Donald Tusk volgt Van Rompuy op als Europees president

Donald Tusk, Herman Van Rompuy en Federica Mogherini.
REUTERS Donald Tusk, Herman Van Rompuy en Federica Mogherini.
Pools premier Donald Tusk volgt in december Herman Van Rompuy op als voorzitter van de Europese Raad. Dat hebben de Europese staatshoofden en regeringsleiders vandaag in Brussel beslist. Italiaans buitenlandminister Federica Mogherini volgt Catherine Ashton op als de nieuwe hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken.

Aan het begin van de Europese top zei Van Rompuy onbewust in een openstaande microfoon tegen de Cypriotische president Anastasiadis dat er een akkoord is over zijn opvolging door de Poolse eerste minister. Later bevestigde hij het nieuws officieel op Twitter.

Tusk treedt vanaf 1 december voor een periode van 2,5 jaar in de voetsporen van Van Rompuy als voorzitter van de bijeenkomsten van de staatshoofden en regeringsleiders. In zijn eerste toespraak noemde de ontroerde Pool zijn verkiezing tot voorzitter "zeer belangrijk voor mijn land". Tusk is één van de eerste politici uit een voormalig Oostblokland die een Europese topfunctie in de wacht sleept. Zijn landgenoot Jerzy Buzek bekleedde eerder al het voorzitterschap van het Europees Parlement.

Actief vakbondslid
De 57-jarige Tusk heeft net als vele Poolse politici een verleden als actief lid van de dissidente vakbond Solidarnosc. Als leider van het liberaal-conservatieve Burgerplatform versloeg hij in 2007 de eurosceptische partij Recht en Rechtvaardigheid van de broers Kaczynski en sindsdien voert hij met Polen een uitgesproken pro-Europese koers. Hij geniet ook aanzien voor de wijze waarop hij zijn land doorheen de financiële en economische crisis loodste.

Kritikasters verwijten Tusk een gebrekkige kennis van het Engels en het Frans. Tusk beloofde alvast dat hij vanaf december de pers in het Engels te woord zal staan. Opvallend is voorts dat Tusk ook de bijeenkomsten van de staatshoofden en regeringsleiders van de eurolanden zal leiden. Polen is nochtans nog geen lid van de eurozone.

De voorzitter van de Europese Raad heeft de voorbereiding en de leiding van de Europese topbijeenkomsten in handen en vertegenwoordigt de Europese Unie op het hoogste internationale niveau. De functie bestaat pas sinds 2009. Tusk zong vandaag uitgebreid de lof van Van Rompuy, die het mandaat de voorbije jaren vorm gaf. De Pool noemde de Belgische oud-premier "een meester in zijn vak", die hem "leerde hoe er in Europa compromissen moeten gemaakt worden".

Vertrouwelinge van Matteo Renzi
Ook over de nieuwe hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken viel een beslissing. Die functie gaat naar Italiaans buitenlandminister Federica Mogherini. Als vicevoorzitster van de Europese Commissie moet de 41-jarige sociaaldemocrate nog een hoorzitting afwerken in het Europees Parlement, dat de voltallige Commissie van voorzitter Jean-Claude Juncker het vertrouwen moet schenken. Nadien kan ze net als de hele Commissie vijf jaar aan de slag.

Mogherini staat te boek als een vertrouwelinge van premier Matteo Renzi, die haar in februari van dit jaar in zijn regering opnam. Ze was de uitgesproken kandidate van de Europese sociaaldemocraten. Haar kandidatuur stuitte lange tijd op verzet bij Oost-Europese landen, die haar een gebrek aan ervaring en een te welwillende houding ten aanzien van Rusland aanwreven.

De Italiaanse, die zich vlot van het Engels en het Frans bediende, weerde zich en stelde dat ze al "twintig jaar ervaring heeft in het buitenlandse beleid". Ze behoort naar eigen zeggen tot een nieuwe politieke generatie. "Het is goed dat deze generatie vertegenwoordigd is in de Europese instellingen." Ze is zich alvast bewust van de "immense uitdagingen" die haar te wachten staan als opvolgster van Catherine Ashton. "Als je met een kompas een cirkel rond Europa trekt, zie je enkel maar crisissen."

Van Rompuy beklemtoonde dat beide beslissingen op de unanieme instemming van de staatshoofden en regeringsleiders konden rekenen. Midden juli mislukte een eerste poging om een consensus los te weken over de twee topbenoemingen.

Vrouwelijke kandidate voor commissie
Nu deze twee Europese topfuncties ingevuld zijn, kan Jean-Claude Juncker, die op 1 november aantreedt als voorzitter van de Europese Commissie, beginnen met de samenstelling van een team. Het is enkel nog wachten op een Belgische kandidaat voor de commissie. Ons land is het enige dat daarvoor nog niemand voorstelde. De tijd dringt, zei de woordvoerster van Juncker, die ons land vroeg een vrouwelijke kandidate voor te dragen.

Premier van lopende zaken Elio Di Rupo zei eerder vandaag nog steeds op een signaal van de federale formateurs Kris Peeters (CD&V) en Charles Michel (MR) te wachten. "Ik heb eerder al gezegd aan de coformateurs dat het belangrijk is te weten wie kandidaat of kandidaten zijn. We moeten niet naïef zijn, de andere landen wachten niet op België om te onderhandelen over de portefeuilles", zei hij.

Volgende week wil Jean-Claude Juncker alle kandidaten spreken, om een team in de startblokken te hebben tegen 9 of 10 september.