Vlaamse regering akkoord over hervorming secundair onderwijs: "Gemiste kans", "Dode mus"

De Vlaamse regering heeft een akkoord bereikt over de hervorming van het secundair onderwijs, met name over de 'matrix' of de reorganisatie van de studierichtingen in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Het toekomstige studieaanbod voor de 2de en de 3de graad ligt vast. Er komen 8 studiedomeinen in plaats van 29 studiegebieden. Het nieuwe studieaanbod is door de Vlaamse Regering goedgekeurd op voorstel van Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits. "Dit is niet de ambitieuze hervorming van het secundair onderwijs waarvan we droomden", zegt Lieven Boeve, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen.

De acht studiedomeinen zijn taal en cultuur, STEM, kunst en creatie, land- en tuinbouw, economie en organisatie, maatschappij en welzijn, sport, en voeding en horeca. Het nieuwe model zal ervoor zorgen dat leerlingen stap voor stap een gerichtere studiekeuze maken met een duidelijke doel voor ogen: doorstromen naar het hoger onderwijs, voorbereiden op de arbeidsmarkt of beide.

Krachtlijnen

In mei 2016 keurde de Vlaamse Regering de krachtlijnen goed voor de modernisering van het secundair onderwijs. Dit begint bij een pakket maatregelen om de overgang van het basisonderwijs naar het secundair onderwijs vlotter te laten verlopen. In de eerste graad van het secundair onderwijs wordt de algemene vorming versterkt en moeten alle leerlingen een vooropgesteld niveau halen. Naast de algemene vorming komt er een keuzegedeelte om een betere oriëntatie voor leerlingen mogelijk te maken. Waar nodig wordt in een verplichte remediëring voorzien om leerlingen te versterken. Ook de principes van het aanbod van studierichtingen voor de leerlingen in de 2de en de 3de graad werden vastgelegd.

Consultatie

Na de goedkeuring vond er over het aanbod van de studiedomeinen en studierichtingen een uitgebreide consultatieronde plaats. De consultatieronde (onderwijsverstrekkers, vakbonden, bedrijfssectoren, scholierenkoepel, vlir, vlhora, ...) leidde tot een 50-tal adviezen.

Vandaag heeft de Vlaamse Regering op voorstel van Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits het licht op groen gezet voor het nieuwe studieaanbod voor de leerlingen van de 2de en de 3de graad. Het studieaanbod wordt gebundeld in één schema met aandacht voor domeinen, onderwijsvormen en finaliteiten. Dit betekent dat studierichtingen voortaan duidelijk aangeven waarvoor een leerling wordt voorbereid: doorstromen naar het hoger onderwijs (aso,tso, kso), doorstromen naar de arbeidsmarkt (bso, buso ov3) of beide (tso, kso). Op die manier is een goede oriëntering en betere studiekeuze mogelijk.

belga

Van 29 studiegebieden naar 8 studiedomeinen

Het studieaanbod is in één schema gebundeld. De modernisering geldt voor elke leerling en dat maakt het aanbod voor leerlingen en ouders bevattelijk en overzichtelijk. In de toekomst zullen leerlingen van de 2de en de 3de graad van het secundair onderwijs een richting kunnen kiezen binnen 8 studiedomeinen:
- Taal en Cultuur
- STEM
- Kunst en Creatie
- Land- en Tuinbouw
- Economie en Organisatie
- Maatschappij en Welzijn
- Sport
- Voeding en Horeca
 
Op dit moment worden alle studierichtingen uit het voltijds secundair onderwijs en de arbeidsmarktgerichte opleidingen uit het buitengewoon onderwijs al meegenomen. In een volgende fase zullen de specialisatiejaren (Se-n-Se) een plaats krijgen.

Getrapte studiekeuze secundair onderwijs

Het schema gaat uit van een getrapte studiekeuze:
- In het eerste jaar in de A-stroom en de B-stroom krijgen de leerlingen 27 u algemene vorming en 5 u keuzegedeelte om te verdiepen, te verkennen en te versterken.
 
- In het tweede jaar in de A-stroom is er 25 uur algemene vorming, 2 uur voor differentiatie (verdiepen en remediëren) en een basisoptie van 5u. In de B-stroom in het tweede jaar is er 20u algemene vorming (4u meer dan nu) en 12 u keuzegedeelte. Basisopties zijn studieopties die een leerling maakt in het tweede jaar.
 
- Vandaag heeft de Vlaamse Regering aan de onderwijsverstrekkers een voorstel geformuleerd voor de basisopties. Nu zijn er voor de A-stroom 20 basisopties, we brengen dat aantal naar 11 en voor de B-stroom komen er 7 basisopties in plaats van 33 beroepenvelden (zie bijlage). Voor de B-stroom is er ook een opstroomoptie. Via deze optie kunnen leerlingen die gestart zijn in de B-stroom toch de overstap maken naar de A-stroom.
 
- In de 2e graad herschikken we het studieaanbod en maken het transparanter en rationeler. We gaan naar 75 studierichtingen, dat is een vermindering met een kwart in vergelijking met nu. We laten zo veel mogelijk verschillende opties open voor de leerlingen naar de 3de graad toe.. Als leerlingen naast de eindtermen ook de uitbreidingsdoelen van hun richting behalen, wordt het voor hen mogelijk om van een meer praktisch gerichte studierichting te schakelen naar een meer abstract gerichte. Dat is het zalmmodel.
 
- In de 3de graad worden die studierichtingen scherper geprofileerd en inhoudelijk fijnmaziger (146). De vermindering van richtingen is hier kleiner. Dat heeft te maken met de aandacht voor leerlingenprofielen en argumenten uit de (bedrijfs)sectoren in het kader van keuzevaardigheden en goede oriëntatie.

Curriculumdossier

Elke studierichting krijgt een zogenaamd curriculumdossier dat de onderwijsverstrekkers samen opmaken. In zo'n dossier staan de doelstellingen (zowel eindtermen als beroepskwalificaties als uitbreidingsdoelen) helder omschreven. Zo wordt de inhoud van een studierichting over de netten heen meer op elkaar afgestemd. Door deze samen op te stellen en onderling goed op elkaar af te stemmen zullen zij de mobiliteit van leerlingen tussen richtingen binnen hetzelfde domein, tussen domeinen onderling, tussen scholen en ook tussen scholen van verschillende netten vereenvoudigen.

Elk schoolbestuur bepaalt op basis van de nieuwe ordening in het kader van vrijheid van onderwijs zelf welk schoolconcept het uitwerkt, rekening houdend met de vastgelegde regels rond het programmeerbaar aanbod.

Crevits: "Beste onderwijs op maat van elke leerling"

Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits: "Het beste onderwijs op maat van elke leerling. Dat is het doel van de modernisering van het secundair onderwijs. Vandaag is er beslist over het toekomstige studieaanbod. Dat aanbod is gebundeld in 1 schema. In plaats van de huidige 29 studiegebieden komen er voor de leerlingen van de 2de en de 3de graad 8 studiedomeinen. Een studierichting kiezen wordt overzichtelijker. Leerlingen krijgen een duidelijk beeld van het doel van hun studierichting: doorstromen naar het hoger onderwijs, voorbereiden op de arbeidsmarkt of beide."

"Het blijft de vaste wil van de Vlaamse Regering om op 1 september 2018 te starten met de modernisering in het eerste leerjaar van de eerste graad secundair onderwijs. Na de hervorming van de eerste graad is opnieuw een belangrijke mijlpaal genomen in het proces van de modernisering van het secundair onderwijs en blijven we trouw aan de afspraken die eerder dit jaar werden genomen".

Dat deze hervorming geen grote revolutie vormt in het secundair onderwijs geeft Crevits wel toe, "maar dat wilden we ook niet", zegt ze.

Lieven Boeve: "Eindelijk een beslissing, maar toch ook gemiste kans"

"Dit is niet de ambitieuze hervorming van het secundair onderwijs waarvan we droomden", zegt Lieven Boeve, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen, over het akkoord. Anderzijds neemt Boeve wel akte van het feit dat er überhaupt een beslissing is. "Het bereiken van een akkoord door minister Crevits blijkt al een hele prestatie", stelt de topman van het vrije net in een persmededeling.

Volgende week zal de raad van bestuur van Katholiek Onderwijs Vlaanderen de beslissing van de Vlaamse regering grondig analyseren, evalueren en haar verdere positie bepalen. Boeve stelt vast dat er weliswaar een serieuze reductie is van studierichtingen, maar "enkel in de huidige richtingen van het technisch en het beroepsonderwijs en nauwelijks in het algemeen secundair onderwijs waar snoeien en herprofileren de doorstroomgerichte leerling enkel ten goed kon komen."

"Er is zeer zeker de organisatievrijheid van besturen en hun scholen, maar geen duidelijke getrapte studiekeuze, die voorkomt dat jongeren te vlug in een fuik terechtkomen", zegt Boeve in een eerste reactie. "Er is zeer zeker een duidelijkere opdeling in finaliteiten (doorstroom, dubbele, arbeidsmarkt), maar tegelijk geen echt transparante matrix die de studiekeuze van jongeren zal vergemakkelijken."

De eerste conclusie klinkt dan ook vrij hard: "Dit blijven gemiste kansen, zeker als we in acht nemen waarom het secundair onderwijs hervormd moest worden."

"Naargelang de beslissing van de raad van bestuur zal Katholiek Onderwijs Vlaanderen met haar schoolbesturen en directies overleggen hoe ze vanuit de vrijheid van onderwijs en organisatie, gebruik makend van de vrijheidsmarges binnen dit kader, een transparant, rationeel en kwaliteitsvol onderwijsaanbod kan doen aan de jongeren van vandaag en morgen", besluit Lieven Boeve.

Lieven Boeve, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen.
BELGA Lieven Boeve, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen.

Groen: "Vijftien jaar discussie voor een dooie mus"

Oppositiepartij Groen is niet te spreken over het onderwijsakkoord. Volgens onderwijsspecialiste Elisabeth Meuleman heeft "N-VA haar slag thuis gehaald" en zijn "de leerlingen de dupe" van de hervorming. De hervorming zal volgens haar ook de echte problemen van het onderwijs niet helpen oplossen. "Vijftien jaar discussie voor een dooie mus", aldus Meuleman.

Volgens Meuleman kiest de regering voor het systeem van 'early tracking', het vroeger opsplitsen van leerlingen in plaats van differentiatie en maatwerk om sterke leerlingen uit te dagen en zwakkere leerlingen bij te werken. "Een hervorming op maat van N-VA dus", concludeert Meuleman.

Meuleman: "Ondanks haar mooie woorden om van integratie en inclusie haar topprioriteit te maken voor 2017 en om haar ogen niet te sluiten voor de grote groepen leerlingen uit kwetsbare gezinnen die we niet meekrijgen gaat minister Crevits toch plat op de buik voor het eliteverhaal van N-VA."

Meuleman betreurt de ingrepen in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Zo is het vasthouden aan acht studiedomeinen volgens haar een slechte zaak. Meuleman: "Er was nochtans een consensus tussen alle onderwijskoepels om met minder domeinen te werken om leerlingen niet te vroeg al specifieke keuzes te laten maken. De regering negeert die consensus en kiest toch voor meer domeinen."

Volgens haar zijn domeinscholen die de schotten tussen aso/tso/bso weghalen ook "geen prioriteit meer". Meuleman: "Elite aso-scholen kunnen perfect blijven bestaan, meer nog, ze zullen ook nog meer technisch-wetenschappelijke richtingen aanbieden. Het uitgangspunt om het watervalsysteem tegen te gaan en technische en beroepsrichtingen te versterken wordt zo onderuit gehaald."

Elisabeth Meuleman
photo_news Elisabeth Meuleman

Sp.a: "Akkoord mist ambitie en is te vrijblijvend"

Het akkoord dat de Vlaamse regering vrijdag presenteerde heeft volgens de sp.a als grootste verdienste dat het er is. De Vlaamse socialisten hebben natuurlijk in het verleden het Masterplan goedgekeurd en kunnen moeilijk de hele hervorming afbranden. Daarom is sp.a ook positief over een aantal zaken zoals de vereenvoudiging van het aantal studierichtingen.

Toch vreest de partij dat de hervorming niet ver genoeg gaat om een aantal essentiële uitdagingen (de ongekwalificeerde uitstroom, de kloof tussen sterke en zwakke leerlingen,...) aan te pakken. "Door kinderen later te laten kiezen, wanneer ze er echt rijp voor zijn, door het aanbod transparanter te maken, zodat men de juiste studiekeuze maakt, door de schotten tussen aso, tso, bso en kso af te bouwen en door de lat echt voor iedereen hoger te leggen, kunnen we deze problemen oplossen", klinkt het.

Maar volgens sp.a komen de plannen van de Vlaamse regering hier nauwelijks aan tegemoet. Gennez en Vandenbroucke: "De studiekeuze wordt weliswaar getrapt, maar de eerste trap wordt vroeger gelegd dan vandaag het geval is, namelijk in het zesde leerjaar basisonderwijs. In plaats van de lat voor iedereen hoger te leggen door bindende eindtermen, houdt de Vlaamse regering vast aan haar plannen om de lat lager te leggen. Door in te zetten op opstroommogelijkheden worden de schotten weliswaar iets minder rigide, maar hoge muren tussen aso, tso en bso blijven wel behouden."

De socialisten besluiten: "De hervorming van ons secundair onderwijs die 13 jaar geleden startte, valt vandaag in z'n definitieve plooi. Of de problemen in ons onderwijs daarmee ook definitief van de baan zijn, betwijfelen we zeer."

Caroline Gennez.
belga Caroline Gennez.

CD&V: "We maken komaf met knelpunten"

Met de matrix van studierichtingen in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs komt er volgens de CD&V een transparante en duidelijke structuur. Leerlingen en ouders zullen beter kunnen kiezen met de mogelijke finaliteit van een opleiding in het achterhoofd. Leidt een opleiding bijvoorbeeld naar de arbeidsmarkt, naar het hoger onderwijs of blijft de deur naar beide opties open?

Ook de ruimere heroriënteringsmogelijkheden zijn volgens CD&V een troef in het akkoord. Vooral het 'zalmprincipe', waarbij leerlingen de mogelijkheid krijgen om zoals zalmen op te zwemmen van een meer praktische naar een meer abstracte/theoretische richting, is een goede zaak.

De partij geeft een concreet voorbeeld: een leerling die binnen het domein STEM in de 2e graad de studierichting elektromechanische technieken volgt - een studierichting binnen de dubbele finaliteit - en daar de uitbreidingsdoelen van zijn studierichting behaalt, behaalt daarmee eigenlijk de eindtermen van de naastliggende studierichting Technologische Wetenschappen in de finaliteit doorstroom. "Het is voor die leerling perfect mogelijk om, met garantie op succes, de overstap te doen", luidt het.

De CD&V is ervan overtuigd dat de hervorming vruchten zal afwerpen. Zo moet het helpen om "de ongekwalificeerde uitstroom te verminderen, de aansluiting van het secundair onderwijs met de arbeidsmarkt en het hoger onderwijs te versterken, en onze plaats in de PISA-ranking voor zowel sterke als minder sterke leerlingen te verstevigen".

N-VA: "Geen mierenneukers die moeilijk doen over details", "Deze hervorming versterkt het secundair onderwijs"

Ook Liesbeth Homans (N-VA) gelooft sterk in het bereikte compromis. Maar het beeld dat N-VA een akkoord zou hebben afgeremd, wil Homans wel bijsturen. "Wij werden afgeschilderd als mierenneukers die eindeloos moeilijk zouden doen over details. Dat klopt niet. Ook wij zijn ervan overtuigd dat een grondige hervorming nodig is. Maar voor ons was het belangrijk dat de hervorming goed zou zijn", aldus Homans.

In aanloop naar het akkoord kreeg coalitiepartner N-VA het verwijt dat ze een akkoord bemoeilijkt door te blijven hangen in discussies over namen en symbolen. Maar dat beeld van "mierenneukers" is onterecht, aldus Homans. Ook N-VA wilde volgens haar een "grondige hervorming".

De N-VA-politica gaf wel toe dat het volgens haar partij geen zin had om dingen te veranderen die goed waren. Zo is de N-VA blij met het behoud van de benamingen aso, tso, bso en kso en is de partij ook tevreden dat de naam van de studierichting Latijn-Grieks niet wordt omgevormd tot Klassieke Talen. Verder toonde Homans zich tevreden met de reductie van het aantal richtingen, de opwaardering van het tso en de vrije keuze die bewaard blijft voor scholen en leerlingen.

Vlaams parlementslid Koen Daniëls en N-VA-onderwijsspecialist is eveneens tevreden met het bereikte onderwijsakkoord. "We kiezen voor een structuur die helder is voor leerkrachten, ouders en leerlingen, voor minder studierichtingen en voor studierichtingen die de leerlingen een duidelijke toekomst geven", klinkt het. Daniëls is tevreden dat aso, tso, bso en kso blijven bestaan en dat de individuele scholen de vrijheid behouden om zelf te beslissen hoe ze zich organiseren en welke studierichtingen ze aanbieden.

Daniëls is ook tevreden dat er geen uitgestelde studiekeuze komt. "Leerlingen met sterk verschillende capaciteiten, noden en interesses te lang samen willen houden, is niet enkel onhaalbaar voor leerkrachten, maar ook leerlingen voelen zich niet op hun plaats. Het is dus in niemands belang." Leerlingen getrapt laten kiezen vanaf het tweede jaar is een betere optie. "Dat biedt een perspectief aan elke leerling op basis van zijn capaciteiten en verworvenheden. Sterke leerlingen worden aangemoedigd het nog beter te doen, zwakkere leerlingen worden bijgespijkerd."

De afgesproken matrix met alle studierichtingen in de tweede en derde graad noemt de N-VA'er "een onmiskenbare schakel naar een rationeler en beter studieaanbod".

Daniëls besluit: "Deze beslissing behoudt wat goed is en stuurt bij waar nodig. En laat dat nu net de kracht van verandering zijn. Enkel op die manier kunnen we het Vlaamse onderwijs aan de top houden voor elke leerling in elke studierichting".

Photo News

Open vld: "Grotere transparantie"

Ook uit de Open Vld-hoek niks dan tevredenheid over het bereikte resultaat. Viceminister-president Bart Tommelein juicht onder meer de grotere transparantie en duidelijkheid toe. Dat is net als de aanzienlijke reductie van het aantal studierichtingen een goede zaak.

Volgens Tommelein "biedt de matrix ook het kader om zowel de excellente leerlingen extra uit te dagen als om de leerlingen die het moeilijker hebben aan boord te houden". Verder is volgens Tommelein ook afgesproken dat er werk zal worden gemaakt van een "sterkere lerarenopleiding en een dynamische lerarenloopbaan met groeimogelijkheden".

GO!: "Ontgoocheld"

"We zijn ontgoocheld over wat er nu op tafel ligt", zegt Raymonda Verdyck, afgevaardigd bestuurder van het GO!, onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap, in een eerste reactie.

Het GO! laat er geen twijfel over bestaan dat het resultaat van de verschillende overlegrondes niet in lijn ligt met wat de onderwijsverstrekkers zélf in mei laatstleden op tafel hadden gelegd.

"De getrapte studiekeuze met brede eerste graad is er niet gekomen. De leerlingen moeten nog altijd te snel een keuze maken over de richting die ze willen inslaan", aldus Raymonda Verdyck. "Ook jammer is dat de tussenschotten tussen technisch, beroeps- en algemeen secundair onderwijs niet weggenomen zijn. De inclusie, waar we via het M-decreet op inzetten, wordt niet doorgetrokken door Buitengewoon secundair onderwijs apart te houden."

Een laatste punt dat voor het GO! moeilijk blijft, is de vrijblijvendheid waarmee de scholen deze hervorming zullen kunnen toepassen, of net niet. "Bedoeling was naar ouders en scholieren duidelijkheid te scheppen met de nieuwe structuur van ons onderwijs en dat ontbreekt nu volledig, omdat scholen zelf kunnen kiezen of ze dit toepassen."

Raymonda Verdyck
BELGA Raymonda Verdyck

OVSG: "Nog veel werk voor de boeg"

OVSG, de onderwijskoepel van de steden en gemeenten, ziet positieve en minder positieve punten in de onderwijshervorming voor het secundair onderwijs die de Vlaamse regering heeft voorgesteld.

Zoals de andere netten, Katholiek Onderwijs Vlaanderen en GO!, betreurt ook algemeen directeur Patriek Delbaere van OVSG dat het voorstel van de onderwijsverstrekkers (met 5 domeinen) niet weerhouden is, maar anderzijds vindt hij het wel goed dat er rekening is gehouden met de vraag om voor Taal en cultuur een apart domein te voorzien. Delbaere onderstreept dat deze eerste appreciatie gebeurt op basis van de perscommunicatie. "We moeten de plannen nog verder onderzoeken", zegt hij. "Sowieso vinden we het belangrijk dat er een akkoord is, wat een einde maakt aan een periode van onzekerheid."

Positief vindt hij voorts ook dat er een apart domein STEM (wetenschappen, techniek, technologie en wiskunde, nvdr) is. "Dit moet echter inhoudelijk nog verder worden ingevuld", zegt Delbaere. "Het moet meer zijn dan een 'verkoopsargument'."

OVSG stelt vast dat dat een kwart van de studierichtingen verdwijnt, en dat brengt een duidelijker en rationeler aanbod. "Dat is zowel voor leerlingen als voor ouders een goede zaak. Minder studierichtingen maken een duidelijke keuze mogelijk", vindt Delbaere. "Ook het gebruik van de profielen (arbeidsmarktgericht, doorstroomgericht of de beide) is een versterking."

Dat er gewerkt zal worden met curriculumdossiers over de netten heen is ook een goede zaak, zegt OVSG. Belangrijk is volgens hen nog dat elke school de vrijheid behoudt om zich binnen de matrix te organiseren. Toch wijst Delbaere er op dat het een hele klus wordt om tegen 1 september 2018 te starten. "Er is nog wetgevend werk, de curriculumdossiers moeten nog worden ingevuld en er is tijd nodig om de leraren te professionaliseren met het oog op de vernieuwing. Ook in dit dossier, net zoals bij het M-decreet, gaat veel tijd naar beleidsvorming, en is er weinig tijd over voor beleidsimplementatie. Over het voorstel voor de eerste graad moeten we overigens nog overleggen en tot een consensus komen."

ACOD Onderwijs: "Fundamentele problemen worden helemaal niet aangepakt"

"De voorgestelde matrix is een opsmukoperatie die niets wezenlijk zal veranderen. De fundamentele problemen binnen het secundair onderwijs worden helemaal niet aangepakt", zegt Raf De Weerdt, algemeen secretaris van ACOD Onderwijs over de hervorming.

"De modernisering zal er niet toe leiden dat de bestaande segregatie afneemt, laat staan dat ze verdwijnt." "Al in juni 2013 hebben wij aangegeven dat drie punten voor ons essentieel zijn bij de onderwijshervorming", aldus De Weerdt. "Een échte brede eerste graad met uitstel van studiekeuze; de afschaffing van de beschotten tussen bso/tso/aso/kso en het doorbreken van de eenzijdige profilering van scholen (zuiver technische scholen of zuiver aso-scholen). Op geen enkele van deze punten komt de beslissing van de Vlaamse regering tegemoet aan onze verwachtingen."

"De minister herhaalt dat voor haar de vrijheid van onderwijs en van organisatie heilig is. Daardoor krijgen de scholen de mogelijkheid om zich zodanig te profileren dat ze bepaalde leerlingen blijven aanspreken en anderen niet. Wij hadden gehoopt dat er minstens duidelijk afgebakende domeinen tot stand zouden komen, maar het behoud van een aso-blok over de domeinen heen staat hier haaks op", vindt De Weerdt.

Volgens de socialistische onderwijsvakbond is deze modernisering "een maat voor niets". "Minister Crevits is plat op de buik gegaan voor de N-VA", besluit de vakbond.

"Minister Crevits is plat op de buik gegaan voor de N-VA"