dat getal te vermenigvuldigen met het aantal verkregen zetels en wordt dan door 3 gedeeld, want een lijststem wordt maar voor een derde meegeteld. Dat geeft (3.373 x 16 zetels) / 3 = 17.990 te verdelen stemmen. Getallen worden altijd naar boven afgerond.

Nu hebben we nog het verkiesbaarheidscijfer nodig: het aantal stemmen dat iemand nodig heeft om op zichzelf verkozen te geraken. Dat krijg je door het stemcijfer te vermenigvuldigen met het aantal zetels, en dat getal te delen door het aantal zetels + 1. In ons geval dus: (17.900 x 16) / 17. Dat geeft het cijfer 16.848.

Nu kan het verdelen beginnen. We beginnen bovenaan met kandidaat 1. Eerst kijken we hoeveel eigen voorkeurstemmen hij of zij heeft. Daar worden dan, indien nodig, evenveel stemmen uit de pot aan toegevoegd tot de kandidaat aan het verkiesbaarheidscijfer komt. Blijft er nog iets over, dan gaat die overschot naar kandidaat 2, enzovoort, tot de pot leeg is.

Bart Somers haalde 10.366 voorkeurstemmen. Hij heeft dus nog 6.482 stemmen uit de pot nodig om aan het verkiesbaarheidscijfer van 16.848 te komen. In de laatste kolom schrijven we het uiteindelijke stemmenaantal.

Voor kandidaat 2, Marina De Bie, blijven er nu nog 11.508 stemmen uit de pot over. Samen met haar voorkeurstemmen (1.246) komt ze aan een totaal van 12.754. De pot is nu al leeg. Het uiteindelijke stemmenaantal van alle volgende kandidaten is dus evenveel als hun voorkeurstemmen. (uitleg gaat verder onder de tabel)

Nu onze berekening klaar is, wordt de lijst simpelweg gesorteerd op basis van het uiteindelijke stemmenaantal en worden de 16 beschikbare zetels gegeven aan de eerste 16 kandidaten. We zien dat kandidaat 3, Greet Geypen, meer voorkeurstemmen heeft gekregen dan kandidaat 2, Marina De Bie. Maar die heeft nog stemmen uit de pot gekregen en eindigt dus hoger. Hetzelfde geldt voor de lijstduwer, Kristof Calvo. Hij krijgt geen stemmen uit de pot meer, maar krijgt door zijn vele voorkeurstemmen wel de vierde zetel.

Conclusie: voorkeurstemmen hebben een veel groter gewicht dan lijststemmen, die maar voor een derde meetellen. Daardoor is de 'pot' met lijststemmen vaak al heel snel leeg en dan komen de voorkeurstemmen in het spel.

Hoe stem je geldig? Hoe geef je een volmacht? Hoe werkt stemmen met de computer? Worden mijn reiskosten terugbetaald? Op deze en andere vragen vind je een antwoord in deel 1 en deel 2 van onze praktische verkiezingsgids.

De Stem van Vlaanderen, de stemtest van Het Laatste Nieuws en VTM NIEUWS, heeft de kaap van 1 miljoen deelnemers overschreden. Het is de grootste stemtest van Vlaanderen die je helpt om weloverwogen een stem uit te brengen. Ontdek op destemvanvlaanderen.be welke politicus het meeste aansluit bij jouw standpunten.




59 reacties

Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie
Door het plaatsten van een reactie, ga je akkoord met de gedragsregels


  • Christiaan Ghijselinck

    De democratie eindigt in het stemhokje. Daarna begint de dictatuur van de representatieve democratie , m.a.w. je hebt daarna niets meer in de pap te brokken.

  • Callewaert Bjorn

    De verkiezingen zijn gemanipuleerd kan nie anders N-VA op kop nog 6 jaar oorlog voeren in eigen land ongelooflijk . Is echt met de mensen hun voeten spelen is dit nog belgie . Geloof het niet al 20 jaar is België naar de kloten

  • Daniel Cuypers

    Zal mij allemaal worst wezen. Laat mensen die absoluut niet in dit schabouwelijk geregisseerd theater willen meespelen met rust, die kleine figurantenrolletjes zullen wel ingevuld worden door naïeve andersdenkenden.

  • Roberts Jones

    Draai of keer het zoals je wil: verkiezingen zijn boerenbedrog. Nog nooit hebben verkiezingen de zaken te gronde veranderd. Enkel geweld deed dat. Voorbeelden genoeg: de onafhankelijkheid in 1830, het algemeen enkelvoudig stemrecht, de koningskwestie...

  • Paul Philippaerts

    Het is duidelijk dat al die manipulaties maar een doel hebben, de democratie niet te laten spreken. En het is duidelijk dat de personen die bovenaan de lijst staan altijd verkozen zijn. Laat dan ook nog diegenen zijn die het voor het zeggen hebben, al de rest moet zwijgen en luisteren, anders zijn ze er de volgende keer niet meer bij. Dus je hoeft echt niet gaan te kiezen. De dikke heren en dames bovenaan hebben het hoe je ook stemt altijd voor het zeggen.