"Over gevoelens praten maakt van jou geen loser"

Welkom in Oost-Vlaanderen

Jan Toye verloor zelf in 2004 zijn zoon Christoph, die zichzelf van het leven beroofde.
Foto Nimmegeers Jan Toye verloor zelf in 2004 zijn zoon Christoph, die zichzelf van het leven beroofde.
Hij verdiende miljoenen als topman van Brouwerij Palm. Maar toen zijn zoon Christoph in 2004 zelfmoord pleegde, nam het leven van Jan Toye (70) uit Hansbeke een heel andere wending. Vandaag beheert hij samen met een lotgenoot het Fonds GavoorGeluk, waar hij jaarlijks tot een miljoen euro in pompt om depressie en zelfdoding bij jongeren tegen te gaan. "Wij Vlamingen zijn nog te veel binnenvetters."

De familie Toye behoort tot de honderd rijkste families van het land. Jan Toye werd destijds door zijn oom gevraagd om de Palm Brouwerij in Steenhuffel te runnen. Vandaag is hij nog altijd voorzitter van de raad van bestuur, maar de dagelijkse leiding heeft hij uit handen gegeven. Sinds zijn toen 21-jarige zoon zichzelf in 2004 van het leven beroofde, heeft hij een missie: Vlamingen meer over hun gevoelens laten praten. Deze week trapte hij de grootschalige campagne 'Word Warme William' op gang, met de steun van komiek Kamal Kharmach. Concreet zullen in Gent, Genk, Leuven, Turnhout en Brugge jongeren aangespoord worden om meer over gevoelens te praten.

Hoe hard is zo'n actie nodig?

"Heel hard. In Vlaanderen voelt één jongere op vijf zich niet goed in zijn of haar vel. Nog eens één op acht vraagt zich wel eens af of het leven nog wel zin heeft. Dat zijn harde cijfers, hé. Elk jaar plegen in ons land 1.200 mensen zelfmoord - dubbel zoveel als in Nederland. Dat heeft voor een stuk te maken met ons karakter. Nederlanders dragen het hart op de tong, Vlamingen zijn binnenvetters. Daar zit hem het verschil. Misschien heeft het te maken met onze geschiedenis? We zijn altijd een wat onderdrukt volk geweest dat zich moest verstoppen. Het zit in onze natuur om onze gevoelens op te kroppen. Nederlanders die met hun kind naar een therapeut stappen, praten daar openlijk over, maar bij ons wordt zoiets verzwegen."

De zelfmoord van uw zoon heeft een ommekeer in uw leven teweeggebracht?

"Klopt. Christoph was hoogbegaafd, met een groot aanvoelen voor onmacht en onrecht. Hij maakte vaak samen met zijn vrienden diepgaande analyses van hoe de wereld in mekaar zat. Maar tegelijk was hij een binnenvetter. Zijn gevoelens heeft hij nooit besproken, zelfs niet met zijn beste vrienden. Zijn dood heeft mijn hele wereld in elkaar doen storten. Je leeft om je kinderen een goede toekomst te geven, en dat valt plots weg. Dat heeft mij ook gedwongen om anders te gaan nadenken over mijn bestaan. Ik heb ook alle boeken in de kamer van mijn zoon gelezen om het te begrijpen."

In welke zin heeft zijn dood u veranderd?

"Ik leefde om geld te verdienen. Ik was als jonge man ook zeer introvert, een echte binnenvetter. Maar de zakenwereld heeft mij doen openbloeien. Op een bepaald moment is dan die hebzucht binnengeslopen. The sky was the limit. Rommelkredieten kopen omdat ze nog meer opbrachten dan andere, proberen om meer te hebben dan een ander,... Pas na de dood van mijn zoon heb ik ingezien dat er aan mijn lijkwagen geen trekhaak zal hangen. Ik kan niets meenemen na mijn dood. Daarom gebruik ik nu de erfenis die voor mijn zoon geweest zou zijn om het fonds te voeden. Ik doe dat samen met Marc Vande Gucht, die zijn dochter verloor. Meestal stoppen we daar een half miljoen euro in per jaar. In de voorbije jaren was dat zelfs een miljoen. Ik heb nog een tweede zoon, maar die doe ik niets tekort door mij voor dit doel in te zetten."

Op welke manier wilt u de Vlaming wat minder binnenvetter maken?

"We hebben eerst vijf steden gezocht die het voortouw willen nemen. In die steden zullen we nu telkens tien scholen begeleiden. Scholen zijn nu nog te vaak enkel bezig met goed leren, niet met goed leven. Jongeren moeten met elkaar leren 'klappen' over gevoelens. Als één op de vijf zich niet goed voelt in zijn of haar vel, dan kunnen de andere vier helpen om hem of haar uit die dip te halen. Scholen moeten werken aan een beter zelfbeeld, emotionele weerbaarheid, enzovoort. Daar heb je leerkrachten voor nodig die dergelijke zaken in alle openheid met de hele klas willen bespreken. We hebben zo vijftig warme scholen gevonden die drie jaar lang begeleid worden en die daarna hun ervaringen kunnen delen met andere scholen."

Wanneer is de actie een succes?

"Als over enkele jaren onderzoek gedaan wordt naar het welbevinden van jongeren, dan willen we die cijfers gehalveerd zien. Niet één op vijf die zich slecht voelt, maar één op tien. Het aantal zelfmoorden zou ook met de helft moeten dalen. Als het in Nederland kan, dan moet dat ook bij ons kunnen."

Wat kunnen de mensen zelf doen?

"Als er iemand in je leven is waarmee je over gevoelens kan babbelen of die je er ooit bovenop geholpen heeft, dan zorgen wij voor een kleine attentie. Via onze website www.warmewilliam.be kan je zo iemand nomineren. Wij bezorgen dan een pin uit dankbaarheid. Maar het belangrijkste is dat iedereen openstaat voor mekaars kwetsbaarheid. Wie praat over gevoelens is echt geen loser."


Wie vragen heeft over zelfdoding kan terecht op het gratis nummer 1813, of de website www.zelfmoord1813.be.