HET DEBAT. Moet België na spijtbetuiging van koning Filip ook een schadevergoeding betalen voor koloniaal verleden?

Ook jouw mening telt. We bundelen de boeiendste reacties vanavond in een nieuw stuk

Koning Filip en de Congolese president Félix Tshisekedi.
BELGA Koning Filip en de Congolese president Félix Tshisekedi.
Koning Filip heeft zijn “diepste spijt” betuigd in een brief aan de Congolese president Félix Tshisekedi voor de geweld- en gruweldaden die onder het bewind van Leopold II, zijn betovergrootoom, werden gepleegd. Een spijtbetuiging staat niet gelijk aan officiële excuses waarna een herstelbetaling zou kunnen volgen. Wat denk jij? Moet België na de spijtbetuiging van de koning ook een schadevergoeding betalen voor haar koloniaal verleden? Vanavond bundelen we de boeiendste reacties in een nieuw stuk. Lees alvast wat onze experts ervan vinden.

Mathieu Zana Etambala, historicus aan de KU Leuven en medewerker aan het AfricaMuseum in Tervuren:

“De koning beseft - en velen met hem - dat het hier om een eerste stap gaat. Hij drukt zijn bezorgdheid uit om de relatie tussen Congo en België te verstevigen en te bevestigen. Dat is het eerste punt. Het tweede punt is dat hij zijn spijt betuigt over de gruweldaden die er gebeurd zijn in Congo. Ik vind dat mooi en moedig van hem en was dan ook aangenaam verrast met zijn brief”, zegt Mathieu Zana Etambala. “De parlementaire commissie, die wordt bijgestaan door wetenschappers, moet nog plaatsvinden. Pas op basis daarvan zal uitgeklaard worden of er al dan niet excuses komen. Iedereen vermoedt dat het dossier stevig genoeg zal zijn, zodat excuses kunnen aangeboden worden.”

Het geld mag niet in de staatskas verdwijnen en in de zakken van de kleptocraten

Mathieu Zana Etambala

“Een ander feit is dat de brief gericht is aan de huidige president van Congo, Félix Tshisekedi. Mijn stelling is dat er excuses moeten komen die gericht zijn aan de Congolese bevolking die heeft afgezien in de koloniale periode en ook vandaag nog lijdt. Men moet geen officiële excuses aanbieden aan mensen die zich weinig bekommeren over het dagdagelijks lot van de Congolezen”, luidt het. “Als er excuses komen, dan pleit ik ervoor dat die niet gericht zijn aan de huidige politieke klasse van kleptocraten. Dat heeft geen zin.”

“Ook wordt Leopold II niet genoemd in de brief. Daar kan men zich ook vragen bij stellen. Dat hoeft op dit moment nog niet voor mij, maar laat het wel duidelijk zijn dat men geen officiële excuses kan aanbieden aan zij die dagelijks beschuldigd worden van corruptie. In die zin moet men genoeg mechanismen in werking stellen. Als er herstelbetalingen zouden komen, hoe zal men er dan voor zorgen dat dit bij de Congolese bevolking terechtkomt? Het geld mag niet in de staatskas verdwijnen en in de zakken van de kleptocraten. De brief van de koning is een symbolische daad die ik geweldig apprecieer, maar we moeten erover waken dat er in de volgende stap excuses komen aan het juiste adres en dus niet aan de mensen die verantwoordelijk zijn voor het lijden en de miserie van 75 miljoen Congolezen.”

Idesbald Goddeeris, professor koloniale geschiedenis (KU Leuven):

“Dat is een zeer moeilijke vraag waar ik niet onmiddellijk een antwoord op heb. Als België een fout erkent en er is ook sprake van schade en een oorzakelijk ­verband tussen beide, dan roept dat de mogelijkheid op van een schadevergoeding. Wie zal die schadevergoeding betalen? Over hoeveel gaat het? En aan wie? De koning heeft die vragen ontweken in zijn brief. Hij heeft het over spijt, niet over excuses. Dat is iets anders. Excuses omvatten een schuldbekentenis, een erkenning van de eigen fout. Als je louter spijt betuigt over wat er allemaal is gebeurd, dan ontwijk je dat probleem”, zegt historicus Idesbald Goddeeris.

België heeft al schadeclaims ontvangen voor de koloniale wandaden. Niemand is daar echt op ingegaan

Idesbald Goddeeris

Als we naar het buitenland kijken, dan hadden excuses meestal betrekking op concrete gebeurtenissen, zo verduidelijkt Goddeeris. “Met herstelbetalingen aan concrete slachtoffers”, luidt het. Nederland betaalde telkens 20.000 euro aan negen weduwes van Indonesiërs die in 1947 in een dorp geëxecuteerd werden door het Nederlandse leger. Nadien volgden enkele tientallen gelijkaardige vergoedingen. “Alleen Italië heeft al herstelbetalingen beloofd. Italië beloofde in 2008 om vijf miljard euro te betalen aan zijn voormalige kolonie Libië, al was dat vooral om gunstige oliecontracten in de wacht te kunnen slepen bij Kolonel Qadhafi”.

“België heeft overigens al schadeclaims ontvangen voor de koloniale wandaden. De Congolese historicus Pilipili G. Kagabo berekende dat België het toenmalige Zaïre 500 biljoen Amerikaanse dollar (circa 445.265.000.000.000 euro, red.) verschuldigd was. Niemand is daar echt op ingegaan. Er zijn ook veel onduidelijkheden – niet enkel over de omvang van het bedrag, maar ook over de vraag of de huidige generaties belastingbetalers in België hiervoor nog verantwoordelijk zijn en aan wie de som betaald zou moeten worden.”

“De parlementaire onderzoekscommissie concludeerde in februari 2002 dat verscheidene Belgische ministers een morele verantwoordelijkheid droegen en dat koning Boudewijn zijn constitutionele bevoegdheden te buiten was gegaan”, gaat Goddeeris verder. “Minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (MR) verontschuldigde zich namens de regering bij de nabestaanden en bij de Congolese bevolking. België wilde geen schadevergoeding betalen, maar beloofde wel geld te stoppen in een nieuwe Stichting Patrice Lumumba. Die werd uiteindelijk nooit opgericht.”

Belgian Youth Against Racism (BYAR):

Belgian Youth Against Racism (BYAR) noemt de brief van de koning een “een stap in de goede richting”, maar verwacht meer. Concreet vraagt de actiegroep om de piste te bekijken van een “ontbloting van de kroon”, waarbij de regering niet langer verantwoordelijk is voor daden en uitspraken van de koning. “Congo-Vrijstraat was een persoonlijke bezit van het koningshuis, dus daar passen persoonlijke excuses”, zegt Aimé Schrauwen van BYAR. “Zo neemt de koning de eindverantwoordelijkheid en maakt hij de weg vrij voor juridische stappen.”

Een duidelijke stap op vlak van herstelbetalingen zou een kwijtschelding van de Congolese schulden aan België kunnen zijn

Belgian Youth Against Racism

Die juridische stappen vindt BYAR eveneens nodig. “Een duidelijke stap op vlak van herstelbetalingen zou een kwijtschelding van de Congolese schulden aan België kunnen zijn”, zegt Schrauwen. De actiegroep is ook tevreden dat de koning melding maakt van racisme en discriminatie vandaag. “We zijn in gesprek met verschillende steden om te bekijken wat er kan gedaan worden met beelden van Leopold II. Ons voorstel is om die beelden weg te halen en te vervangen door een nieuw standbeeld van de huidige koning, met duidelijke referenties naar de diversiteit in België vandaag. Zo zou er een standbeeld van koning Filip kunnen komen met achter hem diverse andere figuren, zoals een verpleegster en iemand met een afrokapsel.”

Tracy Bibo Tansia, activiste:

“Ik vind dat de spijtbetuiging van koning Filip een eerste stap is in de goede richting. Ik ben daar blij om”, reageert activiste Tracy Bibo Tansia. “Het is de eerste keer dat een koning de koloniale wandaden erkent. Binnenkort komt er een parlementaire commissie die gaat nadenken over kolonisatie en alles wat daarmee gepaard gaat. Ik ben persoonlijk voor officiële excuses. Er kan dan ook worden nagedacht over herstelbetalingen, maar er is nog een lange weg te gaan.”

We hebben erkenning gekregen. Nu moeten de andere stappen nog gevolgd worden

Activiste Tracy Bibo Tansia

“Volgens mij zijn er drie elementen die op elkaar volgen. Ten eerste is er erkenning, daarna volgen excuses en tot slot herstelbetalingen. We hebben een erkenning gekregen. Nu moeten de andere stappen nog gevolgd worden. Wij, daarmee bedoel ik de Congolese gemeenschap, strijden al meer dan tien jaar om die erkenning. Het is al een erg lange weg geweest. Dat de koning nu in een brief zijn spijt betuigt, is alvast een kleine overwinning”, aldus de activiste. 

Nadia Nsayi, politicologe en auteur van het boek ‘Dochter van de dekolonisatie’

Nsayi Nsayi spreekt van een eerste historische stap in een debat rond de impact van het koloniaal verleden. Het onderscheid tussen ‘spijt’ en ‘excuses’ is op dit moment vooral een semantische discussie, vindt ze. “Ik kan geloven dat het maken van expliciete excuses bepaalde gevolgen heeft die politiek gevoelig liggen. Maar deze spijtbetuiging is toch ook niet niets.” Bovendien kan er een soort complementariteit plaatsvinden met verdere politieke stappen, stelt Nsayi voor. “De koning heeft nu zijn spijt uitgedrukt, de regering kan daarop verdergaan en excuses maken.”

Ik geloof niet in een oprechte samenwerking tussen onze landen als we het verleden niet in de ogen durven kijken

Nadia Nsayi

Voor de volgende fase kijkt Nsayi nu naar de parlementaire commissie over het koloniaal verleden. “Die commissie moet een duidelijk en sterk mandaat krijgen. Er moeten experten, ook mensen van Congolese origine, in zetelen. En ook de jonge generatie, die met de ‘Black Lives Matter’-beweging ook een aandeel heeft in dit debat, moet een plaats krijgen.”

Het is in ieder geval duidelijk dat het gesprek hiermee nog maar net begonnen is. “Ook na de koloniale periode zijn er zaken ‘hangende’, zoals de moord op Lumumba of de steun aan het Mobutu-regime. Het is belangrijk om deze zaken aan te kaarten. Ik geloof niet in een oprechte samenwerking tussen onze landen als we het verleden niet in de ogen durven kijken.”

En nu is het aan jou. Wat is jouw mening? Laat het weten in de comments onder dit artikel. We bundelen de boeiendste reacties vanavond in een nieuw stuk.

Lees ook: Spijt betuigen of excuses aanbieden: wat is het verschil? (+)

Je cookie instellingen zorgen ervoor dat deze inhoud niet getoond wordt.
Pas je cookie instellingen hier aan.



123 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Verstappen Martine

    Ik vind niet dat al die wandaden door ons moeten betaald worden. Het zijn enkel de adel en de koninklijke familie die hebben geprofiteerd van die rijkdommen. het is schering en inslag hier in België dat de gewone bevolking steeds moet opdraaien voor de fouten van de regering en de koninklijke familie.

  • Christian Demeester

    Als er al iets moet betaald worden, dan door de Koninklijke Familie en de Walen.

  • Ronald Van Beneden

    60 jaar puin maken (onafhankelijkheid) en nu zou België moeten betalen. Als er iemand moet betalen zijn het het koningshuis en niemand anders. Wij zijn ook geen slaven meer van onze koning.

  • Karel Geerts

    Dat er wandaden zijn gebeurt en er exploitatie is geweest daar is geen discusie over. De eerste vraag die men moet stellen is, in hoeverre zijn achterkleinkinderen verantwoordelijk voor de wandaden van hun overgrootouders. Dat is een vraag van schuld die beter een jurist kan beantwoorden. Ik voel me alvast niet persoonlijk aangesproken en ben niet bereid om mee te delen in de factuur van eventuele schadebetalingen. Ook kan men de vraag stellen waar al het geld van Mobuto en co naartoe is.

  • Patrick Braekeveldt

    De Belgische belastingbetaler betaald al jaren ieder jaar ettelijke miljoenen ,samen reeds ettelijke miljarden aan ontwikkelingssteun ,om het kind een naam te geven ,waarvan 99,99% in de zakken verdween van enkele Congolese families en politici !