“Instinct neemt over”: dit is waarom bestuurders vluchtmisdrijf plegen

Een illustratief beeld van een ongeval met een motorfiets.
Getty Images/iStockphoto Een illustratief beeld van een ongeval met een motorfiets.
Hoe kan het toch dat een bestuurder doorrijdt als hij betrokken is bij een ongeval? En zeker als er slachtoffers bij betrokken zijn? Het zijn vragen die velen zich stellen na de dodelijke aanrijding van zondag in De Panne, waarbij een moeder van twee met haar wagen een vrouw raakte en niet stopte. Het antwoord is complex, aldus hoogleraar Klinische Psychologie Ernst Koster van de Universiteit van Gent. “De eerste reactie van de aanrijder is puur instinctief”, vertelt hij. “Het echte besef komt pas later. Net als het schuldgevoel. En dan is het vaak te laat.”

Voor u een oordeel velt: vluchtmisdrijf is iets waar iedereen zich schuldig aan kan maken, volgens professor Koster, niet alleen mensen die bijvoorbeeld te snel rijden of te veel gedronken hebben. En de reden is dat ons angstsysteem het op zo’n moment helemaal overneemt.

Overleving

“Bij angstreacties staat ons gedrag grotendeels in functie van overleving”, aldus Koster. “Hoe dichter, hoe onverwachter en hoe onvermijdelijker het gevaar, hoe groter de kans dat ons lichaam terugvalt op vlucht- of vechtgedrag. We hebben minder controle over wat we doen en ons instinct haalt de bovenhand. Stel dat er een luide knal weerklinkt naast je stoel, dan spring je onmiddellijk op, nog vóór je bewust nadenkt over het potentiële gevaar.”


Bij een aanrijding is dat niet anders. “Die komt voor een bestuurder meestal heel onverwacht”, gaat Koster verder. “Het ene moment zit die rustig en comfortabel in zijn wagen en het volgende moment verandert de situatie van veilig in uiterst gevaarlijk. Een ander proces dat meteen ook in gang schiet op zo’n moment, heeft te maken met schuld: ‘ik heb het slachtoffer niet gezien’, reed ik niet te snel?’ en ‘heb ik niet te veel gedronken?’ zijn gedachten die meteen door het hoofd van de aanrijder gaan. En ook: ‘deze aanrijding is mijn schuld’ en ‘wat heb ik gedaan?’.”

“Onderzoek laat zien dat als je proefpersonen tegelijkertijd blootstelt aan prikkels van gevaar en veiligheid, de aandacht het snelste gaat naar de prikkels die voor veiligheid kunnen zorgen”, zegt hij. “Door de paniek en het bewustzijn van mogelijke schuld kan het angstsysteem ons bij een ongeval daardoor aanzetten tot vluchten. Zeker als daartoe een mogelijkheid gezien wordt, zal dat meteen een aanlokkelijke optie zijn. Het eerste wat iemand zal denken is: ‘ik moet hier weg’.”

Slachtoffer

Als iemand effectief op de vlucht slaat na een aanrijding, wordt iedereen slachtoffer volgens Koster. Zonder de aanrijder te excuseren voor wat hij heeft gedaan, evenwel. “De aangereden persoon krijgt mogelijk niet de snelle hulp die hij nodig heeft”, gaat hij verder. “En de bestuurder gaat langzaam beseffen wat er is gebeurd. Die betaalt op dat moment een zware prijs door het schuldgevoel dat de kop opsteekt. Dat is ook waarom veel mensen zich de volgende ochtend aangeven. Niet alleen de aangereden persoon en zijn familie lijden, maar ook de dader moet leven met het feit dat hij niet gestopt is om te helpen. Eenmaal het gebeurd is, kan het moeilijk ongedaan gemaakt worden.” (lees hieronder verder)

Getty Images

Volgens de professor kan je wel met dat instinct leren omgaan en zo het risico op vluchten verkleinen. En hij verwijst daarvoor naar beroepen waarin mensen hun automatische stress- en angstreacties moeten bijsturen. “Neem brandweermensen of piloten”, zegt hij. “Die worden regelmatig met bedreigende situaties geconfronteerd en in hun training wordt de nadruk gelegd op zogenaamde ‘standard operating procedures’. Daarbij worden bedreigende situaties veelvuldig geoefend, totdat deze mensen bewust gedrag kunnen stellen in moeilijke en gevaarlijke situaties. Ze oefenen op het volgen van standaard stappen om minder instinctief te reageren.”

Rijopleidingen

Zoiets kan ook toegepast worden op het risico tot vluchtmisdrijf. “Rijopleidingen zouden meer aandacht moeten besteden aan het omgaan met ongevallen”, zegt hij. “Zo kan je een beetje meer controle krijgen over je reacties tijdens een echt incident en terugvallen op een soort script of stappenplan voor dergelijke situaties.”

In het geval van een ongeval zou bestuurders bijvoorbeeld aangeleerd kunnen worden om eerst een aantal keer diep adem te halen en vervolgens uit te stappen om het risico op vluchten te verkleinen. “Gezien de zware consequenties van vluchtmisdrijven voor slachtoffers, hun families én bestuurders moet er nagedacht worden over dergelijke initiatieven binnen de rijopleiding”, klinkt het nog.




56 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.


  • Marko Decandt

    Gewoon egoïstisch gedrag, ze denken allemaal enkel na over wat er met hen zal gebeuren. Monsterboete? Gevang? Dat er daar iemand zwaargewond ligt of zelf dood, dat is bijzaak.

  • Eddy Van De Velde

    Instinct? Misschien wel, maar meestal heeft de aanrijder iets gedaan wat niet mag.

  • Erwin Vandriessche

    Ja misschien zit het in het instinct om te vluchten, doch kan men zich ertegen verzetten. Natuurlijk is het een shock als je beseft dat je iemand aangereden en gekwetst of gedood hebt. Daarom moet de aangiftetijd , qua vluchtmisdrijf, verlengd worden tot 24h na aanrijding. Men ziet dat dit in de meeste gevallen ook zo gebeurd. Natuurlijk is dit voor de familie van de slachtoffers vreselijk? doch beter zo dan niet!

  • Gino Denil

    Zijn daar gegevens over. Of dat vluchtmisdrijf vroeger een een zeldzaamheid was, marc werbrouck. Niet alleen reageren alle mensen anders. Dezelfde mens zal in veel omstandigheden anders reageren. Dronken of niet, depressie of niet, oververmoeid of niet, nog maar pas onrechtvaardig behandeld of niet, de druppel in de emmer die de miserie ie men op dat moment al heeft doet overlopen. Niemand kan beweren dat hij in a deze omstandigheden potentiële kandidaat is voor een vluchtmisdrijf.

  • Peggie Van Audenhove

    Nee professor dit heeft niets met 'instinct' te maken maar wel met het feit dat de bestuurder meestal gedronken en/of andere substanties heeft genomen. Men hoeft geen universitaire studies gedaan te hebben om dat te weten.