Afrekening met gevestigde orde: Britse "onderklasse" en labourkiezer gaven doorslag

AFP
Om zijn herverkiezing veilig te stellen en de parlementsverkiezingen van 2015 zeker te kunnen winnen van de sterk opkomende nationalisten van UKIP beloofde David Cameron het land een referendum over Europa. Een foute gok, want hij heeft nu verloren. Het is uiteindelijk uitgedraaid op een afrekening met de gevestigde orde. Wie gaf de doorslag? De Britse "onderklasse" en de Labourkiezer.

Verwarde natie

Op een moment waarin Europa zich van de ene crisis naar de andere sleepte begon de campagne: met een Grieks bijna-faillissement, miljoenen vluchtelingen uit Syrië en terreuraanslagen in Frankrijk en België gaven de politici niet thuis en werd een angstige en verwarde natie gevraagd wat wijsheid is. Een meerderheid van een paar honderdduizend stemmen geeft nu de doorslag, zo zeggen de meeste politieke analisten. Geschiedenis wordt geschreven door minder dan 2 procent van de stemmers. 

Andersom was de marge niet veel groter geweest. Tegen veler verwachtingen, inclusief die van de bookmakers die de kans op Remain op 90 procent inschatten, wil iets meer dan de helft van alle Britten nu inderdaad een einde maken aan hun Europese lidmaatschap. 

Independence Day, zoals Boris Johnson de kiezers tijdens de campagne beloofde, begint met chaos op de financiële markten waar het Britse pond een geweldige duik maakt. UKIP-leider Nigel Farage was de eerste die 'onafhankelijkheid' van de EU vanochtend luidkeels claimde. "Dit is een overwinning voor echte mensen, voor fatsoenlijke mensen. We hebben tegen multinationals gevochten, tegen handelsbanken en tegen de grote politiek en nu gaan we winnen", aldus Farage die de verkiezingsnacht nog in mineur begon met een bizarre teleurstelling dat Remain zou gaan winnen.

Nigel Farage
AFP Nigel Farage

"Dit is een overwinning voor echte mensen, voor fatsoenlijke mensen. We hebben tegen multinationals gevochten, tegen handelsbanken en tegen de grote politiek en nu gaan we winnen"

Nigel Farage

Afrekening

De voor Farage en de rest van het Brexit-kamp aangename verrassing lijkt van links gekomen. Want een groot deel van het Labourelectoraat heeft duidelijk geen gehoor gegeven aan de halfslachtige oproep van leider Jeremy Corbyn om toch maar voor een Remain te stemmen.

Nog voordat alle stemmen zijn geteld klonk vanuit traditioneel Labourgebied in het noorden en midden van het land de roep om een nieuwe leider. Iemand die wel de taal van het volk spreekt en niet die van Islington, de Londense grachtengordel. "De arbeiders van Engeland hebben geconstateerd dat zij niks aan Europa hebben verdiend, anders dan de bankiers in de City", zei een lokale Labourafgevaardigde.

Het is duidelijk geworden dat de leden van de (voormalige) arbeidersklasse massaal naar de stembus zijn getrokken en even massaal voor een Brexit kozen. Voor hen heeft het niet alleen te maken met euroscepsis, het is ook een kans om de gevestigde orde een enorme schop te verkopen.

Stad en land staan lijnrecht tegenover elkaar. De Londense  City, het zakenhart waar dankzij de EU het grote geld wordt verdiend, ligt op een andere planeet bezien vanuit het noorden en midden van Engeland waar werkloosheid heerst, toch lage lonen verder omlaag worden getrokken door goedkope Polen en Bulgaren en waar wachtlijsten voor gemeentewoningen of een plek in het ziekenhuis alleen maar langer worden, zo is de perceptie.

Volgens deze kiezers de schuld van de EU-regels, zoals de rechtse schandaalkranten jarenlang schreven. Ironisch dat zij die het meest baat hadden bij Europees arbeidsrecht de EU het hardst hebben afgewezen.

"De arbeiders van Engeland hebben geconstateerd dat zij niks aan Europa hebben verdiend, anders dan de bankiers in de City"

Lokale Labourafgevaardigde

Opvallende scheidingslijnen

Het Brexit-referendum legt in ieder geval heel opvallende scheidingslijnen in de Britse maatschappij bloot. Londen (en Schotland) tegen de rest van het land. Jonge kiezers (stay) versus oude kiezers (leave). Hoogopgeleid (stay) versus laagopgeleid (leave). Rijk (stay) versus arm (leave).

Allemaal tegenstellingen waarmee de Britse Conservatieven, inclusief verliezer David Cameron en winnaar Boris Johnson, mee aan de slag moeten. Wie straks de nieuwe premier wordt, die erft een meer dan verdeeld land. Boris Johnson is de gedoodverfde nieuwe premier.

Boris Johnson
REUTERS Boris Johnson

Onafhankelijkheid

Een Brexit zal overigens zeker leiden tot de roep om een nieuw referendum over Schotse onafhankelijkheid. In Noord-Ierland vragen Ierse nationalisten ook al om een referendum dat het noorden van het eiland kan herenigen met de Ierse republiek. Veel is er niet nodig in Ulster om de spanning te laten oplopen. In Nederland heeft het Nexit kamp energie geput uit deze uitslag.