TIJDLIJN. Bijna 200 dagen informeren en preformeren: ook informateur Magnette gooit de handdoek in de ring

Informateur Paul Magnette.
BELGA Informateur Paul Magnette.
Informateur Paul Magnette (PS) heeft vandaag aan koning Filip zijn eindverslag ingediend en vraagt om van zijn opdracht ontheven te worden. Na de duo's Vande Lanotte-Reynders en Bourgeois-Demotte is hij daarmee na 197 dagen al de vijfde politicus die zijn tanden stukbijt op de regeringsvorming. De koning houdt het ontslag in beraad en en start consultaties met de partijvoorzitters. Herlees hier de reconstructie van de regeringsvorming tot nu toe.

“Vlaanderen nooit zo rechts, België nooit zo complex”, kopt deze krant op 27 mei, de ochtend na de verkiezingen. De N-VA verliest wel pluimen tegenover vijf jaar geleden, maar blijft met kop en schouders boven de rest uitsteken. Aan Franstalige kant is de PS dan weer oppermachtig. Meteen waarschuwt N-VA-voorzitter Bart De Wever: een federale regering vormen zonder Vlaamse meerderheid vormt “een majeur probleem”. Lees: de andere Vlaamse partijen moeten niet proberen een paars-groene regering zonder N-VA op de been te brengen. De Wever hoopt voor koning Filip dan ook dat hij voldoende Dafalgan Forte in de la heeft liggen voor tijdens zijn consultaties.

Of hij de pijnstillers nodig heeft gehad, weten we niet, maar feit is dat koning Filip na drie dagen gesprekken met de partijvoorzitters de hete aardappel doorschuift naar twee koninklijke informateurs. Hij gelast Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) op 30 mei met een informatie-opdracht “om de uitdagingen waar ons land voor staat te identificeren en om de mogelijkheden en de noodzakelijke voorwaarden tot de vorming van een federale regering na te gaan”. Beide politici hebben bakken ervaring in de slangenkuil van de federale politiek, bezitten een uitgebreid adresboekje en liggen allebei goed aan de respectievelijke overkant van de taalgrens.

Geen ‘depanneur’

Meteen is duidelijk dat de twee informateurs voor een bijzonder lastige opdracht staan: formeel hebben noch N-VA noch PS een veto tegen elkaar uitgesproken, inhoudelijk laten beide partijen niet na om te benadrukken hoe ver hun standpunten uit elkaar liggen. N-VA wil gerust met de PS spreken, maar enkel over het confederalisme. De PS weigert dan weer om ‘depanneur’ te spelen van de afgestrafte Zweedse coalitie.

Snel wordt ook duidelijk dat er van enige vooruitgang geen sprake zal zijn zolang de regionale puzzels niet gelegd worden. Al is er ook sprake van een catch-22: begin juli drukt Vlaams informateur Bart De Wever ook daar de pauzeknop in, “tot er meer duidelijkheid is over het federale”. Het leidt tot weken waarin weinig tot niets beweegt en waarin Vande Lanotte en Reynders met niet meer dan een overzicht van de “grote uitdagingen” en “budgettaire stand van zaken” naar de koning moeten.

Photo News

Preformatie

Op 1 juli, bij hun derde verslag in vier weken tijd, wordt de opdracht van de informateurs ineens met een volle maand verlengd. Bedoeling is vanaf dan inhoudelijk te gaan werken aan een preformatienota. Die tekst moet proberen de verschillen tussen de partijen te overbruggen. Aan boord zijn nog acht partijen: N-VA, PS, CD&V, MR, Open Vld, Ecolo, sp.a en Groen.

Vande Lanotte en Reynders spreken in verschillende constellaties met de partijen: apart, per taalgroep en eind juli voor de eerste keer ook met iedereen samen. Van de acht partijen stuurt enkel Ecolo zijn kat: de Franstalige groenen weigeren om samen met de N-VA te spreken over een mogelijke regeringsvorming, hoe voorlopig en informatief het gesprek ook is. Eerder had het cdH al laten weten dat het voor de oppositie koos en tegen Vlaams Belang en PVDA waren er sowieso veto’s uitgesproken.

Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) probeerden vier maanden lang het politieke slagveld te doen opklaren, maar zonder veel succes.
BELGA Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) probeerden vier maanden lang het politieke slagveld te doen opklaren, maar zonder veel succes.

“Zelfs een ‘goeiedag’ kan niet”

Op 29 juli, de dag na de eerste topontmoeting tussen de partijen, wordt de opdracht van Vande Lanotte en Reynders opnieuw verlengd, dit keer meteen tot begin september. Ondanks de signalen vanuit de PS dat regeren met de N-VA bijzonder moeilijk, zo niet onmogelijk wordt, blijft Vande Lanotte de moed erin houden. “Mocht ik overtuigd zijn dat het geen optie was, zou ik hier niet zitten”, klinkt het.

De Wever zelf is pessimistischer gestemd. “Dat men ‘goeiedag’ zegt, ‘hoe gaat het met u?’, zich neerzet en eens vraagt: ‘Wat denkt u ervan?’ Gewoon dat simpele gesprek, dat kan blijkbaar nog altijd niet”, klinkt het midden augustus wanneer hij de Vlaamse fakkel doorgeeft aan Jan Jambon, die formateur wordt. Tegen de aanwezige journalisten zegt hij: “Bon, we zien elkaar terug tussen nu en Kerstmis. Ik heb alleen niet gezegd van welk jaar.”

Ook ex-minister en Europees parlementslid Johan Van Overtveldt verwoordt het pessimisme: “Over tewerkstelling, begroting, migratie en klimaatbeleid liggen de standpunten zo ver uiteen dat het mij inhoudelijk en electoraal zelfmoord lijkt voor N-VA om met de PS in een regering te stappen.” Tegelijkertijd benadrukt PS-voorzitter Elio Di Rupo nog maar eens dat zijn partij de Zweedse coalitie niet zal depanneren.

Van zeven naar zes

Eind augustus volgt uiteindelijk toch een nieuw rondetafelgesprek tussen de zeven overgebleven partijen. Ondertussen raakt ook bekend dat PS en N-VA elkaar ook al apart en discreet in de ogen hebben gekeken, maar zonder enig concreet resultaat.

Wanneer Vande Lanotte en Reynders op 9 september nog maar eens naar de koning trekken, klinkt het dat hun opdracht deze keer echt wel voor de laatste keer wordt verlengd. De Waalse en Brusselse coalities zijn rond, ook de Vlaamse zit in zijn finale fase, waardoor de grote tenoren eindelijk hun pijlen op het federale zullen kunnen richten.

Meteen valt ook Groen formeel af als onderhandelingspartner, aangezien de partij niet zonder zusterpartij Ecolo in een regering wil stappen. Paars-groen is daarmee - formeel althans - van tafel, de informateurs werken verder op de in hun ogen logische coalitie: paars-geel. Die coalitie van liberalen, socialisten en N-VA, al dan niet aangevuld met CD&V, blijft het einddoel. Vanuit de PS wordt echter gespind dat er in dat geval nog een andere partij moet afvallen: Open Vld. “Anders is het te rechts.”

Twee keer keken de overgebleven zes partijen elkaar al in de ogen, hier met Theo Francken op 28 augustus.
Photo News Twee keer keken de overgebleven zes partijen elkaar al in de ogen, hier met Theo Francken op 28 augustus.

Bourgeois en Demotte schieten te hulp

Op 7 oktober trekken Vande Lanotte en Reynders echt voor het laatst naar de koning. Reynders moest zich sowieso stilaan beginnen voorbereiden voor zijn nieuwe job als Europees Commissaris, en uiteindelijk is het voor iedereen duidelijk dat twee partijen nu aan zet zijn: het is aan N-VA en PS om elkaar te beginnen vertrouwen. Of zoals Vande Lanotte het op de afsluitende persconferentie van de informateurs uitdrukt: “Er is voldoende water om het paard te laten drinken. Maar het mag niet denken dat er krokodillen in het water zitten. Dat is een kwestie van vertrouwen.”

Maar nog altijd is het niet aan de grote tenoren: het zijn de ex-minister-presidenten en éminences grises Geert Bourgeois en Rudy Demotte die mogen nagaan of een regering met hun beider partijen enige kans op slagen heeft

De twee krijgen een maand de tijd om te pogen hun partijen dichter bij elkaar te brengen en beloven daarbij uiterst discreet te werk te zullen gaan. Van hun gesprekken lekt er effectief weinig tot niets uit, behalve het feit dat Groen en Ecolo opnieuw gevraagd worden hun prioriteiten op te lijsten. Die vraag wordt echter als niet meer dan een schijnmanoeuvre gezien om aan te tonen dat paars-groen geen volwaardig alternatief voor paars-geel is. 

Ook Geert Bourgeois (N-VA) en Rudy Demotte (PS) hebben een paars-gele regering geen stap dichterbij gebracht.
Photo News Ook Geert Bourgeois (N-VA) en Rudy Demotte (PS) hebben een paars-gele regering geen stap dichterbij gebracht.

Magnette informeert 

Op 4 november leggen Bourgeois en Demotte hun opdracht weer neer bij koning Filip. Of ze daadwerkelijk vooruitgang hebben geboekt, is hoogst twijfelachtig, en de koning start dan ook nieuwe consultaties op met de partijvoorzitters. De vorst doet dat in sneltempo, maar wie ook een versnelling hoger schakelt, is PS-voorzitter Paul Magnette. Nog maar pas terug van zijn bezoek aan het paleis en terwijl zijn N-VA-evenknie Bart De Wever nog op bezoek is bij de koning, tackelt Magnette de N-VA-voorzitter in de avondlijke journaals. Volgens de PS’er legt N-VA opnieuw communautaire eisen op tafel en wil de partij niet luisteren naar de sociale verzuchtingen van de socialisten.

Al een dag later, 5 novemberlegt de koning de bal dan maar in het kamp van de PS-voorzitter: als die alternatieven ziet, dat hij ze dan maar eens uittest. Paul Magnette wordt tot informateur benoemd en krijgt twee weken de tijd om behalve paars-geel ook paars-groen af te toetsen. Magnette consulteert daarbij in totaal tien partijen en spreekt bijvoorbeeld ook opnieuw met het cdH en DéFI.

Magnette wil de zaken naar eigen zeggen anders aanpakken dan zijn voorgangers: de informateur organiseert tussentijdse persconferenties, en wil in eerste instantie inhoudelijk werken, om pas in een later stadium te kijken welke partijen zich bij de inhoud kunnen en willen aansluiten. 

Toch blijft de grote vraag die van de casting: durven CD&V en/of Open Vld de stap zetten naar een paars-groen avontuur zonder N-VA? De appetijt bij beide partijen blijft klein, ook al komen er langzaamaan eerste barsten in het categorieke ‘non’. Zo pleit Gents Open Vld-burgemeester Mathias De Clercq openlijk voor paars-groen, een standpunt waar hij voorlopig echter nog alleen mee staat

Informateur Paul Magnette pakt het anders aan dan zijn voorgangers Bourgeois en Demotte en organiseert regelmatig tussentijdse persconferenties.
Photo News Informateur Paul Magnette pakt het anders aan dan zijn voorgangers Bourgeois en Demotte en organiseert regelmatig tussentijdse persconferenties.

Twee keer verlengingen

Op 18 november, twee weken na zijn aanstelling, trekt Magnette voor het eerst opnieuw naar de koning. Die verlengt zijn opdracht met slechts één week. De informateur overlegt verder met de tien partijen op basis van zijn inhoudelijke nota, maar op zondag 24 november dropt Vlaams vicepremier Bart Somers (Open Vld) een politiek bommetje in VTM Nieuws. Hij zegt daar dat “zelfs een blinde ziet dat N-VA aanstuurt op de oppositie”. Volgens Somers doet N-VA er zelf alles aan om geen deel uit te maken van een federale regering. 

N-VA reageert woest op de beschuldigingen: partijvoorzitter Bart De Wever spreekt over een “bijzonder domme zet” en een “georkestreerde aanval en een mes in de rug”. Volgens De Wever is het Vlaamse front gebroken en speelt Somers perfect in de kaart van Magnette. Er is duidelijk iets gebroken tussen N-VA en de liberalen.

Magnettes opdracht wordt op 25 november voor een tweede keer verlengd, dit keer met twee weken tot 9 december. De informateur zegt dat het dringend tijd wordt dat “de belangen van de bevolking voorrang krijgen op de partijbelangen”. Over de keuze van de partijen wil Magnette officieel nog niets kwijt: alle partijen zijn nog aan boord en er wordt enkel over de inhoud gesproken, niet over wie wel en wie niet in de coalitie zal stappen.  “Ik hoop dat zoveel mogelijk partijen zullen zeggen dat er voldoende basis is om verder te bouwen.” Wel geeft hij aan dat het confederalisme niet op tafel ligt, een centrale eis van N-VA.

Paars-groen in de startblokken

Op zondag 1 december lekt uit dat Magnette een dag eerder PS, spa. MR, Open Vld, Ecolo en Groen heeft samengebracht. N-VA en CD&V waren niet uitgenodigd en moeten dat in de media vernemen. “Respectloos”, klinkt het bij CD&V. Ook N-VA reageert boos: “Het is duidelijk dat Magnette zichzelf van informateur tot formateur heeft bevorderd”, zegt N-VA-voorzitter Bart De Wever, die aangeeft nu toch “een initiatief” te willen nemen. Paars-groen zou in de Kamer slechts een meerderheid van 76 zetels op 150 hebben, bijzonder nipt dus. CD&V is bovendien niet meteen van plan extra stemmen te leveren.

Ondertussen lekken verschillende versies van Magnettes startnota uit, waar weinig blauwe accenten in te vinden zijn. Heel de week lang wordt de druk dan ook bij Open Vld gelegd: terwijl de partijtop met voorzitter Gwendolyn Rutten klaar lijkt voor paars-groen, klinkt er massaal protest bij de liberale burgemeesters en de bredere partijbasis. Ook de Kamerfractie, waar uiteindelijk de stemmen voor een regering geleverd moeten worden, stribbelt tegen

Op 9 december 2019, bijna 200 dagen na de verkiezingen, biedt Magnette dan zijn eindverslag aan bij koning Filip. De informateur kon waarschijnlijk niet anders dan vaststellen dat er niet voldoende basis is om een versnelling hoger te schakelen met paars-groen, vooral door het interne verzet bij de liberale partijen. Hij vraagt dan ook om van zijn opdracht ontheven te worden. De koning doet dat nog niet meteen, en start consultaties met de partijvoorzitters. 




Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.