Vroeger en nu: de voormalige Pamelse kerk aan de Dender

Tip: met het witte bolletje kan je de weergave verschuiven. 

In de fusiegemeente Roosdaal blijft het nog altijd landelijk wonen, maar de verschillende deelgemeenten ondergingen in de loop van de geschiedenis een hele metamorfose. In de reeks ‘vroeger en nu’ vergelijken we de dorpjes en gebouwen van weleer met de huidige situatie. Vandaag in beeld: de voormalige Sint-Gorik en Sint-Laurentiuskerk aan de Dender.

De Sint-Gaugericuskerk in het centrum van Pamel was er niet de eerste kerk. Tot voor 1903 dienden gelovigen naar het kerkhof aan de Dender te trekken om de mis bij te wonen. Daar stond de kerk die oorspronkelijk was gewijd aan Sint-Gaugericus (of Sint-Gorik), later ook aan Sint-Laurentius. Momenteel is daar alleen nog het oude kerkhof. “De kerk werd zeker voor de negende eeuw gebouwd”, weet heemkundige Walter Evenepoel van Erfgoedvereniging Rausa. “Het ging rond de tiende eeuw om een houten kerkje, dat stelselmatig werd verbouwd. In 1179 schonk de bisschop van Kamerijk de kerk van Pamel aan de Ninoofse abdij. De kerk werd stelselmatig uitgebouwd tot een mooi monument, maar werd tijdens de godsdienstoorlog van de zestiende eeuw ernstig beschadigd.”

Toren ingezakt

In de negentiende eeuw liep het plots fout. “Midden jaren 1800 werd bij restauratiewerken een fout gemaakt”, vertelt Evenepoel. “Hierdoor zakte de toren in 1879 volledig in. Toen rees de grote vraag wat ze met een kerk zonder toren gingen doen. Restaureren was een optie.” Maar er ontstonden plots betogingen in Pamel. “Er barstte een strijd los met mensen die de kerk meer naar het midden van Pamel wilden krijgen”, gaat het verder. “Vooral de mensen die in het gehucht ‘de Woestijn’ woonden waren voorstander omdat ze te telkens te voet tot aan de Dender moesten gaan. En ze kregen uiteindelijk gelijk.”

Huidige kerk

De bouw van de Sint-Gaugericuskerk ging van start en de oude kerk werd rond 1903 volledig afgebroken. De geschiedenis herhaalt zich, zegt men wel eens. Toeval wil dat er ook nu een twist bestaat over de toekomst van de Sint-Gaugericuskerk. Door schade aan de muren en plafonds is die al enkele jaren gesloten, maar of er een restauratie of afbraak komt is nog altijd niet geweten. Dat bleek nogmaals tijdens de laatste gemeenteraad van januari.

Dikke van Pamel

Aan de locatie is ook een volksverhaal verbonden. Op zowel de oude als actuele foto is een boom te zien in een uithoek van het kerkhof. Volgens de volksoverlevering groeide die wilg uit een teen van Victor De Clerck, alias ‘De Dikke van Pamel’. Toen hij in 1885 begraven werd kon een van de mannen die de kist in de put lieten zakken het niet meer houden en viel ze naar beneden. Door de schade stak de teen van ‘De Dikke’ uit de kist en hieruit zou dus de wilg gegroeid zijn. 

Het oude beeld is er eentje uit 1898.
Archief Rausa/Mozkito Het oude beeld is er eentje uit 1898.
Een beeld van de andere kant van het oude kerkhof waar de voormalige Pamelse kerk stond.
Mozkito Een beeld van de andere kant van het oude kerkhof waar de voormalige Pamelse kerk stond.