“Mijn logo’s zijn al miljarden keren verspreid”: Paul Ibou wint Vlaamse Cultuurprijs voor Vormgeving

De multidisciplinaire artiest Paul Ibou won de Vlaamse Ultima voor Vormgeving.
Paul Ibou De multidisciplinaire artiest Paul Ibou won de Vlaamse Ultima voor Vormgeving.
Kunstenaar Paul Vermeersch (80), alias Paul Ibou, die momenteel in Zoersel woont, heeft de Vlaamse Cultuurprijs, of ‘Ultima’, voor Vormgeving gewonnen. Als pionier in de grafische vormgeving is hij het brein achter herkenbare logo’s als dat van Teleonthaal, Cera en de Provincie Antwerpen. De multidisciplinaire artiest maakte furore in West-Europa, de Verenigde Staten, Japan, China, Korea, Brazilië en Mexico.

Dat Paul Ibou op 18 februari de Ultima voor de Vormgeving wegkaapte, is eigenlijk geen verrassing. Volgens Ibou had de jury echter weinig weet van zijn internationaal palmares, waardoor hij de Ultima voor Algemene Culturele Verdienste misliep. “Ze waren amper van één tiende van mijn leven en werk op de hoogte. Dat vond ik wel jammer”, getuigt Ibou.

De tekenaar-ontwerper, die in 1939 in Antwerpen geboren werd en zijn roots heeft in Brugge en Blankenberge, was al op vijftienjarige leeftijd in dienstverband actief. Sinds 1957 gaat Paul Vermeersch door het leven onder het pseudoniem als Paul ‘Ibou’, wat verwijst naar het Franse woord ‘hibou’, dat zoveel betekent als uil. “Op mijn dertiende had ik mijn vader verloren. Kort nadien verloor ik mijn moeder. De uil staat symbool voor de eenzaamheid, de wijsheid en de rechtvaardige gang van zaken”. Na zijn succesvolle grafische studies als laureaat aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten en als primus aan het Plantin Instituut voor Typografie in Antwerpen besloot hij reeds in 1962 aan de slag te gaan in Antwerpen als zelfstandig ontwerper en beeldend kunstenaar.

Vanaf de jaren 60 groeide Ibou uit als dé grote logo-ontwerper in België. “Ontwerpen is voor mij een godsgeschenk. Ik heb het nooit tijdens mijn opleiding echt geleerd. En toch kwamen de bedrijven als vliegen op een vliegenvanger naar mij toe. Het was werkelijk een sneeuwbaleffect”, zegt Ibou. Tijdens zijn carrière ontwierp hij meer dan 350 beeldmerken en huisstijlen en design voor grote bedrijven en openbare instellingen, onder meer voor de Provincie Antwerpen, Ballet Vlaanderen, Europalia, Middelheim, Shell en Apple.

Wereldvermaard

De artiest Ibou beperkte zich echter niet alleen tot de vormgeving van logo’s. In de hoedanigheid van beeldend kunstenaar maakte hij aan de hand van geometrische vormen allerlei structuren, waarbij hij volgens vastgelegde regels vierkanten en cirkels groepeerde, toevoegde, wegnam en inkleurde. Die geometrische composities als de ‘Quadri-Structures’ konden op enorm veel bijval rekenen in de hele wereld. 

Met zijn vormgeving en publicaties had hij zeker in Azië veel succes. “Japan leerde mij al in 1963 kennen en maakte mij bekend. Mijn kunst- en designboeken zijn nadien wereldwijd verspreid door een Japanse distributeur. In 1977 maakte ik mijn eerste studiereis in China, dat ten tijde van het communisme een zeer afgesloten land was. Toen ik daar aankwam, werd ik als een soort prins ontvangen. Ik was één van de eerste westerlingen die de plaatselijke bevolking ontmoette. Omdat daar onder het bewind van Mao Zedong geen informatie-uitwisseling was, waren mijn logo’s en structuren de eerste moderne ontwerpen die zij zagen. De Chinezen waren zo onder de indruk dat ze mijn structuren in monumentale beelden van zes tot acht meter uitwerkten. Later werd hij nog twaalf keer uitgenodigd door de Chinese overheid om te jureren, lezingen te geven en privétentoonstellingen te houden. “Ondertussen ben ik in hun designmagazines daar al 33 miljoen keer verspreid. Het Koreaanse designmagazine Journal uit de jaren 80 wijdden dan weer verschillende pagina’s aan mijn creaties en logo-ontwerpen. En toch heeft bijna niemand weet van mijn bekendheid in Azië”, zegt Ibou.

Ook in Polen, Mexico, Brazilië en Taiwan was hij gastspreker doorheen de jaren 90. Verder herbergen Nederland en Duitsland diverse structuren van Ibou. “Mijn ontwerpen en tapijten voor Apple hangen in de hoofdkantoren van de computergigant.”

Vijf pijlers

De reden waarom de jury Ibou verkoos was omdat hij “erin slaagde de muren tussen diverse artistieke disciplines te slopen”. De creatieve duizendpoot wijdde zich tijdens zijn carrière aan grafische vormgeving, logo’s, verpakkingen, kunstboeken, postzegels, schilderijen en beeldhouwwerken in een eigen constructivistische stijl. “Er is geen enkele andere kunstenaar die die multidisciplinaire bezigheid mij voor- of nadeed.” Gelukkig kreeg ik al die tijd steun van mijn fantastische vrouw Liliane Staal, die jammer genoeg in 2015 overleed na een huwelijk van 52 jaar lang.” Sinds 2002 is hij ook voorzitter van de vzw Stichting Paul Ibou. “Die stichting moet ervoor zorgen dat mijn werken na mijn dood een juiste bestemming krijgen richting onder meer de musea.”

Met zijn multidisciplinaire arbeid kreeg Ibou niet alleen in het buitenland naam en faam. Ook in België bouwde hij een indrukwekkend palmares op. In Oostende organiseerde hij in 1994 als wereldvermaarde specialist in visuele communicatie het World Logo Festival opgevolgd in het buitenland. Tot drie maal toe werd hij opgenomen in de koninklijke orde: met de titel van Ridder in de Orde Leopold II in 1984, Ridder in de Kroonorde (1997) en Ridder in de Leopoldsorde (2007). Ook ontving hij de cultuurprijs van Zandhoven in 2007, waar hij dertig jaar lang woonde en werkte in het feodaal kasteel Hof van Lyere. In 2014 verhuisde hij naar domein Artlant in Zoersel, waar hij in 2019 tot ereburger benoemd werd. Dat gebeurde door burgemeester Liesbeth Verstreken in aanwezigheid van minister Sven Gatz. In mei 2019 had een retrospectieve tentoonstelling plaats in cultuurcentrum De Bijl.

Ultima

Op dinsdag 18 februari voegde Ibou aan zijn palmares nog de Vlaamse Cultuurprijs toe. “Ik ben daar heel tevreden mee, omdat vele mensen daardoor nu beseffen dat bekende verpakkingen, affiches of logo’s van mijn hand waren. Want dat is eigenlijk het frustrerende aan grafische vormgeving. Hoewel mijn logo’s al zeker miljarden keren verspreid zijn, staat daar nooit mijn naam onder te lezen. Onbekend is onbemind.”

Hoewel Ibou op 7 maart 81 jaar oud wordt, is hij nog niet afgeschreven. “Ik maak iedere dag nog een kunstwerkje, al is het in een kleine vorm. In voorbereiding is de autobiografie ACTIVA 80 als een lijvig kunstboek over mijn 65 jaar creatieve activiteit als multi-artist. Graag zou ik nog een retrospectieve tentoonstelling opgezet krijgen in enkele zalen, waar ik mijn design, boeken, affiches, sculpturen en schilderijen telkens in aparte ruimtes presenteer. Een ‘life-time achievement’ kan een mooie afsluiter vormen.”

Paul Ibou won de Vlaamse Ultima voor Vormgeving in Brussel.
BELGA/Jasper Jacobs Paul Ibou won de Vlaamse Ultima voor Vormgeving in Brussel.
Ibou is momenteel bezig aan zijn lijvig kunstboek over zijn 65 jaar creatieve activiteit als multi-artist.
Paul Ibou Ibou is momenteel bezig aan zijn lijvig kunstboek over zijn 65 jaar creatieve activiteit als multi-artist.