Ga jij ook een kijkje nemen? Filmrolletjesfabriek viert 150ste verjaardag oprichter met virtueel bezoek

Oude en huidige werknemers kregen de virtuele rondleiding in de fabriek als eerste te zien.
Benoit De Freine Oude en huidige werknemers kregen de virtuele rondleiding in de fabriek als eerste te zien.
Zwarte roetvlokken uit de iconische schoorsteen, strikt bewaakte toiletbezoeken en blinden die tewerk gesteld werden in de donkere fotokamers. Verhalen genoeg op de werkvloer van Agfa-Gevaert. Naar aanleiding van de 150ste verjaardag van oprichter Lieven Gevaerts dompelt streekvereniging Zuidrand je onder in de herinneringen van de ‘filmrolletjesfabriek’ met een gedigitaliseerde en interactieve maquette.

Streekvereniging Zuidrand startte het Gevaert-project op in 2016 als onderdeel van de zoektocht naar het gemeenschappelijk verleden van de Antwerpse zuidrand. Door de archieven van Afga-Gevaert zelf, de provincie, het Antwerpse Fotomuseum en tientallen anekdotes van oude werknemers kon vorig jaar de publicatie ‘Ik werk(te) bij Gevaert’ uitgebracht worden. Met een digitaal bezoek aan de oude fabriek komen die verhalen nu nog dichterbij. De interactieve maquette werd zopas voorgesteld aan het grote publiek.

Dé schouw van Mortsel

Wie aan Agfa-Gevaert denkt, ziet meteen de zeventig meter hoge schoorsteen voor zich. In 1928 werd ze opgetrokken en drie jaar geleden beschermd als monument. Ze wordt al lang niet meer gebruikt, behalve door een koppel slechtvalken, die er sinds 2007 steevast hun nest bouwen in de lente.

“Er werd enorm veel stoom geregenereerd in de fabriek. Die stoom werd gebruikt voor de verwarming van lokalen en ketels”, vertelt oud werknemer Willy Van Leemput. “Die stoom moest uiteraard ergens naartoe, waardoor die grote schouw werd neergeplant. Af en toe gebeurde er wel een ongelukje in de fabriek en dan kwam er niet stoom maar zwarte rook uit de schouw. Buurtbewoners klaagden dan dat er zwarte vlokken neerdwarrelden. Wie dan net zijn was had opgehangen in de tuin, was er niet graag bij”, lacht Willy. “Het woord ‘ecologie’ bestond volgens mij ook nog niet toen, wij hadden er althans nog nooit van gehoord.”

Oude en huidige werknemers van Gevaert luisteren aandachtig.
Benoit De Freine Oude en huidige werknemers van Gevaert luisteren aandachtig.

Op de tast

Voor de productie van filmrolletjes was licht de grootste vijand. Gebouw 121 was met zijn 68 meter lengte en 35 meter hoogte een van de eerste raamloze gebouwen van die omvang in Europa. In die donkere kamers moest alles op de tast gebeuren. Gevaert had daar al snel iets op gevonden.

“In de jaren veertig en vijftig werden er opeens blinden aangeworven”, zegt Dirk Van den Poel. “Logisch ook, die kunnen veel beter in de duisternis werken. Filmrollen werden bijvoorbeeld met de hand ingerold op spoeltjes. Een blinde wist op elk moment hoeveel foto’s hij inrolde. Bij mensen die konden zien was dat meer gokken dan wat anders. Blinden konden dat veel beter, ze werden dan ook aan de band gezet en kregen daar een voltijds loon voor betaald. Een win-win situatie die ook nog eens goed was voor het imago van het bedrijf, want sociaal engagement staat hoog in het vaandel bij Gevaert.”

Koning Boudewijn praat met de blinden die bij Gevaert werkten.
rv Koning Boudewijn praat met de blinden die bij Gevaert werkten.

Chaperonnes

Andere tijden, andere zeden. Relaties op de werkvloer waren uit den boze bij Gevaert. Werknemers die trouwden, werd buiten gezwierd. De bedrijfsorganisatie deed er dan ook alles aan om mannen en vrouwen strikt gescheiden te houden. De werkneemsters werden tweemaal per dag in rijen naar het toilet geleid en ook hun tocht richting de refter werd nauwlettend in het oog gehouden door chaperonnes.

“Chaperonnes? Zeg gerust gendarmes”, herinnert Emiel Schoeters zich. “We mochten zelfs niet door het raam gaan kijken als de dames buiten op het plein liepen. Dan kwamen de gendarmes aan onze oren trekken. Binnen de fabrieksmuren was het heel erg moeilijk om contact te zoeken met een meisje. Maar buiten de muren?”, glimlacht Emiel nostalgisch.

De interactieve maquette kan je bezoeken via de website van Streekvereniging Zuidrand.

Benoit De Freine



1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.


  • Luc Cremers

    Even rechtzetten , de schouw is maar sinds een vijf tal jaar buiten gebruik , ze heeft altijd dienst gedaan als rookgasafvoer voor de stoomketels , er is dus nooit stoom doorgegaan , zwarte rook werd gegenereerd als de stoomketels op zware fuel werden opgestart ipv op gas . er word op de site nog steeds stoom gebruikt op middendruk en lage druk .